Yurt Dışı İltica Başvurusu

Yurt Dışı İltica Başvurusu: Şartlar, Süreç, Riskler ve Türkiye’deki Hukuki Sonuçları (2026)

İltica başvurusu, kendi ülkesinde ırkı, dini, tabiiyeti, belirli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncesi nedeniyle zulme uğrama korkusu taşıyan kişinin başka bir devletten uluslararası koruma talep etmesidir. Yurt dışı iltica başvurusu, başvurulan devletin kendi mevzuatına göre ve kural olarak o devletin topraklarında ya da sınırında yapılır. Bu rehber, 1951 Cenevre Sözleşmesi ve 12 Haziran 2026’da uygulamaya giren AB Göç ve İltica Paktı çerçevesinde süreci, yaygın yanlış bilgileri ve iltica eden Türk vatandaşının Türkiye’deki hukuki durumunu sade bir dille anlatır.

İltica Nedir, İltica Etmek Ne Demektir?

İltica, bir kişinin kendi devletinin koruyamadığı veya bizzat kendisine zulmettiği durumlarda başka bir devletin korumasına sığınmasıdır. Günlük dilde “iltica etmek”, “sığınma talebinde bulunmak” ve “mülteci başvurusu yapmak” çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Hukuken ise bu kavramlar arasında önemli farklar vardır. Mülteci, başvurusu incelenmiş ve Cenevre Sözleşmesi’ndeki tanıma uyduğu kabul edilmiş kişidir; sığınmacı ise başvurusu henüz sonuçlanmamış kişidir.

İltica hakkı, Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi’nin 14. maddesinde “zulüm karşısında başka ülkelerde sığınma arama” hakkı olarak ifade edilir. Ancak bu hüküm, her devlete her başvurucuyu kabul etme yükümlülüğü getirmez. Devletlerin asıl bağlayıcı yükümlülüğü, ileride anlatılacak geri göndermeme ilkesidir. Bu nedenle iltica talebi, otomatik bir hak değil, bireysel olarak incelenen bir koruma başvurusudur.

Siyasi iltica ifadesi ise hukuki bir statü adı değildir. Siyasi düşünce, mülteci tanımındaki beş gerekçeden yalnızca biridir. Siyasi faaliyeti nedeniyle zulüm riski taşıyan kişinin başvurusu da diğer başvurularla aynı usulle incelenir.

İltica Hakkının Hukuki Çerçevesi

Yurt dışında yapılan bir iltica başvurusu, birbirine bağlı üç katmanlı bir hukuk düzenine tabidir. En üstte uluslararası sözleşmeler, ortada bölgesel kurallar (örneğin AB hukuku), en altta ise başvurulan devletin kendi kanunları yer alır. Kararı veren makam her zaman başvurulan devletin idaresi ve mahkemeleridir. Türk makamlarının ya da Türk avukatlarının bu karar sürecinde yetkisi bulunmaz.

1951 Cenevre Sözleşmesi ve 1967 Protokolü

Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair 1951 Cenevre Sözleşmesi, mülteci tanımını ve mültecilere tanınan hakları düzenleyen temel metindir. 1967 Protokolü, Sözleşmedeki tarih sınırlamasını kaldırmıştır. Sözleşmenin 31. maddesi, doğrudan zulüm ülkesinden gelip gecikmeden makamlara başvuran mülteciye yasa dışı giriş nedeniyle ceza verilmemesini öngörür. 34. madde ise taraf devletlerin mültecilerin vatandaşlığa geçişini mümkün olduğunca kolaylaştırmasını ister.

Geri göndermeme (non-refoulement) ilkesi

Sözleşmenin 33. maddesi, hiçbir taraf devletin bir mülteciyi hayatının veya özgürlüğünün tehdit altında olacağı bir ülkeye geri gönderemeyeceğini düzenler. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesindeki işkence yasağı da, işkence veya insanlık dışı muamele riski bulunan bir ülkeye iadeyi yerleşik içtihatla yasaklar. Bu koruma, kişi mülteci statüsü alamasa bile gündeme gelebilir. Ancak ilke, kişiye istediği ülkede kalma hakkı vermez; yalnızca riskli ülkeye gönderilmeyi engeller.

AB’de yeni dönem: Göç ve İltica Paktı

Avrupa Birliği’nde 10 düzenlemeden oluşan Göç ve İltica Paktı, iki yıllık geçiş döneminin ardından 12 Haziran 2026’da uygulamaya girmiştir. Paktla birlikte dış sınırda zorunlu ön tarama, parmak izi ve biyometrik kayıt (Eurodac), hızlandırılmış sınır usulü ve sorumlu üye devletin belirlenmesine ilişkin yeni kurallar yürürlüğe girmiştir. Eski “Dublin” sistemi yerine gelen düzenleme, başvurucunun ilk giriş yaptığı veya vize aldığı üye devlette başvurma yükümlülüğünü güçlendirmiştir. Pakt kuralları yeni olduğu için uygulama üye devletler arasında farklılık gösterebilir; başvuru tarihinde güncel durum teyit edilmelidir.

Türk hukukunun bu süreçteki yeri

Türkiye’nin 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK), Türkiye’ye gelen yabancıların koruma başvurularını düzenler; Türk vatandaşının yurt dışında yapacağı iltica başvurusunu düzenlemez. Türk hukuku, iltica eden kişinin Türkiye’deki vatandaşlık, pasaport, askerlik ve varsa ceza dosyaları bakımından devreye girer. Bu konular aşağıda Türkiye boyutu bölümünde ayrıca ele alınmıştır.

İltica Nedenleri: Beş Koruma Gerekçesi

Cenevre Sözleşmesi m.1/A-2’ye göre bir iltica başvurusunun kabul edilebilmesi için zulüm korkusunun beş gerekçeden birine dayanması gerekir. Bu gerekçeler ırk, din, tabiiyet, belirli bir toplumsal gruba mensubiyet ve siyasi düşüncedir. Gerekçenin varlığı tek başına yetmez; kişinin bu nedenle bizzat risk altında olduğunun inandırıcı biçimde ortaya konulması gerekir. Ekonomik zorluk, işsizlik veya daha iyi yaşam arayışı bu gerekçeler arasında yer almaz.

Siyasi iltica

Siyasi iltica başvurularında karar makamı, kişinin siyasi görüşü nedeniyle orantısız veya keyfi bir yaptırımla karşılaşıp karşılaşmayacağını inceler. Meşru bir suç kovuşturması kural olarak zulüm sayılmaz. Ancak kovuşturmanın siyasi amaçla yürütüldüğü, cezanın açıkça orantısız olduğu veya adil yargılanma güvencelerinin bulunmadığı ileri sürülüyorsa durum farklı değerlendirilebilir. Bu ayrım, başvurunun kaderini belirleyen en önemli noktalardandır.

Dini iltica ve din değiştirerek iltica etmek

Din temelli başvurular, kişinin inancını açıkça yaşaması hâlinde ciddi risk altında olacağı durumları kapsar. Ülkesinden ayrıldıktan sonra din değiştirerek iltica etmek isteyenlerin başvuruları ise “yerinde ortaya çıkan” (sur place) talepler olarak özel bir dikkatle incelenir. Karar makamları, din değişikliğinin samimi olup olmadığını uzun mülakatlarla, inanca ilişkin bilgi ve yaşantı sorularıyla araştırır. Yalnızca başvuru sonucunu etkilemek için yapılan bir din değişikliği, AB kuralları dahil pek çok sistemde ret gerekçesi olabilir.

LGBTİ (eşcinsel) iltica başvuruları

Cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği, pek çok ülkede “belirli bir toplumsal grup” kapsamında değerlendirilir. AB Adalet Divanı’nın yerleşik içtihadına göre başvurucudan yönelimini gizleyerek yaşaması beklenemez ve yönelimin ispatı için onur kırıcı testler kullanılamaz. Bununla birlikte, eşcinsel iltica başvurusunda da belirleyici olan, kişinin menşe ülkesinde fiilen risk altında olup olmadığıdır. Bu değerlendirme, ülke bilgisi ve kişisel anlatımın tutarlılığı üzerinden yapılır.

Etnik köken temelli başvurular

Etnik kimliğe dayalı başvurularda, belirli bir gruba mensup olmak tek başına koruma için yeterli kabul edilmez. Karar makamları kişinin kendi yaşadığı olaylara, bireysel risk profiline ve güncel ülke raporlarına bakar. Örneğin Kürt kökenli başvurucuların talepleri de bu genel kurala tabidir: her başvuru bireysel olarak incelenir ve sonuç, sunulan somut olgulara göre değişir. İnternette bu konuda dolaşan genelleyici bilgiler hukuki bir kesinlik taşımaz.

İltica Başvurusunun Şartları

Başvurulan devlet hangisi olursa olsun, iltica başvurusunun değerlendirilmesinde benzer temel ölçütler kullanılır. Bu ölçütler Cenevre Sözleşmesi’nden ve onun yorumundan kaynaklanır. Başvurucunun bunları kendi hikâyesiyle ve mümkün olan delillerle karşılaması beklenir.

1. Haklı bir zulüm korkusu: Korkunun hem kişinin kendisi açısından gerçek, hem de nesnel olarak makul olması gerekir.
2. Beş gerekçeden biriyle bağlantı: Zulmün ırk, din, tabiiyet, toplumsal grup veya siyasi düşünceyle ilişkili olması gerekir.
3. Devlet korumasının bulunmaması: Zulüm devletten geliyorsa ya da devlet özel kişilere karşı koruma sağlayamıyor veya sağlamak istemiyorsa bu şart oluşur.
4. Ülke içinde güvenli bir alternatifin olmaması: Kişinin kendi ülkesinin başka bir bölgesinde makul ve güvenli şekilde yaşayabileceği kabul edilirse başvuru reddedilebilir.
5. Dışlama sebebinin bulunmaması: Sözleşme m.1/F uyarınca ağır suç, insanlığa karşı suç veya BM amaçlarına aykırı eylem işlediğine dair ciddi sebepler bulunan kişiler korumadan dışlanır.
6. Anlatımın inandırıcılığı: Tutarlılık, ayrıntı ve belgelerle uyum, kararın en belirleyici unsurudur.

İltica Başvurusu Nerede ve Nasıl Yapılır?

En yaygın yanlış bilgi, iltica başvurusunun Türkiye’den, internet üzerinden veya bir konsolosluktan yapılabileceğidir. Uluslararası sistemde koruma talebi kural olarak başvurulan devletin topraklarında, sınır kapısında veya havalimanı transit bölgesinde yapılır. Başvurunun nasıl kaydedileceği, hangi kuruma yapılacağı ve sürenin işleyişi tamamen o devletin mevzuatına göre belirlenir. Aşağıdaki tablo, sık sorulan başvuru kanallarını özetler.

Online iltica başvurusu mümkün mü?

Online iltica başvurusu kural olarak mümkün değildir. Bazı ülkeler, ülkeye girmiş kişilerin başvuru randevusunu veya ön kaydını internet üzerinden almasına izin verir; ancak koruma talebi, kimlik tespiti ve parmak izi şahsen yapılır. İnternette “online iltica başvurusu” adıyla ücret talep eden siteler resmî kurum değildir. Böyle bir sayfaya kişisel bilgi veya pasaport görüntüsü göndermek, kimlik dolandırıcılığına zemin hazırlayabilir.

Konsolosluğa iltica başvurusu yapılabilir mi?

Yabancı bir devletin Türkiye’deki büyükelçiliği veya konsolosluğu, kural olarak iltica başvurusu almaz. Diplomatik sığınma, uluslararası hukukta genel kabul görmüş bir kurum değildir ve Avrupa devletleri bu yolu tanımaz. Bazı ülkeler, sınırlı sayıda kişiye ulusal düzeyde insani vize verebilir; bu vize iltica kararı değil, yalnızca ülkeye giriş imkânıdır. Bu tür programların var olup olmadığı ve şartları, ilgili ülkenin resmî sitesinden başvuru tarihinde teyit edilmelidir.

“İltica vizesi” diye bir vize var mı?

“İltica vizesi” adıyla genel bir vize türü bulunmaz. Vize, ülkeye giriş için verilen bir izindir; koruma ise ülkeye girildikten sonra yapılan başvuruyla incelenir. Bazı devletlerin insani vize veya özel kabul programları olsa da bunlar istisnaidir ve çoğunlukla belirli kriz bölgelerine yöneliktir. “İltica vizesi ayarlanır” şeklindeki teklifler, hukuki karşılığı olmayan aracı vaatleridir.

Dışişleri Bakanlığı’nın göç, iltica ve vize birimi ne yapar?

Dışişleri Bakanlığı bünyesindeki göç, iltica ve vize birimi; Türkiye’nin vize politikası, AB ile göç diyaloğu ve uluslararası göç ilişkileri gibi konularla ilgilenir. Bu birim, Türk vatandaşlarının yabancı ülkelere yapacağı iltica başvurularını almaz, yönlendirmez ve sonuçlandırmaz. İltica başvurusu, başvurulan yabancı devletin makamlarına yapılır. Birimin teşkilat içindeki adı ve düzeyi değişebileceğinden güncel yapı Bakanlığın resmî sitesinden izlenmelidir.

Vizeyle Gidip İltica Etmek: Turist, Schengen ve Transit Vize

Pek çok kişi, bir ülkeye turist veya Schengen vizesiyle gidip orada iltica etmeyi veya sığınma talebinde bulunmayı düşünür. Uluslararası hukuk, koruma talebinin hangi yolla girilen ülkede yapıldığına bakmaksızın incelenmesini öngörür. Ancak giriş şekli, sorumlu ülkenin belirlenmesi, vizenin iptali ve inandırıcılık değerlendirmesi bakımından önemli sonuçlar doğurur. Aşağıdaki tablo bu sonuçları özetler.

Schengen vizesi ile iltica etmek

AB’de başvurudan sorumlu devletin belirlenmesinde, geçerli veya yakın zamanda süresi dolmuş vizeyi veren devlet önemli bir ölçüttür. Bu kural, Pakt ile gelen yeni düzenlemede de korunmuştur. Örneğin bir üye devletten alınan Schengen vizesiyle başka bir üye devlete gidip orada başvuran kişi, incelemenin yapılması için vizeyi veren devlete gönderilebilir. Schengen vizesi ile iltica etmek, bu nedenle başvurunun hangi ülkede inceleneceği sorusunu doğrudan etkiler.

Turist vizesiyle gidip iltica etmek

Turist vizesiyle iltica etmek tek başına suç değildir ve başvurunun incelenmesine engel oluşturmaz. Ancak vize başvurusunda turizm amacı beyan edilip kısa süre sonra koruma istenmesi, bazı ülkelerde vize başvurusundaki beyanların doğruluğu yönünden sorgulanabilir. Ayrıca kişinin neden daha önce başvurmadığı, ülkeden nasıl çıktığı ve vize sürecinde hangi bilgileri verdiği mülakatta sorulabilir. Tutarlı ve doğru beyan, her aşamada belirleyici önemdedir.

Aktarmalı uçuşlarda iltica etmek ve transit vize

Aktarmalı uçuşta iltica etmek, aktarma yapılan havalimanının bulunduğu ülkenin kurallarına bağlıdır. Birçok ülkede havalimanı transit bölgesinde sınır polisine koruma talebi bildirilebilir ve başvuru sınır usulüyle incelenebilir. Bazı ülkeler belirli uyruklar için havalimanı transit vizesi şartı arar; bu şartın Türk vatandaşları için geçerli olup olmadığı aktarma ülkesine göre değişir ve yolculuk tarihinde teyit edilmelidir. Havayolu şirketleri de belgesi eksik yolcuları uçağa almama yükümlülüğü altındadır.

Davetiye ile gidip iltica etmek

Davetiye, yalnızca vize başvurusunda kullanılan destekleyici bir belgedir; iltica başvurusunda hukuki bir avantaj sağlamaz. Davet eden kişi, bazı ülkelerde konaklama veya masraflar için yükümlülük üstlenmiş olabilir. Davetiyeyle girip iltica başvurusu yapılması hâlinde davet edenin de ilgili makamlarca bilgi istenen kişi olabileceği göz önünde tutulmalıdır.

İltica Başvurusu Süreci Adım Adım

İltica başvurusunun aşamaları ülkeden ülkeye farklı adlarla anılsa da temel yapı benzerdir. AB’de Pakt ile birlikte süreç, sınırda veya ülke içinde zorunlu ön tarama ile başlamaktadır. Aşağıdaki beş adım, genel akışı gösterir.

1. Talep ve kayıtSınırda veya ülke içinde koruma talebi bildirilir, kimlik tespiti yapılır.
2. Ön tarama ve biyometriParmak izi, güvenlik ve sağlık kontrolü yapılır; sorumlu ülke araştırılır.
3. MülakatKişisel hikâye, deliller ve risk ayrıntılı olarak anlatılır; tercüman sağlanır.
4. KararMülteci statüsü, ikincil koruma veya ret kararı yazılı olarak verilir.
5. İtirazRet hâlinde, ulusal mevzuattaki süre içinde idari veya yargısal başvuru yapılır.

Mülakat, sığınma talebinin incelendiği en kritik aşamadır. Başvurucunun ülkesinde yaşadıklarını tarih, yer ve kişi ayrıntılarıyla, tutarlı biçimde anlatması beklenir. Mülakat öncesinde hak ve yükümlülükler hakkında bilgi alınmalı, anlaşılmayan sorularda tercümana açıkça söylenmelidir. Mülakat tutanağının okunup düzeltilmesi istenebiliyorsa bu imkân mutlaka kullanılmalıdır.

Tablodaki süre çerçeveleri AB düzenlemelerine dayanır ve AB dışı ülkelerde farklı kurallar geçerlidir. Gerçek inceleme süresi, ülkenin iş yüküne ve başvurunun niteliğine göre değişir. Hiçbir kişi veya kurum, iltica başvurusunun belirli bir sürede sonuçlanacağını taahhüt edemez.

İltica Başvurusunda Gerekli Belgeler ve Deliller

İltica başvurusu için standart bir “evrak listesi” yoktur; çünkü başvurucuların önemli bir kısmı belge getiremeyecek koşullarda ülkesinden ayrılır. Karar makamları belgesizliği tek başına ret sebebi saymaz, ancak mevcut belgelerin sunulmamasını açıklanmayı gerektiren bir durum olarak görebilir. Belgeler, anlatımı desteklediği ölçüde değer taşır. Sahte veya tahrif edilmiş belge kullanımı ise başvuruyu ağır biçimde zedeler ve cezai sorumluluk doğurabilir.

Türkiye’den temin edilecek belgeler (mahkeme kararı örneği, adli sicil kaydı, nüfus kayıt örneği gibi) yurt dışından da istenebilir. Bu işlemler için yurt dışındaki Türk konsolosluğunda düzenlenen vekâletnameyle Türkiye’deki bir avukat yetkilendirilebilir. Yabancı makama sunulacak Türk belgeleri için apostil ve yeminli tercüme gerekip gerekmediği, başvurulan ülkenin kurallarına göre kontrol edilmelidir.

Ailece İltica ve Aile Birleşimi

Ailece iltica etmek isteyenlerin sığınma talebi çoğu ülkede birlikte kaydedilir, ancak her yetişkinin kendi koruma gerekçesi ayrıca dinlenebilir. Çocukların da kendi başlarına risk taşıdığı durumlar (örneğin çocuk yaşta evlilik veya zorla askerlik riski) ayrıca değerlendirilir. Refakatsiz çocuklara ise temsilci atanması, yaş tespiti ve özel güvenceler gibi ek kurallar uygulanır.

Koruma statüsü alan kişi, ülkesinde kalan eşi ve çocukları için aile birleşimi başvurusu yapabilir. Aile birleşiminin şartları, başvuru süresi ve gelir, konut gibi ek koşulların aranıp aranmadığı ülkeden ülkeye ve statü türüne göre farklıdır. Bu nedenle ailenin bir kısmının önce gidip diğerlerinin sonradan katılacağı planlar, hedef ülkenin aile birleşimi kuralları önceden incelenmeden yapılmamalıdır.

İltica Başvurusunda Ret Sebepleri ve İtiraz

İltica başvurularının reddinde en sık görülen sebep, anlatımın inandırıcı bulunmamasıdır. Bunu ülke içinde güvenli bölge bulunduğu kabulü, güvenli üçüncü ülke veya güvenli menşe ülke kavramları ve başka bir devletin sorumlu tutulması izler. Ret kararlarına karşı başvurulan ülkenin hukukunda idari itiraz veya mahkeme yolu bulunur; süreler çoğunlukla kısadır.

Ret kararına karşı itiraz süresi, kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bazı sistemlerde itiraz, sınır dışı işlemini kendiliğinden durdururken bazılarında ayrıca durdurma talebi gerekir. Bu nedenle ret kararı alındığında, başvurulan ülkede ücretsiz hukuki yardım veren kuruluşlara veya o ülkede yetkili avukatlara gecikmeden başvurulmalıdır.

İltica Edilebilecek Ülkeler: Hangi Ülke “Kolay” İltica Kabul Eder?

“İltica edilebilecek ülkeler” veya “iltica hakkı veren ülkeler” diye kesin bir liste yoktur. Cenevre Sözleşmesi’ne ve/veya 1967 Protokolü’ne 140’ı aşkın devlet taraftır; taraf devletlerin tamamı koruma başvurusu almakla yükümlüdür. Bir ülkenin “kolay” iltica kabul ettiği yönündeki iddialar, değişken istatistiklere ve kişisel anekdotlara dayanır. Kabul ihtimalini belirleyen asıl unsur, gidilen ülke değil başvurunun kendi niteliğidir.

Yeni Zelanda iltica başvurusu

Yeni Zelanda iltica sistemi, ülkenin göç mevzuatı kapsamında mülteci ve korunan kişi statüsü olmak üzere iki koruma türü tanır. Başvuru kural olarak ülkeye girildikten sonra veya sınırda yapılır; ülke dışından bireysel iltica başvurusu kabul edilmez. Yeni Zelanda ayrıca BMMYK aracılığıyla yıllık kotayla yeniden yerleşim kabul eder, ancak bu yola bireysel başvuruyla girilemez. Coğrafi uzaklık ve aktarmalı uçuş zorunluluğu, transit ülkelerin vize kurallarını özellikle önemli hâle getirir.

İltica Eden Türk Vatandaşının Türkiye’deki Hukuki Durumu

Yurt dışında iltica başvurusu yapmak, Türk hukukunda tek başına bir suç değildir. Bununla birlikte kişinin Türkiye ile bağları; vatandaşlık, pasaport, askerlik yükümlülüğü, devam eden yargılamalar, mülk ve miras işlemleri bakımından devam eder. Bu bölüm, sık sorulan Türkiye boyutundaki konuları özetler.

Vatandaşlık: İltica eden kişi Türk vatandaşlığını kaybeder mi?

Yurt dışında iltica başvurusu yapmak veya mülteci statüsü almak, Türk vatandaşlığını kendiliğinden sona erdirmez. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.29, vatandaşlığın kaybettirilmesini sınırlı sayıdaki özel hâllere bağlamıştır. Kişi ileride bulunduğu ülkenin vatandaşlığını kazanırsa, TVK m.44 uyarınca bunu yetkili makamlara bildirmekle yükümlüdür. Türkiye çifte vatandaşlığa izin verdiğinden, çifte vatandaşlığın Türkiye’deki koşulları bu aşamada önem kazanır. Kişi Türk vatandaşlığından ayrılmak isterse izlenecek yol vatandaşlıktan çıkma ve kayıp halleri rehberinde anlatılmıştır.

İltica ile vatandaşlık: Gidilen ülkenin vatandaşlığı nasıl kazanılır?

Cenevre Sözleşmesi m.34, taraf devletlerin mültecilerin vatandaşlığa geçişini kolaylaştırmasını öngörür; ancak süre ve şartları her ülke kendi kanunuyla belirler. Genellikle belirli bir süre yasal ikamet, dil yeterliliği, geçim ve sabıka kaydı gibi koşullar aranır. Doğumla Türk vatandaşı olup izin alarak vatandaşlıktan çıkan kişiler için Türkiye’de Mavi Kart imkânı bulunur. Bu kart, bazı istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan hakların kullanılmasını sağlar.

Pasaport ve mülteci seyahat belgesi

Mülteci statüsü alan kişiye, Cenevre Sözleşmesi m.28 uyarınca genellikle bir seyahat belgesi verilir. Mülteci statüsündeki kişinin kendi ülkesinin pasaportunu gönüllü olarak alması veya yenilemesi, Sözleşme m.1/C-1 kapsamında “ülkesinin korumasına yeniden sığınma” olarak değerlendirilebilir ve statünün sona ermesine yol açabilir. Bu nedenle konsolosluktan pasaport işlemi yaptırmadan önce, statüyü veren ülkenin kuralları dikkatle incelenmelidir. İkincil koruma sahipleri için kurallar ülkeye göre farklıdır.

İltica ettikten sonra ülkeye dönüş

İltica ettikten sonra Türkiye’ye dönüş, iki ayrı açıdan değerlendirilir. Birincisi, gidilen ülkedeki statüdür: Sözleşme m.1/C, kişinin gönüllü olarak zulüm korkusu duyduğu ülkeye dönüp yerleşmesini statünün sona erme sebepleri arasında sayar ve kısa ziyaretler bile statünün gözden geçirilmesine yol açabilir. İkincisi, Türkiye’deki durumdur: hakkında yakalama kararı, açık bir soruşturma veya askerlik kaydı bulunan kişi, girişte bu kayıtlarla karşılaşabilir. Dönüş öncesinde Türkiye’deki kayıtların vekâletname ile bir avukat aracılığıyla kontrol ettirilmesi pratik bir adımdır.

Askerlik yükümlülüğü ve açık ceza dosyaları

7179 sayılı Askeralma Kanunu’ndaki yükümlülükler, yurt dışında koruma statüsü alınmasıyla ortadan kalkmaz. Yoklama kaçağı veya bakaya durumuna düşenler için Kanunda idari ve diğer yaptırımlar öngörülmüştür; güncel durum ve tutarlar e-Devlet ve askerlik şubesi kayıtlarından teyit edilmelidir. Hakkında adli kontrol kapsamında yurt dışına çıkış yasağı bulunan kişinin bu yasağı ihlal etmesi, tutuklama gibi ağır sonuçlar doğurabilir. Türkiye’deki bir ceza dosyası, yurt dışındaki iltica başvurusunda delil olarak da ileri sürülebilir; ancak dosyanın içeriği doğru ve eksiksiz aktarılmalıdır.

İltica Danışmanlığı ve Aracı Vaatleri: Nelere Dikkat Edilmeli?

İltica ederken dikkat edilmesi gerekenlerin başında, aracıların vaatlerine karşı temkinli olmak gelir. “Yüzde yüz kabul”, “kesin oturum”, “şu kadar ayda sonuç” veya “hazır hikâye” gibi teklifler hukuki gerçeklikle bağdaşmaz. İltica kararını yalnızca başvurulan devletin makamı verir; hiçbir danışmanlık şirketinin, kişinin veya avukatın bu kararı belirleme gücü yoktur. Hazır veya ezberletilmiş bir hikâye, mülakatta ortaya çıktığında başvurunun reddine ve ileride yapılacak başvuruların da zayıflamasına yol açar.

Meşru bilgi kaynakları; başvurulan ülkenin resmî göç ve iltica kurumları, BMMYK’nın ülke sayfaları ve o ülkede ücretsiz hukuki yardım sağlayan kuruluşlardır. Yabancı ülkedeki iltica sürecinde temsil, o ülkede meslek yetkisi bulunan avukatlarca yapılır. Türkiye’deki bir avukatın rolü ise Türk hukukuna ilişkin bilgilendirme, Türkiye’den belge temini ve Türkiye’deki işlemlerin vekâletname ile yürütülmesiyle sınırlıdır.

Türkiye’ye Sığınma Talebi ile Yurt Dışı İltica Başvurusunun Farkı

Bu rehber, Türkiye’den başka bir ülkeye yapılacak iltica başvurusunu konu alır. Türkiye’ye gelen yabancıların sığınma talebi ise YUKK m.61-63’te düzenlenen mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüleri kapsamında, valiliklere yapılan uluslararası koruma başvurusuyla incelenir. Türkiye, Cenevre Sözleşmesi’ni coğrafi sınırlama ile uyguladığı için Avrupa dışından gelenlere tam mülteci statüsü yerine şartlı mülteci statüsü tanınır. YUKK m.4 ise Türkiye bakımından geri gönderme yasağını açıkça düzenler.

Koruma şartlarını karşılamayan ancak insani gerekçelerle Türkiye’de kalması gereken yabancılar için insani ikamet izni ayrı bir yoldur. Türkiye’deki yabancıların ikamet, sınır dışı ve koruma süreçlerine ilişkin genel çerçeve yabancılar hukuku sayfasında özetlenmiştir. İnsan ticaretine maruz kalan yabancıların özel statüsü ise insan ticareti mağdurlarına tanınan ikamet izni rehberinde ele alınmıştır.

Neden Yabancılar Hukuku Avukatıyla Çalışılır?

Yurt dışı iltica sürecinde avukatla temsil zorunlu değildir; kişi başvurusunu kendisi yapabilir ve birçok ülkede ücretsiz hukuki danışmanlık imkânı bulunur. Başvurulan ülkedeki temsil, o ülkede yetkili avukatlar veya hukuki yardım kuruluşlarınca yapılır. Türk hukukuna ilişkin konularda ise vatandaşlık durumu, Türkiye’deki dava ve soruşturmaların içeriği, belge temini ve askerlik kayıtları gibi işlemler için Türkiye’de bir avukattan bilgi alınabilir.

Yurt dışında bulunan kişiler bu işlemler için Türkiye’ye gelmek zorunda değildir. Bulundukları ülkedeki Türk konsolosluğunda düzenlenen vekâletnameyle Türkiye’deki işlemler uzaktan yürütülebilir. Avukatlık ücretleri, Türkiye Barolar Birliği tarafından her yıl yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) esas alınarak belirlenir. Vatandaşlıkla ilgili Türkiye’deki işlemler için vatandaşlık hukuku sayfası genel bir başlangıç noktası sunar.

İltica Başvurusu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Büro Konumu

Enes Kaplan Avukatlık Bürosu, İstanbul Şişli’de Nişantaşı bölgesinde, Halaskargazi Caddesi üzerindeki Lotus Nişantaşı binasında yer alır. Büro, Osmanbey ve Şişli-Mecidiyeköy metro istasyonlarına yürüme mesafesindedir. Yurt dışında yaşayan kişilerin Türkiye’deki işlemleri, konsolosluktan düzenlenen vekâletnameyle uzaktan da yürütülebilir.

Enes Kaplan Avukatlık Bürosu
Halaskargazi Cad. No:38-66 E/215 (Lotus Nişantaşı), Şişli/İstanbul
Telefon: 0553 774 30 80 · 0212 401 58 63