Eziyet Suçu (TCK 96): Cezası, Unsurları ve Şikâyet Yolu

Hazırlayan: Av. Malik Enes Kaplan — İstanbul Barosu · Güncelleme: Eylül 2026 · Dayanak: 5237 sayılı TCK m. 96, 5271 sayılı CMK, 6284 sayılı Kanun

Eziyet Suçu Nedir? (TCK 96)

Eziyet suçu, bir kimsenin insan onuruyla bağdaşmayan davranışlara maruz bırakılarak bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, aşağılanmasına yol açılmasıdır. Suç, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Kişilere Karşı Suçlar” kitabında, “İşkence ve Eziyet” başlıklı üçüncü bölümde TCK madde 96 altında düzenlenmiştir.

Sözlük anlamıyla eziyet; zulüm, güçlük ve sıkıntı demektir. Hukuki anlamıyla ise tek bir davranışı değil, belirli bir süreç içinde sistematik biçimde tekrarlanan davranışlar bütününü anlatır. Bu yönüyle bu suç, tek bir fiille işlenebilen kasten yaralama, hakaret veya tehdit suçlarından ayrılır.

Düzenleme 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nda bulunmuyordu. Kanun koyucu, Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasındaki “Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.” hükmünü ceza hukuku alanında karşılamak üzere eziyet suçunu bağımsız bir suç tipi olarak öngörmüştür.

Bu düzenlemenin uluslararası dayanağı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesidir. Sözleşme, “Hiç kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani yahut haysiyet kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulamaz.” hükmüyle mutlak bir yasak getirir. Türkiye, Sözleşme’nin 1. maddesi uyarınca yetki alanındaki herkese bu hakkı sağlamakla yükümlüdür; bu suçun kanunda ayrıca düzenlenmesi, bu pozitif yükümlülüğün yerine getirilmesidir. Nitekim TCK 94’teki işkence suçu yalnızca kamu görevlileri tarafından işlenebilirken, eziyet suçu ile bireyler diğer bireylerden gelen saldırılara karşı da korunmuş olur.

Korunan Hukuki Değer, Fail ve Mağdur

Eziyet suçu ile korunan hukuki değer, kişinin onuru ile maddi ve manevi varlığıdır. Maddi varlık kapsamında vücut bütünlüğü ve beden sağlığı; manevi varlık kapsamında ruh sağlığı, şeref ve iç huzur koruma altındadır. Düzenlemenin özünde, kişinin zalimane, insanlık dışı veya onur kırıcı her türlü kötü muameleye tabi olmama hakkı yatar.

Fail kim olabilir?

Bu suçun faili herkes olabilir. Eziyet suçu, fail bakımından işkence suçundan ayrılır: işkence suçu özgü suç niteliğinde olup yalnızca kamu görevlisi tarafından işlenebilirken, bu suç kamu görevlileri dışındaki herhangi bir kişi tarafından da işlenebilir.

Kamu görevlisinin de bu suçun faili olabileceği kabul edilir; ancak burada belirleyici ölçüt görevle bağlantıdır. Kamu görevlisi, görevinin sağladığı yetkiyi kullanarak mağdurun algılama veya irade yeteneğini etkileyecek biçimde hareket etmişse işkence suçu; görevinden bağımsız, kişisel bir husumetle hareket etmişse eziyet suçu gündeme gelir. Örneğin bir polis memurunun komşusuna, belli bir süreç içinde sistematik biçimde yönelttiği tehdit ve aşağılayıcı davranışlar işkence değil bu suç kapsamındadır.

Mağdur kim olabilir?

Suçun mağduru da herhangi bir kişi olabilir. Ancak mağdurun; çocuk, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişi, gebe kadın, üstsoy, altsoy, babalık, analık, eş ya da boşanılan eş olması hâlinde suçun nitelikli hâli oluşur ve fail daha ağır cezalandırılır.

Öğretide, mağdurun uygulanan davranışları algılayabilecek durumda olmasının gerekip gerekmediği tartışılır. Baskın görüş, eziyet suçunun maddi unsurunun işkenceye paralel düzenlenmediği, dolayısıyla “algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesi” gibi bir şartın burada aranmadığı yönündedir.

Eziyet Suçunun Unsurları

Bu suçun unsurları, maddenin kısa metnine karşın uygulamada en çok tartışılan konudur. Kanun, hangi hareketlerin eziyete yol açacağını saymamış; suçu serbest hareketli biçimde düzenlemiştir.

Maddi unsur: acı çekmeye yol açacak davranışlar

Maddi unsur, “bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışları gerçekleştirmek” şeklinde belirlenmiştir. Kanun hangi hareketin bu sonucu doğuracağını göstermediğinden, davranışların niteliği somut olayda ortaya konulur.

Davranışlar iki yönde etki doğurabilir: mağdurun bedensel yönden acı çekmesi ya da ruhsal yönden acı çekmesi, aşağılanması. Bedensel acı vermek vücuda acı verilmesini, ruhsal acı ise psikolojik şiddet uygulanmasını ifade eder. Ruhsal acı veren davranışların bedene doğrudan fiziki müdahale içermesi gerekmez.

Öğretide bazı yazarlar eziyetin daha çok psikolojik boyutta yaşandığını savunsa da, madde metninde böyle bir sınırlama yoktur. Eziyet, işkence gibi hem bedensel hem ruhsal bütünlüğe yönelik davranışlarla gerçekleştirilebilir.

Netice: aşağılayıcı ve eza verici etki

Suç tipinde aranan netice, objektif olarak aşağılayıcı ya da eza verici hareketler aracılığıyla insan olma niteliğinin altında kalan bir kişiliğin dayatılmasıdır. Mağdurda utanma, korku, acizlik veya değersizlik duygusu uyandırıp onurunu zedeleyecek nitelikte davranışlar bu kapsamdadır.

Önemli bir nokta şudur: eziyet suçu salt hareket suçudur. Suçun oluşması için hareketin yapılması yeterli olup, mağdurun kişisel bütünlüğünün fiilen zarar görmesi şart değildir. Mağdurun psikolojik olarak etkilenmemiş veya kendisini aşağılanmış hissetmemiş olması, suçun oluşması bakımından belirleyici değildir; ölçüt objektiftir.

Manevi unsur: genel kast yeterlidir

Bu suç yalnızca genel kastla işlenebilir; taksirle işlenmesi mümkün değildir. Fail, bir kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan ve bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine yol açacak davranışları bilerek ve isteyerek gerçekleştirmelidir.

Kanun özel bir saik aramamıştır. Failin eğlenmek, intikam almak, duygularını tatmin etmek veya baskı kurmak amacıyla hareket etmesi arasında fark yoktur; saik yalnızca cezanın bireyselleştirilmesinde TCK 61 çerçevesinde dikkate alınabilir.

Hukuka aykırılık: rıza ve terbiye hakkı

Eziyet teşkil eden davranışlar insan onuruyla bağdaşmadığından, bu suçta mağdurun rızası hukuka uygunluk nedeni oluşturmaz. Kişinin vücut bütünlüğü üzerinde mutlak bir tasarruf yetkisi bulunmadığı gibi, onur da kişinin serbestçe vazgeçebileceği bir değer değildir. Sado-mazoşist davranışlarda mağdurun rıza göstermesi hâlinde dahi, hareketler vahşi nitelikteyse suç oluşabilir.

Aynı şekilde “terbiye hakkı” da hukuka uygunluk nedeni sayılmaz. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, üvey babası tarafından defalarca dövülen çocuk yönünden İngiltere’yi Sözleşme’nin 3. maddesini ihlal etmekten sorumlu tutmuş; iç hukukun çocuğu korumakta yetersiz kaldığını tespit etmiştir. Disiplin ve eğitim yetkisi, kişinin onuru ve beden bütünlüğü gibi temel haklarına müdahale oluşturamaz.

Kanun hükmünü yerine getirme veya meşru savunma gibi genel hukuka uygunluk nedenlerinin ise, davranışların belirli bir süreç içinde sistematik biçimde gerçekleşmesi karşısında somut olayda uygulanabilmesi güçtür.

Süreklilik ve Sistematiklik: Tek Hareket Yeterli mi?

Bu suçun en ayırt edici özelliği hareketlerin sistematik biçimde ve belli bir süreç içinde işlenmesi zorunluluğudur. Madde gerekçesinde de bu husus açıkça vurgulanmıştır. Bu nedenle tek bir tokat, tek bir hakaret veya anlık gerçekleşen bir darp olayı, ne kadar ağır olursa olsun kural olarak bu suçu oluşturmaz.

Sistematik olma hâli, hareketlerin eziyet suçunu oluşturup oluşturmadığının tespitinde yararlanılan kriterlerden biridir. Mağdura karşı yapılan birden fazla saldırının, genel bir tutum çerçevesinde gerçekleştirilen davranışların bir parçası olması ya da önceden kararlaştırılmış, organize ve düzenli bir biçimde işlenmesi aranır.

Süreklilik ise hareketlerin zamana yayılmasını ifade eder. Belirli bir süreç içinde gerçekleşen eziyet oluşturan fiiller, benzerlik gösterebileceği gibi farklılık da gösterebilir. Önemli olan, failin bilerek ve isteyerek belli bir süreçte uyguladığı hareketlerin bir bütün hâlinde mağdurun bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine ya da aşağılanmasına yol açacak nitelikte olmasıdır.

Eziyet Teşkil Eden Davranışlar

Eziyet teşkil eden fiiller, tek başına ele alındığında kasten yaralama, hakaret, tehdit veya cinsel taciz niteliği taşıyabilir. Bu fiiller ayrı ayrı değil, sistematik biçimde ve belli bir süreç içinde işlendiğinde bu suç gündeme gelir.

Kanunda ihmali davranışla eziyetin işlenip işlenemeyeceği öngörülmemiştir. Öğretide, bakım ve gözetim yükümlülüğü altındaki kişilerin ihmali davranışlarının bu kapsamda değerlendirilebileceği tartışılır. Buna karşılık, örneğin üvey babanın çocuğa yönelttiği eziyet oluşturan hareketlere müdahale etmeyen anne, kural olarak eziyet suçundan değil, koşulları varsa başka hükümlerden sorumlu tutulabilir.

İş yerinde sistematik yıldırma (mobbing) davranışları da, süreklilik ve sistematiklik gösterip mağdurun onurunu zedeleyecek ağırlığa ulaştığında bu suç kapsamında değerlendirilebilir. Bu değerlendirme, davranışların objektif olarak kişiliğin gelişebilmesi için gerekli dengeye olumsuz etki edebilecek düzeye ulaşıp ulaşmadığına bağlıdır.

Eziyet Suçu Cezası

Eziyet suçu cezası, temel hâlde 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı 2 yıl 6 aydan az olamaz. Nitelikli hâllerden birinin gerçekleşmesi durumunda ceza 3 yıldan 8 yıla kadar hapse yükselir.

Kanun eziyet cezası bakımından seçimlik ceza öngörmemiş, yaptırım olarak yalnızca hapis cezasını benimsemiştir. Cezanın alt sınırdan mı üst sınıra yakın mı belirleneceği TCK 61’deki ölçütler çerçevesinde mahkemenin takdirindedir; fiilin süresi, tekrar sayısı, kullanılan araçlar, mağdur üzerindeki etkisi ve kastın yoğunluğu rol oynar. Somut olayda hükmedilecek eziyet cezası miktarı önceden hesaplanamaz.

Nitelikli Hâller (TCK 96/2)

İkinci fıkra, bu suçun belli kimselere karşı işlenmesi hâlinde cezayı ağırlaştırır. Bu kişilerin ortak özelliği, fail karşısında daha korunmasız konumda bulunmaları ya da fail ile aralarında güven ilişkisi bulunmasıdır.

Çocuğa, kendini savunamayacak kişiye veya gebe kadına karşı (TCK 96/2-a)

Çocuk, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişi ve gebe kadınlar, insanlık dışı ve onur kırıcı kötü muameleye karşı daha fazla korunmalıdır. Kanun koyucu bu düşünceyle söz konusu kişilere karşı işlenen eziyet suçunu nitelikli hâl saymıştır.

Çocuk bakımından ölçüt yaştır: nitelikli hâlin uygulanabilmesi için mağdurun 18 yaşından küçük olması yeterlidir; ayrıca beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunması aranmaz. Çocuğun yaşı itibarıyla küçük olması nedeniyle kendisine yapılan eziyet hareketlerini savuşturamaması, kanunun kabul ettiği varsayımdır.

Beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durum ise hastalık, yaşlılık, sağlığın olmaması gibi çeşitli nedenlerden kaynaklanabilir. Bu durumun tespitinde bilirkişi raporundan yararlanılır.

Gebe kadına karşı işlenmesinin nitelikli hâl sayılmasının nedeni, hem bebeğin yaşamının tehlikeye atılması hem de gebe kadının eziyet fiilini savuşturmadaki güçlüğüdür. Nitelikli hâlin uygulanabilmesi için gebeliğin hangi aşamada olduğu önem taşımaz; önemli olan, kadının gebe olduğunun fail tarafından bilinmesi ya da en azından gebeliğin anlaşılabilir olmasıdır.

Üstsoy, altsoy, babalık, analık, eş veya boşanılan eşe karşı (TCK 96/2-b)

Bu bendin öngörülmesinin nedeni, fail ile mağdur arasındaki ilişkinin fiilin işlenmesindeki kolaylığı sağlaması ve failde ahlaki kötülüktür. Bu kişiler, aralarındaki ilişki ve içinde bulundukları ortam nedeniyle çoğu zaman eziyet oluşturacak davranışlara karşı güçsüz ve savunmasız durumdadır.

Nitelikli hâlin uygulanabilmesi için, fail ile mağdur arasında bentte öngörülen ilişkilerin Medeni Kanun hükümleri uyarınca oluşmuş ve suç tarihinde bu ilişkinin mevcut olması gerekir. Bu husus nüfus aile tablosuna göre belirlenir. “Boşandığı eş” ibaresinin 2022 yılında eklenmesiyle, boşanma sonrasında da süren şiddet ilişkileri madde kapsamına alınmıştır.

AİHM, 2009 tarihli Opuz/Türkiye kararında başvuranın kocası tarafından geçmişte maruz kaldığı şiddeti, tehditleri ve öldürülme korkusunu, içinde bulunduğu sosyal altyapı ile birlikte değerlendirerek onu savunmasız durumda kabul etmiştir. Mahkeme, başvuranın maruz kaldığı fiziksel yaralanma ve psikolojik baskının Sözleşme’nin 3. maddesi bakımından kötü muamele sayılabilecek derecede ciddi olduğunu tespit etmiştir. Aile içi şiddet ilişkilerinde başvurulabilecek koruma yolları için aile hukuku alanındaki içerikler incelenebilir.

Karıştırılan Suçlar: İşkence, Kasten Yaralama, Kötü Muamele

Bu suç, benzer birkaç suç tipiyle karıştırılır. Doğru nitelendirme; ceza miktarını, zamanaşımı süresini ve içtima değerlendirmesini doğrudan etkiler.

Eziyet suçu ile işkence suçu (TCK 94) arasındaki fark

İki suç arasındaki temel fark failin sıfatındadır. İşkence suçu özgü suçtur ve yalnızca kamu görevlisi tarafından, görevin sağladığı nüfuz kullanılarak işlenebilir. Bu suçta ise böyle bir sınırlama yoktur.

İkinci fark maddi unsurdadır: işkence suçunda “algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesi” öngörülmüşken, eziyet suçunda böyle bir netice aranmamaktadır. Üçüncü fark yaptırımdadır; işkence suçunun cezası TCK 94 uyarınca üç yıldan on iki yıla kadar hapistir.

Eziyet suçu ile kasten yaralama (TCK 86) arasındaki fark

Kasten yaralama tek bir fiille işlenebilir; bu suç ise birden fazla hareketin sistematik biçimde tekrarını gerektirir. Yerleşik uygulamada, kişiye bir ya da birkaç kez darp niteliğinde hareket edilmesi kasten yaralama suçunu oluşturur; failin sistematik olarak sürdürdüğü hareketler ise eziyet suçunu oluşturur.

Bu ayrım pratikte önemli bir sonuç doğurur: Bu suçun oluştuğu kabul edildiğinde zincirleme suç hükümleri uygulanmaz. Buna karşılık kasten yaralama nitelendirmesi yapılırsa TCK 43 uyarınca zincirleme suç hükümleri gündeme gelebilir. Kasten yaralamanın ayrıntıları için kasten yaralama suçu ve cezası başlığı incelenebilir.

Öğretide, kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerinde öngörülen cezanın (TCK 87) çoğu zaman eziyet suçundan daha ağır olduğu belirtilir. Bu durumda hangi hükmün uygulanacağı tartışmalıdır; baskın görüş, fikri içtima kurallarının uygulanarak daha ağır cezayı gerektiren hükmün esas alınması yönündedir.

Eziyet suçu ile kötü muamele suçu (TCK 232) arasındaki fark

TCK 232, aynı konutta birlikte yaşayan kişilerden birine kötü muamelede bulunulmasını cezalandırır. Kötü muamele suçunda süreklilik unsuru aranmaz; buna karşılık bu suçta hareketlerin belli bir süreç içinde sistematik biçimde gerçekleşmesi gerekir.

Yerleşik uygulamada ölçüt şudur: davranışlar merhametsizce, acımasızca veya şefkatle bağdaşmayan boyutu aşarak, insan onuru ile bağdaşmayan sistematik hareketler biçimine ulaşmışsa eziyet suçu; bu boyuta ulaşmamışsa kötü muamele suçu söz konusu olur. Kötü muamele suçunun cezası iki aydan bir yıla kadar hapistir.

Disiplin yetkisinin kötüye kullanılması da (TCK 232/2) benzer bir ayrıma tabidir. Terbiye ve eğitim yetkisi, kişinin bedensel ve ruhsal sağlığının bozulmasına neden olacak biçimde kullanılamaz; bu sınır aşıldığında ve hareketler süreklilik gösterdiğinde bu suç gündeme gelir.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima

Teşebbüs

Bu suça teşebbüsün mümkün olup olmadığı öğretide tartışmalıdır. Failin, bu suçu oluşturan hareketlere başladıktan sonra elinde olmayan bir nedenle bunları tamamlayamaması hâlinde teşebbüsten sorumlu tutulması mümkün görülür.

Sorun, çoğu olayda failin basit yaralama gibi tek bir davranışta bulunması hâlinde kastının eziyete yönelik olup olmadığının tespitinde ortaya çıkar. Failin kastının sistematik ve sürekli hareketleri kapsadığı kabul edilirse teşebbüs söz konusu olabilir; kastın eziyete yönelik olduğu hususunda tereddüt varsa fail kasten yaralamadan sorumlu tutulur.

İştirak

Eziyet suçu özgü suç niteliğinde olmadığından, iştirak bakımından özellik göstermez; suça azmettirme ve yardım etme her şekilde mümkündür. Farklı kişilerce iştirak iradesiyle yapılan birden çok eş zamanlı veya birbirini izleyen hareket, aralarında değerlendirildiğinde sistematik olma unsurunu gerçekleştiriyorsa, bunlardan her biri bu suçun birlikte faili sayılır.

Eziyete maruz kalan kişiyi muayene eden doktorun eziyet bulgularına rastlamasına rağmen bunu raporunda göstermemesi hâlinde, ayrıca iştirak iradesi bulunmadıkça iştirak söz konusu olmaz. Ancak kamu görevlisi olan doktorun bu davranışı, resmî belgede sahtecilik hükümleri ve eziyeti bildirmeme yönünden ayrı bir sorumluluk doğurabilir.

İçtima ve zincirleme suç

Bu suç, birden çok hareketin bir araya gelmesiyle oluşan tek bir suçtur. Bu nedenle sistematik biçimde işlenen tehdit, hakaret, yaralama gibi davranışlar için ayrı ayrı ceza verilmez; bu fiiller birleşerek bu suçu oluşturur ve zincirleme suç hükümleri (TCK 43/1) uygulanmaz. Suç sayısının belirlenmesine ilişkin genel ölçütler için TCK 42 bileşik suç başlığı incelenebilir.

Buna karşılık failin, aynı mağdura yönelik farklı zamanlarda eziyet oluşturacak davranışlarda bulunması hâlinde mağdur sayısınca eziyet suçu oluşur. Örneğin bir kişinin çocuk yuvasında birden fazla çocuğa eziyet çekmeye yol açan davranışlarda bulunması hâlinde mağdur sayısınca suç oluşur.

Eziyet teşkil eden hareketler yanında mağdurun vücut dokunulmazlığının ihlal edilmesi veya vücuduna organ ya da sair cisim sokulması söz konusu ise, bu suçtan ve cinsel saldırı suçundan ayrı ayrı cezalandırma yoluna gidilir. Aynı şekilde failin mağdurun hürriyetini tahdit etmesi ve bu süreç içinde eziyet oluşturacak davranışlarda bulunması hâlinde, hürriyetten yoksun kılma suçu yanında eziyet suçundan da sorumluluk doğar.

Şikâyet, Zamanaşımı, Uzlaştırma ve Görevli Mahkeme

Bu suç re’sen soruşturulur ve kovuşturulur; şikâyete bağlı suçlardan değildir. Cumhuriyet savcısı, suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez soruşturma başlatmakla yükümlüdür (CMK m. 160). Bu nedenle mağdurun şikâyetten vazgeçmesi soruşturmayı sona erdirmez.

Şikâyete tabi olmadığından bu suçta şikâyet süresi de bulunmaz. Mağdur veya suçtan zarar gören, dava zamanaşımı süresi içinde her zaman ihbar veya şikâyette bulunabilir. Sağlık kuruluşları ve kamu görevlileri bakımından ise CMK m. 279 ve TCK m. 280 uyarınca bildirim yükümlülüğü söz konusu olabilir.

Uzlaştırma kapsamında mıdır?

Eziyet suçu uzlaştırma kapsamı dışındadır. CMK m. 253, uzlaştırma yoluna gidilebilecek suçları soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile maddede sayılan katalog suçlarla sınırlamıştır. Bu suç şikâyete bağlı olmadığı gibi bu katalogda da yer almaz; dolayısıyla dosya uzlaştırma bürosuna gönderilmez.

Dava zamanaşımı

Temel hâlde üst sınır beş yıl olduğundan TCK 66/1-e uyarınca dava zamanaşımı 8 yıldır. Nitelikli hâlde üst sınır sekiz yıla çıktığından TCK 66/1-d uyarınca zamanaşımı süresi 15 yıldır. Eziyet suçu belirli bir süreç içinde işlendiğinden, süre kural olarak son hareketin gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Mağdurun çocuk olduğu dosyalarda TCK 66/6 uyarınca zamanaşımının hesabında özel kurallar gündeme gelebilir. Bu husus somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Bu suçta görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Suçun gerek temel gerek nitelikli hâlinde üst sınır on yılın altında kaldığından, 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 10. ve 14. maddeleri uyarınca dosya ağır ceza mahkemesinin görev alanına girmez.

Yetkili mahkeme CMK m. 12 uyarınca suçun işlendiği yer mahkemesidir. Eziyet suçunda hareketler zamana yayıldığından, yetki bakımından son hareketin gerçekleştiği yer esas alınabilir.

Soruşturma ve Kovuşturma Süreci: 5 Adım

Bu suç dosyaları ihbar, şikâyet veya adli rapor yoluyla savcılığın bilgisine ulaşır. Aşağıdaki şema sürecin genel işleyişini gösterir.

1. İhbar, şikâyet ve soruşturmanın başlamasıBaşvuru Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yazılı dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılır (CMK m. 158). Suç re’sen soruşturulduğundan, savcılık hastane bildirimi veya üçüncü kişi ihbarı üzerine de soruşturma başlatır.
2. Delillerin toplanması ve adli muayeneSavcılık; adli tıp raporu alınması, darp ve cebir izlerinin tespiti, tanıkların dinlenmesi, kamera görüntülerinin temini ve mesaj kayıtlarının incelenmesi yoluyla delilleri toplar. Hareketlerin tekrarını gösteren geçmiş tarihli raporlar özel önem taşır.
3. İfade, koruma tedbirleri ve savunmaŞüpheli, müdafi hazır bulunabilecek şekilde ifadeye çağrılır. Temel hâlde üst sınır beş yıl olduğundan CMK 100/4’teki tutuklama yasağı uygulanmaz; genel koşulların varlığı hâlinde tutuklama veya adli kontrol kararı verilebilir.
4. Soruşturma sonucu kararYeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (takipsizlik) verilir; bu karara tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (CMK m. 173). Yeterli şüphe varsa iddianame düzenlenir ve mahkemece kabulüyle kamu davası açılır.
5. Kovuşturma ve kanun yoluYargılama asliye ceza mahkemesinde genel hükümlere göre duruşmalı yapılır. Hükme karşı tefhim veya tebliğden itibaren 7 gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Temel hâlde hükmedilen beş yıl veya daha az hapis cezalarında istinaf mercii son derecedir; nitelikli hâlde ceza beş yılı aşarsa temyiz yolu açılır.

Eziyet Suçunda Deliller ve İspat

Bu suçta ispatın ağırlığı iki noktadadır: hareketlerin tekrarlandığının ve bunların bir bütün hâlinde insan onuruyla bağdaşmayan ağırlığa ulaştığının ortaya konulması. Tek bir olaya ilişkin adli rapor çoğu zaman yeterli olmaz; süreklilik gösteren bir kayıt zinciri aranır.

HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezasına Çevirme

Mahkûmiyet hâlinde cezanın infaz edilip edilmeyeceği birbirinden bağımsız kurumların koşullarına bağlıdır. Eziyet suçunda ceza aralıkları yüksek olduğundan bu kurumların uygulanma alanı sınırlıdır.

Kısa süreli hapis cezalarına ilişkin genel çerçeve için kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar başlığı incelenebilir.

Mağdurun Hakları ve 6284 Sayılı Kanun Tedbirleri

Mağdur bakımından ceza soruşturması tek yol değildir. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, ceza yargılamasından bağımsız ve daha hızlı işleyen bir koruma mekanizması öngörür. Aile içinde veya birlikte yaşanan ortamda gerçekleşen eziyet fiillerinde bu Kanun kapsamındaki tedbirler doğrudan talep edilebilir.

Tedbir talebi için ceza şikâyetinde bulunulmuş olması şart değildir; iki süreç bağımsız yürür. Başvuru kolluğa, savcılığa, mülki amire veya aile mahkemesine yapılabilir; delil sunulması gerekmez, beyan esas alınarak gecikmeksizin karar verilebilir.

Mağdurun usul hakları

• Vekil yardımından yararlanma: CMK m. 234 uyarınca mağdur, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında vekilin hukuki yardımından yararlanabilir; vekil görevlendirmesi barodan istenebilir. Mağdurun çocuk olması hâlinde talep aranmaksızın vekil görevlendirilir.
• Davaya katılma (müdahillik): Suçtan zarar gören, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar her aşamada davaya katılabilir (CMK m. 237).
• Beyanının uygun ortamda alınması: Adli görüşme odaları ve mağdur hakları servisleri, ifade süreçlerinin ikincil örselenmeye yol açmadan yürütülmesini hedefler.
• Bilgilendirilme ve dosya inceleme: Mağdur, soruşturmanın gidişatı ve verilen kararlar hakkında bilgilendirilir; vekili aracılığıyla dosyayı inceleyebilir.
• Tazminat talebi: Eziyet fiili nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararlar için genel hükümlere göre hukuk mahkemelerinde tazminat davası açılabilir.
• Destek hatları: Sosyal Destek Hattı ALO 183 ve kolluğun KADES uygulaması acil durumlarda başvuru kanalı olarak kullanılabilir. Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM) barınma, psikososyal destek ve yönlendirme hizmeti sunar.

Mağdur hakları ve başvuru yolları hakkında ayrıntılı bilgi, Adalet Bakanlığı Mağdur Hakları Daire Başkanlığı sayfasından edinilebilir.

Mağdurun çocuk olduğu dosyalar

Çocuğa karşı işlenen eziyet suçu dosyalarında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu esas alınır. Çocuk hakkında danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirlerine karar verilebilir; ifade süreçleri adli görüşme odalarında yürütülür. Çocuğun kimliğinin belirlenmesine yol açacak bilgilerin yayımlanması ise ayrıca yasaklanmıştır.

Şüpheli ve Sanığın Hakları

Eziyet suçundan soruşturma başlatılan kişi de şüpheli sıfatıyla CMK’nın tanıdığı haklara sahiptir; bu haklar ifade alınmadan önce kendisine bildirilir.

Savunmanın odağı iki noktadadır: hareketlerin sistematiklik ve süreklilik niteliğine ulaşıp ulaşmadığı ve fiilin kasten yaralama, tehdit veya kötü muamele olarak nitelendirilmesinin gerekip gerekmediği. Nitelendirme değişikliği, ceza aralığını doğrudan etkiler.

Yargıtay ve AİHM Uygulamasında Eziyet Suçu

Bu suçun sınırlarını çizen esas kaynak yargı kararlarıdır. Aşağıdaki kararlar, sistematiklik ölçütü ve suç ayrımı konularında yol gösterici değerlendirmeler içerir.

Sistematik hareketlerin bütün hâlinde değerlendirilmesi

Depresyonda olan çocuğunu kendisine veya başkasına zarar vermemesi için sürekli olarak zincirle ayağından bağlayan ve bahçesinde tutan babanın olayında Yargıtay, zincirle bağlama şeklindeki hareketin insan onuruyla bağdaşmayan niteliği ve hareketin gösterdiği süreklilik karşısında failin eziyet suçundan sorumlu tutulabileceğine karar vermiştir (Yargıtay 5. CD, T. 17.01.2011, E. 2010/6869, K. 2011/47).

İştirak hâlinde eziyet suçu

Aynı kararda Yargıtay, sanık annenin, birlikte yaşadığı diğer sanığın kendi oğlu olan mağdura yönelik farklı zamanlarda uzun süre çeşitli şekillerde dövme, kızgın demir ile yakma, aşağılama şeklindeki eylemlerini ağırlığına, sayısına ve yerine nazaran aynı evde yaşadığı için bildiği, bazen tokat ve yumruk atarak eyleme katıldığı ve diğer sanığı “döv onu” demek suretiyle teşvik edip cesaretlendirdiği, eylemlerin gizlenmesine yardımcı olduğu değerlendirmesiyle, eylemlerin bir bütün olarak bu suçu oluşturacağı yönünde karar vermiş; anne hakkında verilen beraat kararını hukuka aykırı bulmuştur (Yargıtay 5. CD, T. 17.01.2011, E. 2010/6869, K. 2011/47).

Kötü muamele ile eziyet suçu arasındaki sınır

Yargıtay, aynı konutta yaşayan kişiye yönelik davranışların “zorunlu olarak kötü muamele oluşturmakta olup, eziyet çektirmeye yönelik ve kötü muamele boyutunu aşan, merhamet, acıma ve şefkatle bağdaşmamanın ötesinde insan onuru ile bağdaşmayan sistematik hareketler” hâline gelmesi durumunda TCK 96’daki eziyet suçunun uygulanacağını belirtmiştir (Yargıtay 4. CD, T. 06.04.2010, E. 2008/10591, K. 2010/6251 ile aynı yöndeki kararlar).

Eşler arasında sistematik şiddet

Bir başkasıyla gönül ilişkisinden dolayı arasının bozuk olduğu eşiyle sık sık kavga eden, sürekli dövme, hakarette bulunma ve dışarıdan izole etme şeklindeki sanık eyleminin TCK 96/2-b bendindeki bu suçun nitelikli hâli olarak değerlendirilebileceği belirtilmiştir (Yargıtay 4. CD, T. 15.01.2008, E. 2006/7192, K. 2008/197).

Disiplin yetkisinin kötüye kullanılması

Yargıtay, disiplin yetkisinin kötüye kullanılması suçunda süreklilik unsurunun aranmadığını; disiplin yetkisinin kötüye kullanılması suçunu oluşturan hareketlerin sistematik biçimde ve belirli bir süreç içinde gerçekleştirilmesi hâlinde eziyet suçunun oluşacağını kabul etmektedir (Yargıtay 4. CD, T. 16.07.2008, E. 1331, K. 16451).

AİHM: çocuğun korunmasında devletin yükümlülüğü

AİHM, üvey babası tarafından birçok kez dövülerek fiziksel şiddete uğrayan 9 yaşındaki başvurucunun uğradığı kötü muameleyi Sözleşme’nin 3. maddesi bakımından incelemiş; İngiliz yasalarının başvurucu çocuğu korumada yetersiz olduğunu tespit ederek Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine hükmetmiştir (AİHM, A. v. The United Kingdom, 23 Eylül 1998, 100/1997/884/1096).

AİHM: aile içi şiddette savunmasız durum

Opuz/Türkiye kararında AİHM, başvuranın kocası tarafından geçmişte maruz kaldığı şiddeti, tehditleri ve öldürülme korkusunu içinde bulunduğu sosyal altyapıyla birlikte değerlendirerek onu savunmasız durumda kabul etmiş; maruz kaldığı fiziksel yaralanma ve psikolojik baskının Sözleşme’nin 3. maddesi bakımından kötü muamele sayılabilecek derecede ciddi olduğunu tespit etmiştir (AİHM, Opuz v. Turkey, 9 Haziran 2009, Başvuru no. 33401/02).

Sıkça Sorulan Sorular

Ceza Yargılamasında Müdafi ile Temsil

Eziyet suçu dosyaları hem ceza hem koruma tedbiri boyutunu aynı anda ilgilendirir: bir yandan adli raporların ve tanık beyanlarının zamanında toplanması, diğer yandan 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir talepleri gündeme gelir. Fiilin eziyet mi, kasten yaralama mı yoksa kötü muamele mi olduğu yönündeki nitelendirme de dosyanın seyrini belirler.

Ceza yargılamasında avukatla temsil kural olarak zorunlu değildir; kişi savunmasını kendisi de yapabilir. CMK’nın zorunlu müdafilik öngördüğü hâllerde — örneğin şüphelinin çocuk olması, kendisini savunamayacak derecede malul olması veya alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan soruşturma yürütülmesi hâlinde — müdafi bulunmaksızın işlem yapılamaz ve barodan görevlendirme istenir. Mağdur bakımından da CMK m. 234 uyarınca vekil talep edilebilir; mağdurun çocuk olması hâlinde talep aranmaz.

Diğer suç tipleri için müstehcenlik suçu ve cezası ile esrar kullanma suçu ve cezası, genel işleyiş için ceza hukuku alanındaki içerikler incelenebilir.

Şişli-Nişantaşı Konumu ve İletişim

Büro, İstanbul’un Şişli ilçesinde, Nişantaşı bölgesinde yer almaktadır. İstanbul Adalet Sarayı (Çağlayan) ve Şişli Adliyesi’ne yakındır.

Av. Malik Enes Kaplan — Hukuk Bürosu
Halaskargazi Mahallesi, Halaskargazi Caddesi No:38-66 E/215, Lotus Nişantaşı, Şişli/İstanbul
Telefon: 0212 401 58 63 — 0553 774 3080
E-posta: bilgi@eneskaplan.av.tr

İletişim Bilgileri