Vatandaşlıktan Çıkma ve Türk Vatandaşlığının Kaybı

Güncelleme: Eylül 2026 · Hazırlayan: Av. Malik Enes Kaplan — İstanbul Barosu

Vatandaşlıktan çıkma, Türk vatandaşlığının kişinin kendi iradesiyle ve İçişleri Bakanlığının izniyle sona erdirilmesidir. Bu rehber, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun kayıp hükümlerini; çıkma şartlarını, başvuru usulünü, çıkma izin belgesi ile çıkma belgesi arasındaki farkı, eş ve çocuklara etkisini, Mavi Kart uygulamasını ve ret kararına karşı açılacak iptal davasını tek bir metinde toplar.

Vatandaşlıktan Çıkma Nedir?

Vatandaşlıktan çıkma, Türk vatandaşının kendi isteğiyle ve yetkili makamın izniyle Türk vatandaşlığı bağını sona erdirmesidir. Hukuki dayanağı 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun (TVK) 25 ilâ 28. maddeleridir. İşlem tek taraflı bir beyanla tamamlanmaz; devletin izni zorunludur. Bu nedenle mevzuatta kullanılan tam ifade “izin almak suretiyle Türk vatandaşlığından çıkma”dır.

Bu kurum, Türk hukukunda vatandaşlığın sona erme yollarından yalnızca biridir. Kişinin iradesine dayanmayan kaybettirme ve iptal ile, belirli kişilere tanınan seçme hakkı bundan farklı kurumlardır. Uygulamada bu dört kurum sıklıkla birbirine karıştırılır; oysa şartları, karar mercii ve sonuçları birbirinden ayrıdır.

Çıkma başvurusunun kabul edilmesi kişiyi kendiliğinden yabancı hâline getirmez. Kanun, iki aşamalı bir yapı kurar: önce bir izin verilir, sonra yabancı vatandaşlığın kazanıldığı belgelendiğinde asıl belge düzenlenir ve vatandaşlık ancak bu belgenin imza karşılığı tesliminde kaybedilir. Bu ayrım, aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmaktadır.

Talebin arkasında çok farklı sebepler bulunabilir: çifte vatandaşlığa izin vermeyen bir devletin vatandaşlığına geçmek, yurt dışında kamu görevine girmek, aile birliğini tek vatandaşlık altında toplamak veya yükseköğretimde yurt dışından öğrenci kontenjanına başvurmak. Sebep ne olursa olsun, Kanun’daki şartlar aynıdır ve idarenin takdir yetkisi vardır.

Türk Vatandaşlığının Kaybı Hâlleri: Dörtlü Ayrım

5901 sayılı Kanun, Türk vatandaşlığının kaybını dört başlık altında düzenler. Bunlardan üçü yetkili makam kararına, biri ise kişinin seçme hakkını kullanmasına dayanır. Aşağıdaki tablo, hangi kurumun hangi durumda devreye girdiğini karşılaştırmalı olarak gösterir.

Bu tablodaki en kritik fark iradedir. Vatandaşlıktan çıkma ve seçme hakkı kişinin kendi talebine dayanırken, kaybettirme ve iptal idarenin tek taraflı işlemidir. İkinci kritik fark ise karar merciidir: kaybettirme kararı Cumhurbaşkanı kararı niteliğinde olduğundan yargısal denetimi de diğerlerinden farklı bir usule tabidir.

Vatandaşlıktan Çıkma Şartları (TVK m.25)

TVK m.25 uyarınca, Türk vatandaşlığından çıkmak için izin isteyen kişilere dört şartı birlikte taşımaları hâlinde İçişleri Bakanlığınca çıkma izni veya çıkma belgesi verilebilir. Kanun “verilir” değil “verilebilir” demektedir; yani şartların tamamının sağlanması idareyi mutlak biçimde bağlamaz, ancak idarenin takdiri de keyfî olamaz ve gerekçelendirilmelidir.

Ergin ve Ayırt Etme Gücüne Sahip Olmak

Vatandaşlıktan çıkma, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Bu nedenle Kanun, başvuranın hem ergin hem de ayırt etme gücüne sahip olmasını arar. Erginlik kural olarak 18 yaşın doldurulmasıyla kazanılır; Türk Medeni Kanunu uyarınca evlenme veya mahkeme kararıyla ergin kılınma hâlleri de erginlik doğurur.

Bu şartın doğrudan sonucu şudur: 18 yaşından küçük bir çocuk, kendi adına vatandaşlıktan çıkma başvurusu yapamaz. Çocukların durumu ayrı bir hükümde, ana veya babaya bağlı kayıp kuralı çerçevesinde düzenlenmiştir. Bu konu aşağıda “Eşin ve Çocukların Durumu” başlığında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Yabancı Devlet Vatandaşlığını Kazanmış Olmak veya İnandırıcı Belirtiler Bulunmak

Bu şart, uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan vatansızlığın önlenmesi amacına hizmet eder. Kişi başka hiçbir devletin vatandaşı değilse ve olacağına dair somut bir gösterge de yoksa, Türk vatandaşlığından çıkma izni verilmesi beklenmez.

Kanun iki alternatif sunar. Birincisi, yabancı devlet vatandaşlığının hâlihazırda kazanılmış olmasıdır; bu durumda yabancı pasaport veya kimlik belgesi ibraz edilir. İkincisi, vatandaşlığın kazanılacağına ilişkin inandırıcı belirtilerin bulunmasıdır; uygulamada bu, ilgili devletin yetkili makamınca düzenlenen ve Türk vatandaşlığından ayrılması hâlinde kişiyi vatandaşlığa kabul edeceğini bildiren resmî yazı ile karşılanır.

Suç veya Askerlik Hizmeti Nedeniyle Aranan Kişilerden Olmamak

Bu yol, devam eden bir ceza soruşturmasından veya askerlik yükümlülüğünden kaçmanın aracı değildir. Hakkında yakalama kararı bulunan, kesinleşmiş cezası infaz edilmemiş ya da askerlik işlemleri nedeniyle arama kaydı bulunan kişilere izin verilmesi Kanun’un açık hükmüyle engellenmiştir.

Askerlik bakımından dikkat edilmesi gereken nokta, iki farklı durumun karıştırılmamasıdır: askerliğini henüz yapmamış olmak tek başına engel değildir; askerlik hizmeti nedeniyle aranıyor olmak engeldir. Yoklama kaçağı veya bakaya kaydı bulunanların, başvurudan önce bu kaydı gidermeleri gerekir. Kayıtların hangi hâllerde “arama” doğurduğu askerlik mevzuatı ve idari uygulamaya göre değiştiğinden, başvuru tarihinde askerlik şubesinden teyit alınması yerinde olur.

Hakkında Mali ve Cezai Tahdit Bulunmamak

Dördüncü şart, kişinin kamuya karşı yükümlülüklerinin askıda olmamasını hedefler. Vergi borcu, kesinleşmiş kamu alacağı, adli makamlarca konulmuş mal varlığı tedbiri veya benzeri kayıtlar bu kapsamdadır. Talep, bu tür bir kaydın varlığında reddedilebilir.

Vatandaşlıktan Çıkma Başvurusu Nasıl Yapılır?

Vatandaşlıktan çıkma başvurusu, TVK m.37 çerçevesinde yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine (İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü), yurt dışında ise Türk dış temsilciliklerine yapılır. Kanun, başvurunun bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekâletname ile yapılabileceğini öngörür.

Vekâletname imkânı, yurt dışında yaşayan ve Türkiye’ye gelmesi güç olan kişiler için pratik önem taşır. Bulunulan ülkedeki Türk konsolosluğunda düzenlenen vekâletnameyle süreç Türkiye’den yürütülebilir; bu sayede başvuru, evrak takibi ve gerektiğinde dava aşaması için kişinin Türkiye’de bulunması zorunlu olmaz. Vekâletnamede vatandaşlık işlemlerine ilişkin yetkinin açıkça yazılması gerekir.

1. Ön hazırlık ve belge toplamaNüfus kayıt örneği, kimlik belgeleri ve yabancı devlet vatandaşlığına ilişkin belge hazırlanır. Yabancı belgelerin Türkçe tercümesi ve usulüne uygun onayı (apostil veya konsolosluk tasdiki) tamamlanır.
2. Başvurunun yapılmasıForm dilekçe ile birlikte belgeler valiliğe veya dış temsilciliğe sunulur. Kimlik bilgilerinin nüfus kaydı ile yabancı belgede birebir aynı olması gerekir.
3. İnceleme ve arşiv araştırmasıDosya, suç kaydı, askerlik durumu ve mali-cezai tahdit yönünden ilgili kurumlar nezdinde incelenir; eksik belge varsa tamamlanması istenir.
4. Bakanlık kararıİçişleri Bakanlığı, şartların varlığını değerlendirerek çıkma izin belgesi veya doğrudan çıkma belgesi düzenlenmesine karar verir ya da talebi reddeder.
5. Belgenin teslimi ve kayıt işlemleriÇıkma belgesinin imza karşılığı teslimiyle Türk vatandaşlığı kaybedilir; nüfus kütüğündeki kayıt kapatılır ve şartları taşıyanlar için Mavi Kart düzenlenir.

Vatandaşlıktan Çıkma Ne Kadar Sürer?

Kanun’da, vatandaşlıktan çıkma başvurusunun sonuçlandırılması için sabit bir süre öngörülmemiştir. Süre; arşiv araştırmasının tamamlanması, yabancı devlet belgelerinin onay durumu, dosyadaki eksiklikler ve başvurunun yurt içinden mi yurt dışından mı yapıldığına göre değişir.

Vatandaşlıktan Çıkmak İçin Gerekli Belgeler

Başvuru dosyasının içeriği, kişinin yabancı vatandaşlığı hâlihazırda kazanmış olup olmamasına ve birlikte işlem görecek çocuk bulunup bulunmamasına göre değişir. Aşağıdaki tablo, mevzuat ve resmî başvuru rehberlerinde yer alan temel belgeleri özetler.

Çıkma İzin Belgesi ile Çıkma Belgesi Arasındaki Fark

TVK m.26, başvuranın durumuna göre iki ayrı belge öngörür ve bu ayrım vatandaşlıktan çıkma sürecinin en çok karıştırılan noktasıdır. Yabancı devlet vatandaşlığını zaten kazanmış olanlara doğrudan çıkma belgesi verilir. Yabancı vatandaşlığı henüz kazanmamış, ancak kazanacağına dair inandırıcı belirtiler bulunanlara ise önce çıkma izin belgesi verilir.

Bu iki aşamalı yapının amacı açıktır: kişi, yabancı vatandaşlığı kazanmadan Türk vatandaşlığını kaybederek vatansız kalmamalıdır. Çıkma izin belgesi alan kişi iki yıl içinde yabancı devlet vatandaşlığını kazandığını belgelerse kendisine çıkma belgesi düzenlenir; belgelemezse izin hükümsüz hâle gelir ve Türk vatandaşlığı devam eder.

Vatandaşlıktan Çıkmanın Sonuçları

TVK m.27 uyarınca, çıkma belgesinin ilgiliye imza karşılığı teslimiyle Türk vatandaşlığı kaybedilir. Kayıp anından itibaren kişinin nüfus kütüğündeki kaydı kapatılır ve kişi, Türkiye bakımından yabancı muamelesine tabi olur. Bu sonuç, aşağıda ele alınan Mavi Kart hakları saklı kalmak üzere geçerlidir.

Kaybın en görünür sonuçları şunlardır: Türk pasaportu kullanma hakkının sona ermesi, Türkiye’ye giriş ve kalışın yabancılar mevzuatına tabi hâle gelmesi, seçme ve seçilme hakkının ortadan kalkması ve kadrolu kamu görevine girme imkânının kaybı. Buna karşılık kazanılmış sosyal güvenlik hakları ile mal varlığı hakları kural olarak etkilenmez.

Burada kritik ayrım şudur: doğumla Türk vatandaşı olanlar ile sonradan Türk vatandaşlığını kazanmış olanlar aynı konumda değildir. Mavi Kart yalnızca doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığını kaybedenlere ve altsoylarına tanınır. Sonradan vatandaşlığa alınmış ve daha sonra vatandaşlıktan çıkma yoluyla ayrılmış kişiler Mavi Kart kapsamında değildir; Türkiye’de kalışları için ikamet izni veya çalışma izni gerekir.

Eşin ve Çocukların Durumu — 18 Yaş Altı Vatandaşlıktan Çıkma

Çıkma kararının aileye etkisi TVK m.27’de ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Kural nettir: eşlerden birinin vatandaşlıktan çıkması, diğer eşin vatandaşlığını etkilemez. Evlilik birliği vatandaşlığın otomatik olarak sona ermesine yol açmaz.

Çocukların Ana veya Babaya Bağlı Olarak Kaybı

Ergin olmayan çocuk, ancak ana ve babasına bağlı olarak ve çıkma belgesinde açıkça belirtilmek suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedebilir. Uygulanacak kurallar şöyledir:

• Ana ve babanın birlikte çıkması hâlinde: Soy bağı nedeniyle Türk vatandaşı olan çocuk, çıkma belgesinde belirtilmek kaydıyla ana-babasıyla birlikte Türk vatandaşlığını kaybeder.
• Yalnızca birinin çıkması hâlinde: Çocuğun da kapsama alınabilmesi için diğer eşin noterden onaylı muvafakati aranır.
• Muvafakat verilmezse: Talep, hâkim kararına bağlıdır. Hâkim, çocuğun üstün yararını gözeterek karar verir.
• Vatansızlık yasağı: Çocuğun Türk vatandaşlığını kaybetmesi onu vatansız bırakacaksa, bu hükümler uygulanmaz ve çocuk Türk vatandaşı kalır.

Buradan çıkan pratik sonuç şudur: 18 yaşından küçük bir kişi kendi başına vatandaşlıktan çıkma başvurusu yapamaz. Küçüğün vatandaşlığı yalnızca ana veya babanın işlemi kapsamında ve yukarıdaki şartlarla sona erebilir. Bu nedenle “18 yaş altı vatandaşlıktan çıkma” araması karşılığında yapılabilecek tek işlem, ebeveynin başvurusuna çocuğun dâhil edilmesidir.

Mavi Kart: Kaybedilen ve Korunan Haklar

TVK m.28, doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar olan altsoyları bakımından özel bir statü kurar. Bu kişiler, Kanun’da sayılan istisnalar dışında, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ederler. Bu statüyü belgeleyen resmî belge Mavi Kart’tır.

Mavi Kart, Türk vatandaşlığını yeniden kazandırmaz; yalnızca sayılan hakların kullanımını sağlar. Kart sahiplerine ayrı bir kimlik numarası verilir ve kayıtlar Mavi Kartlılar Kütüğünde tutulur. Kartın kaybı hak kaybı doğurmaz; yeniden düzenlenmesi için nüfus müdürlüğüne başvurulur.

YÖS ve Yurt Dışından Öğrenci Kabulü İçin Vatandaşlıktan Çıkma

Son yıllarda vatandaşlıktan çıkma başvurularının bir bölümü, yükseköğretimde yurt dışından öğrenci kabulü kontenjanlarına başvurabilmek amacıyla yapılmaktadır. Bu konuda hukuki çerçeveyi doğru kurmak önemlidir; çünkü iki ayrı mevzuat alanı iç içe geçmektedir.

Vatandaşlıktan çıkma işleminin kendisi 5901 sayılı Kanun’a tabidir ve yukarıda anlatılan dört şart burada da aynen aranır. Buna karşılık hangi adayın yurt dışından öğrenci kontenjanına başvurabileceği Yükseköğretim Kurulunun her yıl yayımladığı “Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar” ile belirlenir. Bu esaslar bir kanun hükmü değildir ve yıldan yıla değiştirilebilir.

Anılan esaslarda, doğumla Türk vatandaşı olup İçişleri Bakanlığından çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybedenler ile Mavi Kart sahibi olduğunu belgeleyen adaylar, başvurabilecek adaylar arasında sayılmaktadır. Ancak esaslar aynı zamanda sınırlayıcı hükümler de içermektedir; belirli bir eğitim-öğretim yılından itibaren Türkiye’deki ortaöğretim kurumlarına kayıt yaptıranlar bakımından başvuru imkânı kısıtlanmıştır.

Ayrıca göz ardı edilen bir sonuç daha vardır: bu işlem yalnızca sınav başvurusunu değil, kişinin hukuki statüsünün tamamını etkiler. Askerlik yükümlülüğü, seçme-seçilme hakkı, kamu görevine girme imkânı ve öğrenim sonrası çalışma statüsü bu karardan doğrudan etkilenir. Kararın sınav takviminden bağımsız olarak uzun vadeli sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmesi yerinde olur.

Askerlik, Sosyal Güvenlik ve Mal Varlığı

Askerlik Yükümlülüğü

Türk vatandaşlığının kaybıyla birlikte askerlik yükümlülüğü de sona erer; bu husus TVK m.28’de Mavi Kart sahipleri bakımından açıkça belirtilmiştir. Ancak bu sonuç, vatandaşlıktan çıkma izninin verilmiş olmasına bağlıdır. Askerlik hizmeti nedeniyle aranan durumda olan kişiye izin verilmesi m.25/c ile engellendiğinden, süreç askerlikten kaçınmanın bir aracı olarak kullanılamaz.

Sosyal Güvenlik ve Emeklilik

TVK m.28, çıkma izniyle vatandaşlığını kaybedenlerin sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış haklarının saklı olduğunu ve bu hakların kullanımının ilgili kanun hükümlerine tabi bulunduğunu belirtir. Yani prim ödenerek kazanılmış emeklilik hakları vatandaşlığın kaybıyla ortadan kalkmaz; ancak aylık bağlanması, ödeme usulü ve yurt dışında ikamet hâlinde uygulanacak kurallar sosyal güvenlik mevzuatına göre belirlenir. Somut durumda hak kaybı yaşanmaması için Sosyal Güvenlik Kurumundan yazılı bilgi alınması önerilir.

Taşınmaz ve Mal Varlığı

Mavi Kart sahipleri bakımından taşınmaz edinme ve miras hakları korunduğundan, Türkiye’deki gayrimenkuller üzerindeki mülkiyet vatandaşlıktan çıkma nedeniyle sona ermez. Buna karşılık Mavi Kart kapsamında olmayan kişiler, taşınmaz edinimi bakımından 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 35. maddesindeki yabancılara ilişkin sınırlamalara tabi hâle gelir. Bu ayrım, sonradan vatandaşlığa alınıp daha sonra vatandaşlıktan çıkan kişiler için özellikle önemlidir.

Türk Vatandaşlığının Kaybettirilmesi (TVK m.29-30)

Kaybettirme, vatandaşlıktan çıkmanın tam karşıtıdır: kişinin talebi olmaksızın, devletin tek taraflı işlemiyle vatandaşlık bağının sona erdirilmesidir. TVK m.29 uyarınca, aşağıdaki eylemlerde bulundukları resmî makamlarca tespit edilen kişilerin Türk vatandaşlığı Cumhurbaşkanı kararı ile kaybettirilebilir:

• Yabancı bir devletin, Türkiye’nin menfaatlerine uymayan herhangi bir hizmetinde bulunup da bu görevi bırakmaları kendilerine bildirilmesine rağmen, verilen uygun süre içinde kendi istekleriyle bu görevi bırakmayanlar.
• Türkiye ile savaş hâlinde bulunan bir devletin her türlü hizmetinde, izin olmaksızın kendi istekleriyle çalışmaya devam edenler.
• İzin almaksızın yabancı bir devlet hizmetinde gönüllü olarak askerlik yapanlar.

Maddeye sonradan eklenen fıkra ile, Türk Ceza Kanunu’nun 302, 309, 310, 311, 312, 313, 314 ve 315. maddelerinde yazılı suçlar nedeniyle soruşturma veya kovuşturması süren, yurt dışında bulunan ve yapılan çağrıya rağmen Resmî Gazete’de yayımlanan ilandan itibaren belirlenen süre içinde yurda dönmeyen kişiler bakımından da kaybettirme yolu öngörülmüştür.

TVK m.30 uyarınca kaybettirme, Cumhurbaşkanı kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren hüküm ifade eder. Kaybettirme kararları şahsîdir; ilgilinin eşine ve çocuklarına tesir etmez. Bu yönüyle kaybettirme, vatandaşlıktan çıkmadan da iptalden de ayrılır.

Vatandaşlığa Alınma Kararının İptali (TVK m.31-33)

İptal, geçmişte verilmiş bir vatandaşlığa alınma kararının sakatlığı nedeniyle geri alınmasıdır. TVK m.31’e göre Türk vatandaşlığını kazanma kararı; ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmişse, kararı veren makam tarafından iptal edilir.

Buradaki kusur, kişinin kendi davranışından kaynaklanır. Sahte evlilik iddiası, gerçeğe aykırı belge sunulması, kimlik bilgilerinin gizlenmesi veya vatandaşlığa etki edecek bir durumun bilinçli olarak açıklanmaması tipik örneklerdir. İdarenin kendi hatasından kaynaklanan durumlar ise m.39’daki maddi hata düzeltmesi kapsamında değerlendirilir.

TVK m.32 uyarınca iptal kararı, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder ve ilgiliye bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazanan eş ve çocuklar hakkında da uygulanır. Bu, iptalin kaybettirmeden ayrıldığı en önemli noktadır: kaybettirme şahsî iken, iptal aileye yayılabilir.

TVK m.33, iptal kararı verilen kişilerin mal varlığına ilişkin özel bir düzenleme getirir. Kararda gerekli görülmesi hâlinde malların tasfiyesine karar verilebilir; bu durumda ilgililer en geç bir yıl içinde Türkiye’deki mallarını tasfiye etmek zorundadır. Süresi içinde tasfiye edilmeyen mallar Hazinece satılarak bedeli ilgilisi adına muhafaza edilir. Karara karşı dava açılmışsa tasfiye, davanın sonuçlanmasına bırakılır.

Seçme Hakkı ile Türk Vatandaşlığının Kaybı (TVK m.34-35)

Seçme hakkı, vatandaşlığı kendi iradesiyle değil ana-babasının durumu veya doğum yeri gibi bir sebeple kazanmış kişilere tanınan bir tercih imkânıdır. TVK m.34 uyarınca aşağıdaki kişiler, ergin olmalarından itibaren üç yıl içinde Türk vatandaşlığından ayrılabilirler:

• Ana ya da babaya bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazananlardan, yabancı ana veya babasının vatandaşlığını kazandığını belgeleyenler.
• Ana ya da babaya bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazananlardan, doğum yeri esasına göre yabancı bir devlet vatandaşlığını kazandığını belgeleyenler.
• Evlat edinilme yoluyla Türk vatandaşlığını kazananlar.
• Doğum yeri esasına göre Türk vatandaşı oldukları hâlde, sonradan yabancı ana veya babasının vatandaşlığını kazandığını belgeleyenler.
• Herhangi bir şekilde Türk vatandaşlığını kazanmış ana veya babaya bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazananlar.

Bu hakkın kullanımında da vatansızlık yasağı geçerlidir: kaybın ilgiliyi vatansız kılacak olması hâlinde seçme hakkı kullanılamaz. TVK m.35 uyarınca seçme hakkıyla kayıp, şartların varlığının tespitine ilişkin karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder; eş ve çocuklar hakkında ise vatandaşlıktan çıkmaya ilişkin m.27 hükümleri uygulanır.

Üç yıllık süre hak düşürücü niteliktedir. Ergin olduktan sonra üç yıl içinde seçme hakkını kullanmayan kişi, artık bu yolu kullanamaz; ayrılmak istiyorsa genel hükümlere göre vatandaşlıktan çıkma başvurusu yapması gerekir. Bu ayrım, gençlik döneminde yurt dışına yerleşen aileler bakımından ciddi sonuçlar doğurur.

Türk Vatandaşlığını Yeniden Kazanma

Vatandaşlıktan çıkma geri dönülemez bir işlem değildir; ancak yeniden kazanmanın şartları, vatandaşlığın hangi yolla kaybedildiğine göre değişir. Kanun, ikamet şartı aranan ve aranmayan olmak üzere iki ayrı rejim öngörmüştür.

Her iki yolda da ortak şart, kişinin millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hâlinin bulunmamasıdır. Çıkma izniyle ayrılmış kişiler için ikamet şartı aranmaması, vatandaşlıktan çıkma kararının mutlak bir kopuş anlamına gelmediğini gösterir; buna karşılık yeniden kazanma da bir hak değil, şartların değerlendirilmesine bağlı bir işlemdir.

Ret Kararına İtiraz ve İptal Davası

Vatandaşlıktan çıkma başvurusunun reddi, kaybettirme kararı veya iptal kararı birer idari işlemdir ve yargısal denetime tabidir. Denetimin usulü 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’na (İYUK) göre belirlenir.

İdari Başvuru (İYUK m.11)

Dava açma süresi içinde, işlemi tesis eden idari makama başvurularak işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.

İptal Davası

İdari başvuru zorunlu değildir; doğrudan iptal davası da açılabilir. Dava, işlemin yazılı bildiriminden itibaren altmış gün içinde açılır. Vatandaşlıktan çıkma talebinin reddi gibi Bakanlık işlemlerinde görevli mahkeme idare mahkemesidir; yetkili mahkeme ise işlemi tesis eden makamın bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Kaybettirme kararı bakımından durum farklıdır. Bu karar Cumhurbaşkanı kararı niteliğinde olduğundan, ilk derece yargılaması Danıştay tarafından yapılır. Bu ayrım gözden kaçırıldığında dava görevli olmayan mahkemede açılmakta ve süre kaybı yaşanmaktadır.

Yürütmenin durdurulması, İYUK m.27 uyarınca iki şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır: idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması. Vatandaşlık uyuşmazlıklarında ikinci şart çoğu zaman somut olarak ortaya konulabilir; ancak talebin gerekçelendirilmesi ve delillendirilmesi gerekir.

Dava sürecinin de vekâletname ile yurt dışından yürütülmesi mümkündür. Türkiye’de bulunmayan kişiler, bulundukları ülkedeki Türk konsolosluğunda düzenlenecek vekâletname ile hem idari başvuruyu hem de iptal davasını takip ettirebilir.

Sık Görülen Ret Sebepleri ve Önleyici Adımlar

Başvurularda karşılaşılan olumsuz sonuçların önemli bir bölümü, esasa değil dosyanın hazırlanışına ilişkindir. Aşağıdaki tablo, sık görülen sorunları ve başvuru öncesinde alınabilecek önlemleri gösterir.

Vatandaşlık Hukukunda Avukatla Çalışma

Çıkma başvurusunun avukat aracılığıyla yapılması zorunlu değildir. İlgililer başvurularını bizzat yapabilir. Bununla birlikte sürecin bazı yönleri hukuki değerlendirme gerektirir: hangi belgenin hangi onay usulüne tabi olduğu, çocuğun kapsama alınması için hangi yolun izleneceği, ret kararına karşı hangi sürede ve hangi mercide dava açılacağı gibi konular usul kurallarına bağlıdır.

İdari sürecin bir aşamasında hak düşürücü sürenin kaçırılması, sonradan giderilemeyen bir sonuç doğurur. Özellikle altmış günlük dava açma süresi ile çıkma izin belgesinin iki yıllık geçerlilik süresi bu niteliktedir. Yurt dışında yaşayan ve Türkiye’de yakını bulunmayan kişiler bakımından vekâletname ile temsil, sürecin bu sürelere uygun biçimde yürütülmesini kolaylaştırır.

Avukatlık ücretine ilişkin olarak, Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınır. Vatandaşlık işlemlerinde sonuç, idarenin takdirine ve mevzuatın uygulanmasına bağlı olduğundan, belirli bir sonucun sağlanacağı yönündeki vaatlerin hukuki bir karşılığı bulunmamaktadır.

Nişantaşı / Şişli Konum Bilgisi

Sıkça Sorulan Sorular