Gönüllü Geri Dönüş Nedir?

Gönüllü Geri Dönüş Nedir? Başvuru, Form ve Hukuki Sonuçlar (2026)

Hazırlayan: Av. Malik Enes Kaplan — İstanbul Barosu · Güncelleme: Eylül 2026

Gönüllü geri dönüş, Türkiye’de bulunan bir yabancının, baskı altında olmadan ve sonuçlarını bilerek kendi ülkesine dönmeye karar vermesi ve bu dönüşün Göç İdaresi Başkanlığı kontrolünde kayıt altına alınarak yapılmasıdır. Bu yol; geçici koruma altındaki Suriyelileri, uluslararası koruma başvurusu olan kişileri ve hakkında sınır dışı etme kararı bulunan düzensiz göçmenleri ilgilendirir. Sürecin merkezinde, yabancının dönüş iradesini yazılı hâle getiren gönüllü geri dönüş formu bulunur. Bu rehber; hukuki dayanağı, kimlerin başvurabileceğini, formun ne olduğunu, adım adım işlemleri ve dönüşün sonradan Türkiye’ye girişe etkisini sade bir dille anlatır.

İçindekiler [Göster][Gizle]

1. Gönüllü geri dönüş nedir?
   1. Gönüllülük unsuru ne anlama gelir?
   2. Sınır dışı etme ve terke davetten farkı
2. Hukuki dayanak: YUKK ve Geçici Koruma Yönetmeliği
3. Kimler başvurabilir?
   1. Geçici koruma altındaki Suriyeliler
   2. Hakkında sınır dışı etme kararı bulunanlar
   3. Uluslararası koruma başvuru ve statü sahipleri
   4. İdari gözetimde ve geri gönderme merkezinde bulunanlar
   5. Geçerli ikamet izni olan yabancılar
4. Başvuru süreci adım adım
   1. Randevu ve İl Göç İdaresi Müdürlüğü görüşmesi
   2. Havalimanı ve sınır kapısından çıkış
5. Gönüllü geri dönüş formu nedir?
6. Gerekli belgeler
7. Sağlanabilecek destekler ve masraflar
8. Dönüşün hukuki sonuçları
   1. Koruma statüsünün sona ermesi
   2. Giriş yasağı ve tahdit kaydı
   3. Açık bir dava varken dönüş
9. Gönüllülük güvenceleri ve Anayasa Mahkemesi kararı
10. Yurt dışındaki yakınlar ve vekâletname
11. Aracıların vaatleri neden hukuken geçersizdir?
12. Bu süreçte neden avukatla çalışılır?
13. Sık sorulan sorular

Gönüllü Geri Dönüş Nedir?

Gönüllü geri dönüş, Türkiye’de yasal kalış hakkı sona ermiş ya da koruma altında bulunan bir yabancının, kendi isteğiyle menşe ülkesine (vatandaşı olduğu ülkeye) dönmesini ve devletin bu dönüşü kolaylaştırmasını ifade eden bir göç yönetimi kavramıdır. Kavram, uluslararası mülteci hukukunda da kalıcı çözümlerden biri olarak kabul edilir; diğer iki çözüm yerel uyum ve üçüncü ülkeye yerleştirmedir. Türk hukukunda bu kurum tek bir maddede toplanmamıştır; kişinin statüsüne göre farklı hükümler uygulanır.

Uygulamada bu dönüş iki biçimde karşımıza çıkar. Birincisi, geçici koruma altındaki Suriyelilerin İl Göç İdaresi Müdürlüğüne başvurarak ülkelerine dönmesidir. İkincisi, düzensiz göçmen konumundaki yabancıların (vizesi veya ikamet izni bitmiş, yasa dışı girmiş ya da hakkında sınır dışı etme kararı alınmış kişilerin) Ulusal Destekli Gönüllü Geri Dönüş Mekanizması üzerinden ülkelerine dönmesidir. Her iki yolda da ortak nokta, dönüş kararının yabancıya ait olması ve bu kararın yazılı olarak alınmasıdır.

Gönüllülük Unsuru Ne Anlama Gelir?

Bir dönüşün “gönüllü” sayılabilmesi için yabancının iradesinin serbest ve bilgilendirilmiş olması gerekir. Serbest irade, kişinin tehdit, gözaltı baskısı ya da yanıltma olmadan karar vermesidir. Bilgilendirilmiş irade ise kişinin dönüşün sonuçlarını (statüsünün sona ereceğini, açtığı davanın etkisini yitirebileceğini, yeniden girişte karşılaşabileceği kısıtlamaları) anladığı dilde öğrenmiş olmasıdır.

Bu nedenle gönüllülük yalnızca bir imzadan ibaret değildir. İmza, iradenin kanıtlarından biridir; ancak yabancının durumu, bilgilendirilme biçimi ve imzanın hangi koşullarda atıldığı da önemlidir. Anayasa Mahkemesi de aşağıda anlatılan kararında matbu bir formun tek başına gönüllülüğü ispat etmeye yetmeyebileceğini vurgulamıştır.

Sınır Dışı Etme ve Terke Davetten Farkı

Bu kurum sıklıkla sınır dışı etme (deport) ve Türkiye’yi terke davet ile karıştırılır. Sınır dışı etme, idarenin yabancıyı zorla ülke dışına çıkardığı bir kamu gücü işlemidir. Terke davet ise sınır dışı etme kararı alınan kişiye, kararda belirtilmek şartıyla kendi imkânlarıyla çıkabilmesi için süre tanınmasıdır. Gönüllü dönüşte ise inisiyatif yabancıdadır ve idare bu dönüşü destekleyebilir.

Hukuki Dayanak: YUKK ve Geçici Koruma Yönetmeliği

Bu dönüşün hukuki çerçevesi, yabancının hangi statüde bulunduğuna göre değişir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) iki ayrı hüküm içerir: düzensiz göçmenler için m.60/A, uluslararası koruma kapsamındakiler için m.87. Geçici koruma altındaki Suriyeliler için ise YUKK m.91’e dayanılarak çıkarılan Geçici Koruma Yönetmeliği m.42 uygulanır.

YUKK m.60/A, 7196 sayılı Kanunla 2019’da eklenmiştir. Buna göre hakkında sınır dışı etme kararı alınmış ve menşe ülkesine gönüllü olarak dönmek isteyen düzensiz göçmenlerden idarenin uygun gördüklerine ayni veya nakdi destek sağlanabilir; bu çalışmalar uluslararası kuruluşlar, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği içinde yürütülebilir. Kanun metninde “Genel Müdürlük” ibaresi geçer; bu görev bugün Göç İdaresi Başkanlığı tarafından yürütülmektedir.

YUKK m.87, “gönüllü geri dönüş desteği” başlığını taşır ve uluslararası koruma başvuru sahibi veya statü sahibi olup gönüllü olarak ülkesine dönmek isteyenlere ayni ve nakdi destek sağlanabileceğini düzenler. Geçici Koruma Yönetmeliği m.42 ise gönüllü olarak ülkesine dönecek yabancılara gerekli kolaylığın gösterileceğini, imkânlar ölçüsünde destek sağlanabileceğini ve usul ile esasların Göç İdaresi tarafından belirlenip valiliklerce uygulanacağını öngörür.

Bunlara ek olarak YUKK m.57/A, idari gözetime alternatif yükümlülükler arasında “geri dönüş danışmanlığı” ve “aile temelli geri dönüş” seçeneklerini saymıştır. Bu hükmün uygulanması 14 Eylül 2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Tüm bu hükümlerin üzerinde ise YUKK m.4’teki geri gönderme yasağı yer alır: hiç kimse işkenceye, insanlık dışı muameleye maruz kalacağı veya hayatının tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez.

Kimler Gönüllü Geri Dönüş Yapabilir?

Bu yol esas olarak koruma statüsündeki kişiler ile düzensiz göçmenler içindir. Geçerli bir ikamet izni bulunan yabancı ise ülkeden istediği zaman ayrılabilir; onun için özel bir dönüş işlemine gerek yoktur. Aşağıda her grup ayrı ayrı açıklanmıştır.

Geçici Koruma Altındaki Suriyeliler

Geçici koruma kimlik belgesi taşıyan Suriyeliler, kayıtlı oldukları ildeki İl Göç İdaresi Müdürlüğüne başvurarak ülkelerine dönebilir. Göç İdaresi Başkanlığının gönüllü, güvenli, onurlu ve düzenli geri dönüş açıklamasına göre bu kişiler hakkında valilik tarafından form düzenlenir ve süreç uluslararası kuruluşlar ile sivil toplum kuruluşlarının gözetiminde yürütülür. Yönetmeliğin m.21/4 hükmü uyarınca gönüllü dönüş, kişinin kayıt bilgilerinde güncellenen hâller arasındadır.

Suriyelilerin dönüş işlemleri, Aralık 2024’te Suriye’de yaşanan gelişmelerden sonra yoğunlaşmıştır. Bu dönemde randevu sistemi, sınır kapıları ve belge süreleri gibi pek çok uygulama değişikliğe uğramıştır. Bu nedenle hangi sınır kapısının açık olduğu, hangi günlerde işlem yapıldığı gibi bilgiler başvuru tarihinde resmî kaynaklardan kontrol edilmelidir.

Hakkında Sınır Dışı Etme Kararı Bulunanlar

Vize veya ikamet süresini aşmış, kaçak çalışırken yakalanmış ya da başka bir nedenle hakkında sınır dışı etme kararı alınmış yabancılar, YUKK m.60/A kapsamında gönüllü geri dönüş yapabilir. Bu kişiler için Göç İdaresi koordinasyonunda Türk Kızılay, TİKA ve Dışişleri Bakanlığı gibi kurumların katıldığı Ulusal Destekli Gönüllü Geri Dönüş Mekanizması oluşturulmuştur.

Uygulamada bu mekanizmanın kapsamı kanun metninden daha geniş tutulmaktadır. Programın tanıtım bilgilerine göre hakkında henüz sınır dışı etme kararı alınmamış ancak yasal kalış hakkı bulunmayanlar, idari gözetimdekiler, alternatif yükümlülüğe tabi olanlar, uluslararası koruma başvurusu reddedilenler veya geri çekenler, insan ticareti mağdurları ile insani ikamet izni sahipleri de başvurabilir. Bu kapsam idari bir tercihtir ve değişebilir; başvuru tarihinde teyit edilmelidir.

Uluslararası Koruma Başvuru ve Statü Sahipleri

Mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsü bulunan kişiler ile başvurusu henüz sonuçlanmamış başvuru sahipleri YUKK m.87 kapsamındadır. Bu kişilerin gönüllü olarak ülkelerine dönmesi, çoğu zaman uluslararası koruma başvurusunun geri çekilmiş sayılması ya da statünün sona ermesi sonucunu doğurur. Bu nedenle imzadan önce, dönüşün statü üzerindeki etkisi mutlaka öğrenilmelidir.

İdari Gözetimde ve Geri Gönderme Merkezinde Bulunanlar

Sınır dışı edilmek üzere idari gözetim altına alınan ve geri gönderme merkezinde (GGM) tutulan yabancılar da gönüllü dönüş talebinde bulunabilir. İdari gözetime alternatif yükümlülüğe tabi tutulan yabancılar için ise geri dönüş danışmanlığı öngörülmüştür. Yönetmelik bu danışmanlığı, düzensiz göçmenin ülkesine dönüşünü teşvik etmek ve hak ve yükümlülükleri konusunda bilgilendirmek için görevlendirilen danışman aracılığıyla yürütülen bir mekanizma olarak tanımlar.

Aynı Yönetmelik, danışmanlık kapsamında çıkışı sağlanacak yabancıya hak ve yükümlülüklerinin yazılı olarak tebliğ edileceğini ve YUKK m.4’teki geri gönderme yasağının saklı olduğunu açıkça belirtir. Yabancının ülkesine gönüllü olarak dönmesi, alternatif yükümlülüklerin sona erme sebeplerinden biridir. Geri dönüş danışmanı ile iki kez görüşmeye gelinmemesi ise yükümlülüğe aykırılık hâlleri arasında sayılmıştır ve idari gözetime dönüş riski doğurabilir.

Geçerli İkamet İzni Olan Yabancılar

Geçerli ikamet izni veya vizesi bulunan bir yabancı, sınır kapısından olağan şekilde çıkış yapabilir. Bu kişi için gönüllü geri dönüş formu düzenlenmesi gerekmez. İzni sona ermek üzere olan kişiler, ülkede kalmak istiyorlarsa süre dolmadan ikamet izni uzatma başvurusu yapmalıdır. İzni reddedilmiş olanlar ise önce ret kararına karşı başvuru yollarını değerlendirmeli, ardından ülkeden ayrılma kararını vermelidir.

Başvuru Süreci Adım Adım

Gönüllü geri dönüş başvurusu, statüye göre küçük farklılıklar gösterse de genellikle aynı mantıkla ilerler: randevu, kimlik doğrulaması, bilgilendirme görüşmesi, formun imzalanması ve sınır kapısından çıkış. Aşağıdaki şema, geçici koruma kapsamındaki Suriyeliler için Göç İdaresi ve BMMYK (UNHCR) tarafından açıklanan akışı esas alır.

1. RandevuGöç randevu sistemi üzerinden, kayıtlı olunan ildeki İl Göç İdaresi Müdürlüğüne randevu alınır.
2. Kimlik ve biyometriRandevu günü kişi ve birlikte dönecek aile üyeleri kimlikleriyle şahsen başvurur; biyometrik veriler kontrol edilir.
3. Bilgilendirme görüşmesiDönüş kararının gönüllü olup olmadığı görüşmeyle teyit edilir; destekler ve sonuçlar anlatılır.
4. Formun imzalanmasıGönüllü geri dönüş formu imzalanır; bir nüshası yabancıya verilir, uygulamada yol izin belgesi düzenlenir.
5. Sınır kapısından çıkışBelge süresi içinde sınır kapısına gidilir; form ve belgeler kontrol edilerek çıkış yapılır.

Randevu ve İl Göç İdaresi Müdürlüğü Görüşmesi

Geçici koruma kapsamındaki Suriyeliler için randevu, Göç İdaresinin randevu sistemi üzerinden alınır. Randevu gününde kişi, kayıtlı olduğu ildeki İl Göç İdaresi Müdürlüğüne geçici koruma kimlik belgesiyle gider. Birlikte dönecek aile üyelerinin de kimlikleriyle hazır bulunması gerekir.

Müdürlükte izlenen yol şu sırayla işler:

1. Kişinin ve aile üyelerinin kimlik bilgileri ile biyometrik verileri kontrol edilir.
2. Aile durumu değerlendirilir; refakatsiz çocuk veya velayet sorunu varsa ayrıca incelenir.
3. Yabancı ve aile üyeleriyle, dönüş kararının gerçekten gönüllü olup olmadığını anlamaya yönelik görüşme yapılır.
4. Sağlanabilecek destekler ve gerekirse ücretsiz hukuki yardım imkânı hakkında bilgi verilir.
5. Türkçe ve Arapça hazırlanan form, 18 yaşını doldurmuş aile üyeleri dâhil imzalanır.
6. Uygulamada, çıkış yapılacak sınır kapısının bulunduğu ile seyahat için 15 gün süreli yol izin belgesi düzenlenir; ihtiyaç hâlinde muvafakatname de hazırlanır.

Yol izin belgesinin süresi ve hangi sınır kapılarından çıkış yapılabileceği kanunla değil, idari düzenlemeyle belirlenir. Göç İdaresi zaman zaman bu uygulamaları değiştirmektedir; işlem tarihinde teyit edilmelidir.

Havalimanı ve Sınır Kapısından Çıkış

Kara sınır kapısından çıkış yapacak kişi, yol izin belgesinin süresi içinde seçtiği sınır kapısına gider. Sınır kapısında kişinin ve aile üyelerinin bilgileri, form ve diğer belgeler yeniden kontrol edilir. Mücbir bir sebeple süre içinde çıkış yapılamayacaksa İl Göç İdaresi Müdürlüğüne bilgi verilmelidir.

BMMYK’nın Türkiye bilgi sayfasına göre havalimanından dönecekler, işlemleri önceden il müdürlüğünde tamamlayabilir ya da uçuş günü havalimanındaki ilgili birime başvurabilir. Ancak doğrudan sınır kapısına veya havalimanına gidilmesi hâlinde destek değerlendirmesi yapılamayabilir ve eksik belge nedeniyle çıkış gecikebilir. Bu nedenle işlemlerin il müdürlüğünde tamamlanması daha güvenli bir yoldur.

Gönüllü Geri Dönüş Formu Nedir?

Gönüllü geri dönüş formu, yabancının ülkesine kendi isteğiyle döndüğünü yazılı olarak beyan ettiği ve işlemi yürüten görevlilerin imzaladığı resmî belgedir. Göç İdaresi Başkanlığının açıklamalarına göre Suriyeliler için bu form Türkçe ve Arapça olarak düzenlenir. Formda yabancının gönüllülük beyanına ilişkin imzasının yanında, işlemi yürüten kamu görevlisinin, tercümanın ve bir gözlemcinin imzası yer alır.

Arama motorlarında sıkça “gönüllü geri dönüş formu indir” şeklinde sorgular yapılır. Bu form internetten indirilip doldurulan ve bir kuruma gönderilen bir dilekçe değildir. Form, başvuru sırasında İl Göç İdaresi Müdürlüğü veya işlemi yürüten birim tarafından yabancının bilgileriyle düzenlenir ve görüşme sonunda imzaya açılır. İnternette “form doldurma hizmeti” adı altında ücret talep eden kişilere itibar edilmemelidir.

Formun bir nüshası yabancıya verilir ve sınır kapısında gösterilmesi istenir. Bu nüsha, ileride açılabilecek bir davada veya yeniden giriş başvurusunda dönüşün nasıl gerçekleştiğini ispat eden önemli bir belgedir. Yurt dışında yaşayan yakınların bu nüshanın bir fotoğrafını saklaması tavsiye edilir.

Gerekli Belgeler

Dönüş için istenen belgeler statüye göre değişir ve kanunda sayılmamıştır. Aşağıdaki liste, resmî açıklamalar ve uygulamada karşılaşılan talepler esas alınarak hazırlanmıştır. İl müdürlüğü somut dosyaya göre ek belge isteyebilir.

Sağlanabilecek Destekler ve Masraflar

Bu kapsamda sağlanabilecek destekler; seyahat masraflarının karşılanması, seyahat belgesi temininde yardım, dönüş sırasında idari kolaylık ve kişinin ihtiyacına göre nakdi ya da ayni yeniden uyum desteğidir. Ulusal Destekli Gönüllü Geri Dönüş Mekanizması, dönüş sonrasında kişinin menşe ülkesine yeniden uyum sağlamasını da hedefler.

Ancak bu destekler kanunen talep edilebilir bir hak değildir. YUKK m.60/A ve m.87 “sağlanabilir” ifadesini kullanır; destek miktarı, türü ve kimlere verileceği idare ile iş birliği yapılan kuruluşların programlarına bağlıdır. İnternette dolaşan sabit destek tutarları, program dönemine göre değiştiği için güvenilir değildir.

Resmî açıklamalara göre dönüş işlemleri ücretsizdir. Bununla birlikte kişinin önceki kalışından doğan yükümlülükler ayrıca değerlendirilir. Örneğin YUKK m.56/2, çıkış izin belgesinin harçsız olduğunu belirtirken vize ve ikamet harçları ile bunların cezalarına ilişkin yükümlülüklerin saklı olduğunu ekler. Ödenmemiş vize ihlali cezası ve harç borçları, sonraki bir vize başvurusunda YUKK m.15/1-ğ uyarınca ret sebebi olabilir.

Dönüşün Hukuki Sonuçları

Gönüllü geri dönüş yapmadan önce bilinmesi gereken en önemli konu, dönüşün geri alınamayan bazı sonuçlar doğurmasıdır. Bu sonuçlar kişinin statüsü, varsa sınır dışı etme kararı ve açık davaları ile birlikte değerlendirilmelidir.

Koruma Statüsünün Sona Ermesi

Geçici koruma altındaki bir Suriyelinin gönüllü olarak ülkesine dönmesiyle geçici koruması sona erdirilir, kimlik belgesi teslim alınır ve kayıt sistemindeki bilgileri güncellenir. Kişi daha sonra Türkiye’ye gelmek isterse artık geçici koruma kimliğine dayanamaz; genel giriş ve vize kurallarına tabi olur. Uluslararası koruma kapsamındakiler için de dönüş, başvurunun geri çekilmiş sayılması veya statünün sona ermesi sonucunu doğurabilir.

Türkiye’de ailesi kalan kişiler için bu sonuç özellikle önemlidir. Örneğin Türk vatandaşıyla evli bir kişi, dönüş yerine kısa dönem ikamet izni veya aile ikamet izni gibi yasal kalış seçeneklerini değerlendirebilir. Ayrılmak ile kalmak arasındaki karar, bu seçenekler öğrenildikten sonra verilmelidir.

Giriş Yasağı ve Tahdit Kaydı

Gönüllü geri dönüş yapan herkese otomatik olarak giriş yasağı konulmaz; ancak dönüşün yasaksız olacağı da kanunen güvence altında değildir. YUKK m.9/2’ye göre Türkiye’den sınır dışı edilen yabancıların girişi yasaklanır ve m.9/3 uyarınca bu yasağın süresi en fazla beş yıldır, ciddi tehdit hâlinde en fazla on yıl daha artırılabilir. Buna karşılık kanun, bazı durumlarda yasak konulmayabileceğini öngörür.

YUKK m.9/4’e göre vize veya ikamet süresi dolduktan sonra, durumu yetkililerce tespit edilmeden valiliğe başvurup çıkmak isteyen ve idari para cezasını ödeyen yabancılara, Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamak kaydıyla giriş yasağı kararı alınmayabilir. YUKK m.9/5’e göre de terke davet edilip süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında yasak konulmayabilir. İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik ise geri dönüş danışmanlığı kapsamında çıkışı sağlanan yabancılar hakkında “durumuna uygun” tahdit veri girişi yapılacağını düzenler.

Tahdit kodlarının hangi durumda hangi kodla girileceği ve süreleri kanunda sayılmamıştır; bunlar idari uygulamadır ve sık değişir. Bu nedenle dönüş öncesinde kişi hakkında bir kayıt bulunup bulunmadığının ve dönüş sonrasında hangi kaydın düşüleceğinin öğrenilmesi yararlıdır. Giriş yasağı konulmuşsa Göç İdaresi YUKK m.9/6 uyarınca yasağı kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla belirli bir süre için girişe izin verebilir.

Açık Bir Dava Varken Dönüş

YUKK m.53/3’e göre sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Dava süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama bitene kadar yabancı sınır dışı edilmez; ancak kanun bu kuralı “yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla” koymuştur. Yani yabancı gönüllü geri dönüş formunu imzalarsa, dava devam ederken bile ülkeden çıkışı sağlanabilir.

Bu durum uygulamada ciddi sonuçlar doğurabilir: Kişi ülkeden çıktıktan sonra mahkeme sınır dışı etme kararını iptal etse bile bu karar fiilen bir işe yaramayabilir. Bu nedenle davası olan bir yabancının formu imzalamadan önce avukatını bilgilendirmesi büyük önem taşır. Dava, işlemi tesis eden makamın bulunduğu yer idare mahkemesinde görülür.

Gönüllülük Güvenceleri ve Anayasa Mahkemesi Kararı

Gönüllülük ilkesinin önemini en açık biçimde ortaya koyan karar, Anayasa Mahkemesinin Abdulkerim Hammud başvurusu (B. No: 2019/24388, 2/5/2023) kararıdır. Olayda geçici koruma altındaki bir Suriyeli hakkında sınır dışı etme ve idari gözetim kararı alınmış, avukatı sınır dışı etme kararına karşı dava açmıştır. Başvurucu, dava sonucu beklenmeden imzalatılan bir gönüllü geri dönüş formuna dayanılarak Suriye’ye çıkarılmıştır.

Mahkeme, matbu formda başvurucunun kişisel durumuna ilişkin bir ayrıntı bulunmadığını ve sınır dışı etme kararında kabul edilen riskin neden artık geçerli olmadığının açıklanmadığını tespit etmiştir. Formun imzalanması sırasında avukata haber verilmediği ve İçişleri Bakanlığı genelgesinde öngörülen bağımsız temsilci imzasının bulunmadığı da vurgulanmıştır. Sonuçta yaşam hakkı, kötü muamele yasağı ve bunlarla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.

Bu karardan çıkan pratik güvenceler şunlardır:

• Yabancı, dönüşün kendi durumuna özgü risklerini anladığı dilde öğrenmelidir.
• Avukatı olan yabancının avukatı süreçten haberdar edilmelidir.
• Formda bağımsız gözlemci (BMMYK, Kızılay veya STK temsilcisi) imzası aranmalıdır.
• Açık bir dava varken yapılan dönüşte, rızanın bilinçli olduğu güçlü biçimde ortaya konmalıdır.
• Yabancı, sınır kapısından çıkmadan önce kararından vazgeçtiğini İl Göç İdaresi Müdürlüğüne bildirebilir.

Rızası olmadan formun imzalatıldığını düşünen kişi veya yakını; sınır dışı etme kararına karşı süresi içinde dava açılması, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulması ve gerektiğinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ile tedbir talebi yollarını değerlendirebilir. Menşe ülkesinde hayatı tehlikede olabilecek kişiler için insani ikamet izni de YUKK m.46 kapsamında gündeme gelebilir. İnsan ticareti mağduru olma ihtimali bulunanlar için ise insan ticareti mağdurlarına tanınan ikamet izni ve düşünme süresi önceliklidir.

Yurt Dışındaki Yakınlar ve Vekâletname

Dönüş işleminin kendisi kişiye sıkı sıkıya bağlıdır: biyometrik doğrulama, görüşme ve imza yabancının bizzat katılımını gerektirir. Bu nedenle dönüş kararı vekâletname ile başkası tarafından verilemez. Ancak dönüşle bağlantılı hukuki işlemler vekil aracılığıyla uzaktan yürütülebilir.

Örneğin yurt dışında yaşayan bir yakın, geri gönderme merkezindeki kişinin durumunu öğrenmek, sınır dışı etme kararına karşı dava açılması veya idari gözetim kararına itiraz edilmesi için avukata vekâlet verilmesini sağlayabilir. Kişi Türkiye’deyse vekâletname noterde, ülke dışındaysa Türk konsolosluğunda veya apostil şerhli olarak düzenlenebilir. Dönüşten sonra tahdit kaydının sorgulanması, giriş yasağının kaldırılması başvurusu ve açık davaların takibi de vekâletname ile yürütülebilir.

Aracıların Vaatleri Neden Hukuken Geçersizdir?

Dönüş sürecinde, özellikle sosyal medyada, “para karşılığı hızlı randevu”, “cezanız silinir”, “dönüşte yasak konulmaz” veya “kısa sürede yeniden giriş” gibi vaatlerle karşılaşılabilir. Bu vaatlerin hiçbir hukuki karşılığı yoktur. Randevular resmî sistem üzerinden ücretsiz verilir; giriş yasağı ve tahdit kararları ise kanun ve idari değerlendirmeyle belirlenir, bir aracının sözüyle değişmez.

Resmî kaynaklar da işlemlerin ücretsiz olduğunu ve para talep edenlere ödeme yapılmaması gerektiğini açıkça belirtmektedir. Şüpheli bir teklifle karşılaşan kişi, Yabancılar İletişim Merkezi (YİMER 157) üzerinden bilgi alabilir. Hukuki bir sorun varsa, sonucu önceden vaat etmeyen ve süreci belgelere dayanarak açıklayan bir hukuki değerlendirme yapılmalıdır.

Gönüllü Geri Dönüş Sürecinde Neden Avukatla Çalışılır?

Bu başvuru için avukatla temsil zorunlu değildir; işlem İl Göç İdaresi Müdürlüğünde kişinin kendisi tarafından yapılabilir. Ayrıca il müdürlüğü, kriterleri karşılayan kişileri baroların adli yardım bürolarına yönlendirebilmektedir. Bununla birlikte bazı durumlarda hukuki değerlendirme, geri alınamayan sonuçların önüne geçilmesi bakımından önem taşır.

Genel olarak şu durumlarda hukuki değerlendirme yararlı olabilir: hakkında sınır dışı etme kararı ve açık dava bulunan kişiler, geri gönderme merkezinde tutulanlar, menşe ülkede risk iddiası olanlar, Türkiye’de eşi veya çocuğu bulunanlar ve daha önce giriş yasağı ya da tahdit kaydıyla karşılaşmış olanlar. Bu kişiler için dönüşün statüye, davaya ve yeniden girişe etkisi önceden incelenebilir. Avukatlık ücretleri Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) esas alınarak belirlenir.

Sık Sorulan Sorular

Nişantaşı, Şişli’deki Büro ve Ulaşım

Enes Kaplan Avukatlık Bürosu, Şişli ilçesinde Nişantaşı’na yakın Halaskargazi Caddesi üzerinde bulunmaktadır. Büro; Osmanbey ve Şişli metro istasyonlarına yürüme mesafesindedir ve İstanbul’daki İl Göç İdaresi Müdürlüğü ile idare mahkemelerine ulaşım açısından merkezi bir konumdadır. Yurt dışında yaşayan veya İstanbul’da yakını bulunmayan kişiler için görüşmeler çevrim içi olarak da yapılabilir.

Enes Kaplan Avukatlık Bürosu
Halaskargazi Mahallesi, Halaskargazi Caddesi No: 38-66 E/215 Lotus Plaza, Şişli/Nişantaşı, İstanbul
Telefon: 0212 401 58 63 · 0553 774 30 80

Hukuki Denetim Kutusu

Dayanılan mevzuat:

• 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.4, 9 (özellikle 9/2, 9/3, 9/4, 9/5, 9/6), 15/1-ğ, 46, 53/3, 55, 56, 57/A, 60/A, 87, 91
• Geçici Koruma Yönetmeliği m.21/4, m.42
• İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik (RG 14/9/2022)
• Anayasa Mahkemesi, Abdulkerim Hammud, B. No: 2019/24388, 2/5/2023

Resmî kaynaklar: YUKK — mevzuat.gov.tr · Göç İdaresi — Gönüllü geri dönüş · Göç İdaresi — Sınır dışı etme · BMMYK Türkiye — Geri dönüş işlemleri

Teyit uyarısı: Randevu usulü, yol izin belgesi süresi, açık sınır kapıları, destek türü ve tutarları, tahdit kodları, giriş yasağı kademeleri ve idari para cezası tutarları kanunla değil idari uygulamayla belirlenir ve sık değişir. Bu bilgiler başvuru veya işlem tarihinde Göç İdaresi Başkanlığı ve İl Göç İdaresi Müdürlüğünden teyit edilmelidir.

Hazırlayan: Av. Malik Enes Kaplan — İstanbul Barosu
Güncelleme: Eylül 2026

Yasal uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz ve okuyucu ile avukat arasında vekâlet ilişkisi kurmaz.