Uluslararası Koruma Başvurusu

Uluslararası Koruma Başvurusu Nasıl Yapılır? Şartlar, Süreç ve Haklar (2026)

Hazırlayan: Av. Malik Enes Kaplan — İstanbul Barosu · Güncelleme: Ekim 2026

Uluslararası koruma başvurusu, ülkesinde zulme uğrayacağından ya da ölüm cezası, işkence veya silahlı çatışma nedeniyle ciddi zarar göreceğinden korkan bir yabancının ya da vatansız kişinin Türkiye’den koruma talep ettiği resmî başvurudur. Halk arasında “iltica başvurusu” veya “sığınma başvurusu” olarak da bilinir. Dayanağı 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’dur (YUKK). Başvuru, kanun gereği valiliğe, uygulamada İl Göç İdaresi Müdürlüğüne bizzat yapılır ve sonunda kişiye mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsünden biri verilir ya da başvuru reddedilir.

Uluslararası Koruma Nedir?

YUKK m.3/1-r’ye göre uluslararası koruma; mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsünü ifade eder. Bu statülerden birini talep eden ve hakkında henüz son karar verilmemiş kişiye ise kanun “başvuru sahibi” der (m.3/1-d). Uluslararası literatürde bu kişiler için “sığınmacı” ifadesi de kullanılır.

Sistemin temel taşı, YUKK m.4’te düzenlenen geri gönderme yasağıdır. Bu ilkeye göre hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı muameleye maruz kalacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti ya da siyasi fikirleri nedeniyle hayatının veya hürriyetinin tehdit altında olacağı bir yere gönderilemez. 1951 Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşme ve 1967 Protokolü de bu çerçevenin dayanağıdır.

Uluslararası koruma başvurusu, ikamet izni başvurusundan farklı bir yoldur. İkamet izinlerinde kişi bir kalış amacını (turizm, aile, öğrenim, taşınmaz sahipliği gibi) belgelendirir; uluslararası koruma talebinde ise kişi ülkesine dönmesi hâlinde karşılaşacağı tehlikeyi anlatır. Uluslararası koruma başvurusu yapılıp yapılmayacağı bu nedenle dikkatle değerlendirilmelidir. Geri dönememe hâli olan ancak koruma şartlarını taşımayan bazı kişiler için kanunun başka bir hükmü, insani ikamet izni düzenlemesi gündeme gelebilir.

Uluslararası koruma başvurusu, İçişleri Bakanlığına bağlı Göç İdaresi Başkanlığı ve illerde İl Göç İdaresi Müdürlükleri tarafından incelenir. Kanun metninde kurum hâlâ “Genel Müdürlük” olarak geçer.

Uluslararası Koruma Türleri ve Statüleri

YUKK, uluslararası koruma türlerini m.61-63’te sayar. Türkiye 1951 Sözleşmesi’ne “coğrafi sınırlama” ile taraf olduğundan, zulme yol açan olayın Avrupa’da mı yoksa Avrupa dışında mı gerçekleştiği statünün adını belirler.

Mülteci Statüsü (YUKK m.61)

Mülteci statüsü; Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar nedeniyle ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncelerinden dolayı zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korkan ve vatandaşı olduğu ülkenin korumasından yararlanamayan yabancıya verilir. “Avrupa ülkeleri”, Avrupa Konseyi üyeleri ile Cumhurbaşkanınca belirlenecek ülkelerdir (m.3/1-b). Mültecilere 1951 Sözleşmesi’nde öngörülen seyahat belgesi düzenlenir (m.84/1).

Şartlı Mülteci Statüsü (YUKK m.62)

Şartlı mülteci statüsü, aynı zulüm gerekçelerinin Avrupa dışında meydana gelen olaylara dayandığı hâllerde verilir. Kanun, şartlı mültecinin üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye’de kalmasına izin verir.

İkincil Koruma Statüsü (YUKK m.63)

İkincil koruma; mülteci veya şartlı mülteci olarak nitelendirilemeyen, ancak ülkesine gönderildiğinde ölüm cezasına mahkûm olacak veya bu ceza infaz edilecek, işkenceye ya da insanlık dışı muameleye maruz kalacak veya silahlı çatışma ortamındaki ayrım gözetmeyen şiddet nedeniyle şahsına yönelik ciddi tehditle karşılaşacak kişiye verilir.

Geçici Koruma Bu Statülerden Biri midir?

Hayır. Pek çok kaynakta geçici koruma uluslararası koruma türlerinden biri gibi gösterilir; bu kanunla uyuşmaz. Geçici koruma YUKK m.91’de ayrıca düzenlenmiştir ve ülkesinden ayrılmaya zorlanan, geri dönemeyen, kitlesel olarak sınırlara gelen yabancılara sağlanan, kendine özgü bir korumadır. Usul ve haklar Geçici Koruma Yönetmeliği ile belirlenir. Geçici Koruma Yönetmeliği m.16’ya göre geçici koruma kapsamındaki kişilerin bireysel uluslararası koruma başvuruları, geçici korumanın uygulandığı süre boyunca işleme konulmaz.

Uluslararası Koruma Başvurusu Şartları

Kanun, uluslararası koruma başvurusu için pasaport, vize veya yasal giriş şartı aramaz. YUKK m.8’e göre giriş, belge kontrolü ve kabul edilemeyen yolcuya ilişkin kurallar, uluslararası koruma başvurusu yapmayı engelleyecek şekilde yorumlanamaz. Uluslararası koruma başvurusu için temel şart, kişinin Türkiye’de (ülke içinde veya sınır kapısında) bulunması ve m.61-63’te sayılan koruma gerekçelerinden birine dayanmasıdır.

Yasa dışı yoldan gelen kişiler açısından m.65/4 önemli bir güvence içerir: Makul bir süre içinde valiliğe kendiliğinden başvuran ve yasa dışı giriş veya kalışının geçerli nedenlerini açıklayan kişi hakkında, yasal giriş şartlarını ihlal etmekten veya Türkiye’de yasal şekilde bulunmamaktan dolayı cezai işlem yapılmaz. “Makul süre” kanunda gün olarak tanımlanmamıştır; bu nedenle uluslararası koruma başvurusu Türkiye’ye girişten sonra mümkün olan en kısa sürede yapılmalıdır.

Statü belirlenirken riskin kişisel olması, menşe ülke koşullarıyla uyumlu olması ve ülke içinde güvenli bir bölgeye yerleşme imkânı birlikte incelenir. Kişi ülkesinin belirli bir bölgesinde güvenle yaşayabiliyorsa korumaya muhtaç olmadığına karar verilebilir (m.78/4). Ancak bu ihtimal, uluslararası koruma başvurusunun tam incelenmesini engellemez (m.78/5).

Hariçte Tutulma Hâlleri (YUKK m.64)

Koruma gerekçesi bulunsa bile bazı kişiler kanun gereği uluslararası korumadan hariçte tutulur. Hariçte tutulma, kişinin aile üyelerini kendiliğinden etkilemez (m.64/6).

Başvuru Nereye ve Kim Tarafından Yapılır?

YUKK m.65/1 açıktır: Uluslararası koruma başvuruları valiliklere bizzat yapılır. Valilik adına işlemi İl Göç İdaresi Müdürlüğü yürütür. Başvuru ülke içinde veya sınır kapısında kolluk birimlerine (polis, jandarma, sahil güvenlik) yapılmışsa kolluk bunu derhâl valiliğe bildirir ve işlemler valilikçe sürdürülür (m.65/2). Hürriyeti kısıtlanmış kişilerin, örneğin geri gönderme merkezinde bulunanların başvuruları da derhâl valiliğe iletilir (m.65/5).

Her yabancı veya vatansız kişi kendi adına başvurabilir. Başvuru sahibi, aynı gerekçeye dayanan ve kendisiyle birlikte gelen aile üyeleri adına da başvuru yapabilir; ancak bu durumda ergin aile üyelerinin muvafakati alınır (m.65/3). Kanunun tanımına göre aile üyeleri; eş, ergin olmayan çocuk ve bağımlı ergin çocuktur (m.3/1-a).

Kanundaki “bizzat” şartının üç pratik sonucu vardır. Birincisi, Türk konsolosluklarına veya büyükelçiliklerine yurt dışından uluslararası koruma başvurusu yapılamaz; başvuru için kişinin Türkiye’de bulunması gerekir. İkincisi, kanunda çevrim içi bir başvuru yolu öngörülmemiştir; e-İkamet sistemi ikamet izinleri içindir. Uygulamada randevu veya ön bilgi alma kanalları değişebileceğinden, güncel durum başvuru tarihinde Göç İdaresi’nden teyit edilmelidir. Üçüncüsü, uluslararası koruma başvurusunun kendisi vekâletname ile avukat aracılığıyla yapılamaz; avukat başvuru sahibine eşlik edebilir, mülakata gözlemci olarak katılabilir ve itiraz ile dava aşamalarında temsil edebilir.

Uluslararası Koruma Başvurusu Nasıl Yapılır? Adım Adım

Uluslararası koruma başvurusu, kanunda sırası belli beş aşamadan oluşur. Aşağıdaki adımlar, ilk başvurudan karar tebliğine kadar süreci özetler.

1. Valiliğe bizzat başvuruİl Göç İdaresi Müdürlüğüne gidilir; sınırda veya kollukta yapılan talep de valiliğe aktarılır (m.65).
2. Kayıt ve kimlik tespitiKimlik bilgileri, ülkeyi terk etme sebepleri, Türkiye’ye giriş şekli ve güzergâh kaydedilir; mülakat tarihi bildirilir (m.69).
3. Kimlik belgesi ve ikamet yükümlülüğüUluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi düzenlenir; ikamet edilecek il veya merkez belirlenir (m.71, 76).
4. Bireysel mülakatKanuna göre kayıttan itibaren 30 gün içinde mülakat yapılır; tercüman sağlanır, avukat gözlemci olabilir (m.70, 75).
5. Karar ve tebliğBaşvuru kayıttan itibaren en geç 6 ay içinde sonuçlandırılır; olumsuz kararda gerekçe ve itiraz yolları bildirilir (m.78).

Uluslararası koruma başvurusunun her aşamasında başvuru sahibinden beklenen, iş birliği ve doğru beyandır. Kayıt sırasında başvuru sahibine, anladığı dilde hak ve yükümlülükleri, itiraz usulleri ve süreleri anlatılır (m.70/1). Kimlik ve seyahat belgeleri kayıt sırasında yetkililere teslim edilir (m.69/2).

Gerekli Belgeler ve Delil Hazırlığı

Kanun, uluslararası koruma başvurusu için kapalı bir belge listesi öngörmez. Belge yokluğu uluslararası koruma başvurusunun alınmasına engel değildir; kimlik belgesi bulunmayan kişinin kimliği, kişisel verilerin karşılaştırılması ve araştırmalarla tespit edilir, bu da sonuç vermezse başvuranın beyanı esas alınır (m.69/3). Bununla birlikte YUKK m.75/2, başvuru sahibine başvurusunu destekleyecek tüm bilgi ve belgeleri sunma yükümlülüğü yükler. Bu nedenle elde bulunabilecek her belge, değerlendirmeyi güçlendirir.

Belgelerin asıllarını teslim etmeden önce kopyalarını almak, uluslararası koruma başvurusu ile ilgili ileride açılabilecek bir davada dosyanın yeniden kurulmasını kolaylaştırır.

Belge Yoksa Ne Olur?

Belgesizlik tek başına uluslararası koruma başvurusunun reddi sebebi değildir. Ancak kimlik belgelerinin kimliği gizlemek amacıyla kötü niyetle imha edilmesi hızlandırılmış değerlendirmeye yol açar (m.79/1-c); belgenin neden bulunmadığı açıkça anlatılmalıdır.

Beyanın Tutarlılığı Neden Önemlidir?

Uluslararası koruma başvurusunda çoğu zaman en önemli delil, başvuru sahibinin kendi anlatımıdır. Kayıt, mülakat ve ek mülakatlardaki beyanlar birbiriyle karşılaştırılır; menşe ülke bilgisiyle de denetlenir (m.93). Açıklanamayan çelişkiler inandırıcılığı zayıflatabilir. Sahte belge veya yanıltıcı bilgi kullanımı ise hızlandırılmış değerlendirme sebebidir ve statü verilmiş olsa bile ileride statünün iptaline yol açar (m.79/1-b, 86/1-a).

Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi

Kayıt işlemleri tamamlanan başvuru sahibine ve varsa birlikte geldiği aile üyelerine, uluslararası koruma talebinde bulunduğunu belirten ve yabancı kimlik numarasını içeren Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi düzenlenir (YUKK m.76/1). Bu belge hiçbir harca tabi değildir ve ikamet izni yerine geçer (m.76/4). Bu nedenle uluslararası koruma başvurusu sürerken ayrıca ikamet izni alınmasına gerek yoktur.

Kimlik belgesinin geçerlilik süresi ve uzatılması, 2019 yılında yapılan değişiklikle kanundan çıkarılarak Bakanlığın düzenlemesine bırakılmıştır. İnternette dolaşan “altı ay geçerli” gibi ifadeler eski kanun metnine dayanır. Güncel geçerlilik süresi belgenin üzerinde yazar; süresi dolmadan yapılacak işlemler İl Göç İdaresi Müdürlüğünden öğrenilmelidir.

Uluslararası koruma başvuru sahibi kimlik belgesi ile statü verildikten sonra düzenlenen uluslararası koruma statü sahibi kimlik belgesi farklı belgelerdir. Statü sahibi kimlik belgesi m.83’te düzenlenmiştir; bu belge de harçsızdır ve ikamet izni yerine geçer. Mülteci ve ikincil koruma statüsü sahiplerinde ayrıca çalışma izni yerine geçer ve bu durum belgeye yazılır (m.89/4-b).

Mülakat Süreci

Mülakat, uluslararası koruma başvurusunun en belirleyici aşamasıdır. YUKK m.75/1’e göre etkin ve adil karar verebilmek için başvuru sahibiyle kayıt tarihinden itibaren 30 gün içinde bireysel mülakat yapılır. Mülakatın mahremiyeti gözetilir ve kişiye kendisini rahatça ifade etme imkânı tanınır. Aile üyelerinin bulunması gerekiyorsa, kişinin muvafakatiyle mülakat birlikte yapılabilir.

Başvuru sahibinin talebi üzerine avukatı mülakata gözlemci olarak katılabilir (m.75/1). Tercümanlık hizmeti, talep hâlinde başvuru, kayıt ve mülakat aşamalarındaki kişisel görüşmelerde sağlanır (m.70/2). Mülakat ses veya görüntü olarak kayda alınabilir; her mülakat sonunda tutanak düzenlenir ve bir örneği başvuru sahibine verilir (m.75/6). Bu tutanak, itiraz veya dava aşamasında beyanların doğru yansıtılıp yansıtılmadığını denetlemeye yarar.

Çocuğun mülakatında psikolog, sosyal çalışmacı veya ebeveyn hazır bulunabilir (m.75/3). Mülakat yapılamazsa yeni tarih belirlenir ve iki tarih arasında en az 10 gün bulunur (m.75/4). Gerekli görülürse ek mülakat da yapılabilir (m.75/5).

Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?

YUKK m.78/1’e göre uluslararası koruma başvuruları kayıt tarihinden itibaren en geç 6 ay içinde Göç İdaresi Başkanlığınca sonuçlandırılır; bu yetki valiliklere devredilebilir. Karar bu sürede verilemezse başvuru sahibi bilgilendirilir. Kanun, 6 ayın aşılmasına “otomatik kabul” sonucu bağlamaz; uluslararası koruma başvurusu bu durumda da incelenmeye devam eder.

Kararlar bireysel verilir; aile adına yapılan başvuru bütün olarak değerlendirilir ve karar tüm aile üyelerini kapsar (m.78/2). Karar başvuru sahibine, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir; olumsuz kararda maddi gerekçeler ve hukuki dayanak belirtilir (m.78/6).

“Şu kadar ayda statü” gibi vaatlerin hukuki karşılığı yoktur; bir uluslararası koruma başvurusunun gerçek süresi dosyanın niteliğine ve iş yüküne göre değişir.

Hızlandırılmış Değerlendirme (YUKK m.79)

Bazı uluslararası koruma başvuruları olağan usulden çok daha hızlı incelenir. Koruma gerektiren konulara hiç değinilmemesi, sahte belge kullanımı, kimlik belgelerinin kötü niyetle imhası, sınır dışı amaçlı idari gözetim, yalnızca sınır dışını erteletme amacı, kamu düzenine tehdit veya geri çekilmiş sayılmadan sonra yeniden başvuru hâllerinde hızlandırılmış değerlendirme uygulanır. Bu durumda mülakat başvurudan itibaren en geç 3 gün içinde yapılır ve karar mülakattan sonra en geç 5 gün içinde verilir (m.79/2). Refakatsiz çocukların başvuruları hızlandırılmış değerlendirmeye alınamaz (m.79/4).

Kabul Edilemez Başvuru (YUKK m.72-74)

Aynı başvurunun yeni gerekçe olmadan yenilenmesi ya da kişinin ilk iltica ülkesinden veya güvenli üçüncü ülkeden gelmesi hâlinde başvurunun kabul edilemez olduğuna karar verilir. Son iki hâlde o ülke kişiyi kabul etmezse işlemler devam eder (m.73, 74/1).

Başvuru Hangi Hâllerde Geri Çekilmiş Sayılır?

Uluslararası koruma başvurusu, başvuru sahibinin yazılı beyanıyla geri çekilebileceği gibi, kanunda sayılan bazı davranışlar nedeniyle geri çekilmiş sayılabilir (YUKK m.77). Bu durumda değerlendirme durdurulur. Geri çekilmiş sayılmanın ağır bir sonucu vardır: Son karardan sonra başka bir kalış hakkı bulunmayan kişi hakkında sınır dışı etme kararı alınabilir (m.54/1-i). Ayrıca geri çekilmiş sayılmadan sonra yapılan yeni başvuru hızlandırılmış değerlendirmeye tabi olur (m.79/1-f).

Yükümlülükler, Yurt İçi Seyahat ve Yurt Dışına Çıkış

Başvuru sahibine belirli bir merkezde, yerde veya ilde ikamet etme ve imza (bildirim) yükümlülüğü getirilebilir (YUKK m.71/1). Başvuru sahibi ayrıca adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak ve adresini valiliğe bildirmekle yükümlüdür (m.71/2).

YUKK m.90’a göre çalışma, gelir ve mal bilgileri 30 gün, adres, kimlik ve medeni hâl değişiklikleri 20 iş günü içinde bildirilir. Bu yükümlülüklere uyulmaması, eğitim ve temel sağlık hakları dışındaki haklara sınırlama getirilmesine yol açabilir (m.90/2).

Yurt İçinde Seyahat Serbest mi?

Hayır, belirlenen il dışına serbestçe seyahat edilemez. İkamet zorunluluğu getirilen kişinin belirlenen ikamet yerini izinsiz terk etmesi, başvurunun geri çekilmiş sayılma sebebidir (m.77/1-ç). Uygulamada il dışına çıkış için valilikten yol izin belgesi alınması istenir. İzin verilip verilmeyeceği ve izin süresi idari uygulamaya bağlıdır; seyahatten önce İl Göç İdaresi Müdürlüğünden teyit edilmelidir.

Başvuru Sürerken Yurt Dışına Çıkılabilir mi?

Başvuru sahibinin başvuru sürerken Türkiye’den çıkması, ikamet zorunluluğunun açık ihlali niteliğindedir ve uygulamada başvurunun sona erdirilmesi sonucunu doğurur. Statü verildikten sonra da kendi isteğiyle Türkiye’den ayrılma, kanunda statünün sona erme sebepleri arasında sayılmıştır (m.85/1-f); mültecilerin Sözleşme seyahat belgesiyle yaptıkları seyahatler bu kuralın dışındadır. Yurt dışına çıkış düşünülüyorsa, öncesinde hukuki sonuçların ayrıntılı değerlendirilmesi gerekir.

Başvuru Sahibinin Hakları

Uluslararası koruma başvurusu yapan kişi, karar verilinceye kadar Türkiye’de yasal olarak kalır ve kanunda sayılan haklardan yararlanır. Ancak YUKK m.88/2’ye göre bu haklar, Türk vatandaşlarına tanınan hak ve imkânlardan fazla olacak şekilde yorumlanamaz.

Sağlık, Eğitim ve Sosyal Yardım

Başvuru sahibi ve aile üyeleri ilköğretim ve ortaöğretim hizmetlerinden yararlanır (m.89/1). İhtiyaç sahiplerinin sosyal yardım ve hizmetlere erişimi sağlanabilir (m.89/2). Sağlık güvencesi ve ödeme gücü bulunmayanlar, kayıttan itibaren bir yıl süreyle genel sağlık sigortası kapsamındadır; özel ihtiyaç sahiplerinde bu sınır aranmaz ve olumsuz karar verilenler kapsamdan çıkarılır (m.89/3-a).

Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Çalışabilir mi?

Başvuru sahibi veya şartlı mülteci, uluslararası koruma başvurusu tarihinden 6 ay sonra çalışma izni almak için başvurabilir (m.89/4-a). Kimlik belgesi tek başına çalışma hakkı vermez; izinsiz çalışma, sınır dışı etme sebepleri arasında yer alır (m.54/1-ğ). Çalışma izni süreçleri, Uluslararası Koruma Başvuru Sahipleri ve Uluslararası Koruma Statüsü Sahiplerinin Çalışmasına İlişkin Yönetmelik ile 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu çerçevesinde yürütülür; genel başvuru adımları için çalışma izni başvurusu rehberine bakılabilir. Mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ise statü aldıkları andan itibaren bağımlı veya bağımsız olarak çalışabilir (m.89/4-b).

Özel İhtiyaç Sahipleri ve Refakatsiz Çocuklar

Refakatsiz çocuk, engelli, yaşlı, hamile, beraberinde çocuğu olan yalnız anne veya baba ile işkence, cinsel saldırı veya ciddi şiddete maruz kalmış kişiler özel ihtiyaç sahibidir (m.3/1-l). Bu kişilerin uluslararası koruma başvurusu öncelikle ele alınır ve şiddet kaynaklı hasarları giderecek tedavi imkânı sağlanır (m.67). Refakatsiz çocuklarla ilgili tüm işlemlerde çocuğun yüksek yararı esastır; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uygulanır ve çocuk, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından uygun bir yere yerleştirilir (m.66). İnsan ticaretine maruz kalma şüphesi bulunan kişiler bakımından ayrıca insan ticareti mağduru ikamet izni düzenlemesi değerlendirilmelidir.

Barınma ihtiyacını kişinin kendisinin karşılaması esastır; Göç İdaresi kabul ve barınma merkezleri kurabilir (m.95). Başvuru sahibinin bilgi ve belgelerinde gizlilik esastır; kişi ve avukatı kişisel dosyayı inceleyebilir (m.94). BMMYK, kişinin kabulü şartıyla uluslararası koruma başvurusuna ilişkin bilgilere erişebilir (m.92/3).

Başvuru Sahibinin İdari Gözetimi

YUKK m.68/1’e göre başvuru sahipleri sadece uluslararası koruma başvurusunda bulundukları için idari gözetim altına alınamaz. Başvuru sahibinin idari gözetimi istisnaidir ve yalnızca dört hâlde mümkündür: kimlik veya vatandaşlık bilgilerinin doğruluğuyla ilgili ciddi şüphe, sınır kapısında usule aykırı girişin önlenmesi, gözetim olmadan başvurunun temel unsurlarının belirlenemeyecek olması ve kamu düzeni ya da kamu güvenliği açısından ciddi tehlike (m.68/2).

Gözetim kararından önce ikamet zorunluluğu ve bildirim yükümlülüğü gibi daha hafif tedbirlerin yeterli olup olmadığı değerlendirilmelidir (m.68/3). Başvuru sahibinin idari gözetim süresi 30 günü geçemez (m.68/5). Karara karşı kişi, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir; başvuru gözetimi durdurmaz ve hâkim incelemeyi 5 gün içinde sonuçlandırır (m.68/7).

Bu gözetim, sınır dışı amaçlı idari gözetimden (m.57) ayrı bir kurumdur; uluslararası koruma başvurusu yapmış kişi için 30 günlük üst sınır geçerlidir.

Ret Kararı, İtiraz ve Dava Yolu

Uluslararası koruma başvurusunun reddi, kişinin Türkiye’deki hukuki durumunu temelden etkiler. Bu nedenle ret kararına karşı kanunun öngördüğü özel ve kısa süreler dikkatle izlenmelidir. İkamet izni ret kararlarına karşı uygulanan 2577 sayılı İYUK m.7’deki genel 60 günlük dava süresi burada uygulanmaz; YUKK m.80 özel süreler getirir.

Komisyona İtiraz ve Dava Süresi

Olağan usulle verilen ret kararına karşı tebliğden itibaren 10 gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir. Bu itiraz zorunlu değildir; kişi doğrudan 30 gün içinde idare mahkemesine de başvurabilir (m.80/1-b, ç).

Komisyona itirazın dava süresine etkisi tartışma doğurabilecek bir konudur. Komisyonun ret kararı da tebliğ edilen bir idari karar olduğundan buna karşı 30 gün içinde dava açılabilir; ancak hak kaybını önlemek için güvenli yol, ilk ret kararının tebliğ tarihinden itibaren işleyen 30 günlük süreyi kaçırmamak ve itiraz ile dava stratejisini bu süre içinde belirlemektir. Kabul edilemezlik ve hızlandırılmış değerlendirme kararlarında idari itiraz yolu hiç yoktur; 15 günlük dava süresi tebliğle başlar.

İptal Davası ve Yetkili Mahkeme

Dava, kural olarak işlemi tesis eden makamın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır. Bir yerde birden fazla idare mahkemesi varsa davaya hangisinin bakacağını Hâkimler ve Savcılar Kurulu belirler (YUKK m.101). Dava dilekçesinde menşe ülke bilgisi ve idarenin değerlendirmediği deliller ortaya konulmalıdır. Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartları varsa İYUK m.27 uyarınca yürütmenin durdurulması da talep edilebilir.

YUKK m.80/1-e önemli bir güvence içerir: İtiraz veya yargılama süreci sonuçlanıncaya kadar ilgili kişinin ülkede kalışına izin verilir. Ayrıca m.72 ve m.77 kapsamındaki işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda, şartları varsa insani ikamet izni de gündeme gelebilir (m.46/1-ç).

Ret Sonrası Sınır Dışı Etme Riski

Başvurusu reddedilen, hariçte tutulan, kabul edilemez bulunan, geri çeken veya geri çekmiş sayılan kişiler hakkında, son karardan sonra başka bir kalış hakkı yoksa sınır dışı etme kararı alınır (m.54/1-i). Terör bağlantısı veya kamu güvenliğine tehdit hâllerinde bu karar her aşamada alınabilir (m.54/2).

Sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir ve kişinin rızası olmadıkça dava süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi uygulanmaz (m.53/3). İşkence veya ölüm cezası riski bulunanlar hakkında bu karar alınmaz (m.55). Uluslararası koruma başvurusu reddedilen kişinin aile bağları veya başka bir kalış amacı varsa, örneğin kısa dönem ikamet izni gibi başka bir izin türünün şartlarını taşıyıp taşımadığı da ayrıca incelenmelidir.

Statü Verildikten Sonra Neler Olur?

Olumlu karar verilen kişiye yabancı kimlik numarasını içeren statü sahibi kimlik belgesi düzenlenir; geçerlilik süresi Bakanlıkça belirlenir (m.83). Şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahiplerine kamu düzeni veya güvenliği nedeniyle belirli bir ilde ikamet ve bildirim yükümlülüğü getirilebilir (m.82).

Aile Üyeleri ve Aile Birleşimi

Aile adına yapılan uluslararası koruma başvurusunda verilen karar tüm aile üyelerini kapsar (m.78/2). Türkiye dışındaki aile üyeleri için ise kanun, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin, yabancı eşleri ve çocukları için destekleyici olabileceğini kabul eder (m.34/1). Bu durumda destekleyici şartları aranmayabilir (m.35/4). Ayrıntılar için aile ikamet izni şartlarını anlatan rehber incelenebilir. Kanun metninde şartlı mülteciler bu destekleyici listesinde sayılmamıştır.

Uzun Vadede Kalış, Üçüncü Ülkeye Yerleştirme ve Vatandaşlık

YUKK m.42/2’ye göre mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahiplerine uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz. Süresiz ikamet hedefi varsa başka bir izin türüne geçiş ayrıca değerlendirilmelidir; genel çerçeve için uzun dönem ikamet izni sayfasına bakılabilir. Şartlı mültecilerin Türkiye’deki kalışı, kanun gereği üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadardır (m.62). Üçüncü ülkeye yerleştirme bir hak değildir; kabul eden ülkenin kararına bağlıdır. Üçüncü bir ülkeye yeniden yerleştirme kapsamında kabul edilme veya çıkış yapma, statüyü sona erdirir (m.85/1-f).

Statü sahiplerinin Türk vatandaşlığına başvurusu ise 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun genel hükümlerine tabidir. Uluslararası koruma kapsamında geçirilen sürelerin ikamet süresine sayılıp sayılmayacağı, Uygulama Yönetmeliği ve güncel uygulama çerçevesinde ayrıca incelenmelidir. Genel şartlar için ikamet yoluyla vatandaşlık rehberine göz atılabilir.

Statünün Sona Ermesi ve İptali

YUKK m.85’e göre statü; kişinin vatandaşı olduğu ülkenin korumasından kendi isteğiyle yeniden yararlanması, o ülkeye kendi isteğiyle dönmesi, yeni bir vatandaşlık kazanması, statüyü gerektiren koşulların ortadan kalkması, kendi isteğiyle Türkiye’den ayrılması, üçüncü bir ülkeye yerleştirilmesi veya ölümü hâllerinde sona erer. İkincil korumada, şartların kalıcı biçimde değişmesi de sona erme sebebidir (m.85/3).

Koşulların değiştiği gerekçesiyle statü yeniden değerlendirilirken kişiye nedenler yazılı olarak bildirilir ve statünün devamı gerektiğine ilişkin açıklamalarını sözlü veya yazılı sunma fırsatı verilir (m.85/4). Sahte belge, hile veya aldatma ile statü alındığı ya da statüden sonra hariçte tutulma sebebi olduğu anlaşılırsa statü iptal edilir (m.86). Bu kararlara karşı da m.80’deki itiraz ve dava yolları açıktır.

Aracı Vaatleri ve Yaygın Yanlışlar

Uluslararası koruma başvurusu, kişinin en kırılgan olduğu dönemde yapılır ve aracı vaatleri bu alanda yoğundur. “Kesin statü”, “belli bir ayda kimlik”, “Kanada’ya ya da Avrupa’ya yerleştirme sözü” gibi vaatlerin hukuki bir karşılığı yoktur. Statü kararını yalnızca Göç İdaresi verir; yerleştirme kararını ise kabul eden ülke verir. Hiçbir avukat, aracı veya kuruluş, bu kararların sonucunu önceden taahhüt edemez.

Rakip içeriklerde ve sosyal medyada sık görülen bazı hatalar şunlardır:

• “Geçici koruma, uluslararası koruma türlerinden biridir.” Yanlış. YUKK m.3/1-r uluslararası korumayı üç statüyle sınırlar; geçici koruma m.91’de ayrı düzenlenmiştir.
• “Konsolosluğa veya internetten iltica başvurusu yapılabilir.” Kanunda böyle bir yol yoktur; başvuru için Türkiye’de bulunmak ve valiliğe bizzat başvurmak gerekir.
• “Ret kararına karşı 60 gün içinde dava açılır.” Yanlış. Uluslararası koruma kararlarında süre 30 gün, kabul edilemezlik ve hızlandırılmış kararlarda 15 gündür.
• “6 ay dolunca başvuru kabul edilmiş sayılır.” Yanlış. Süre aşımı yalnızca bilgilendirme yükümlülüğü doğurur.

Uluslararası Koruma Sürecinde Avukatın Rolü

Uluslararası koruma başvurusunda avukatla temsil zorunlu değildir; başvuru sahibi tüm işlemleri kendisi yürütebilir. Kanun, avukatın rolünü belirli noktalarda açıkça tanımlar: avukat mülakata gözlemci olarak katılabilir (m.75/1), kişisel dosyayı inceleyip örnek alabilir (m.94/2), kararların tebliği avukata yapılabilir ve itiraz ile dava aşamalarında başvuru sahibini temsil edebilir (m.80, 81). Ücret ödeme imkânı olmayanlar için yargı önündeki başvurularda baroların adli yardım hizmeti mevcuttur (m.81/2).

10, 15 ve 30 günlük süreler kısa olduğundan ve kararın türüne göre değiştiğinden, tebliğ edilen kararın hangi madde kapsamında verildiğinin doğru tespit edilmesi gerekir. Uluslararası koruma başvurusu bizzat yapılmak zorunda olsa da itiraz, dava ve dosya inceleme işlemleri noterden düzenlenen vekâletname ile yürütülebilir. Böylece başka bir ilde ikamet zorunluluğu olan veya İstanbul’da yakını bulunmayan kişilerin dava aşaması uzaktan takip edilebilir. Avukatlık ücretleri, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) çerçevesinde belirlenir.

Uluslararası koruma başvurusu, sınır dışı etme ve giriş yasağı ile yakından bağlantılıdır. Ret sonrası ülkede kalış hakkı bulunmayan bir kişinin daha önce süresini aştığı vize veya ikamet varsa, vize ihlali cezası ve giriş yasağı sonuçları da ayrıca gündeme gelebilir.

Nişantaşı / Şişli Ofis Bilgileri

Enes Kaplan Avukatlık Bürosu, İstanbul Şişli’de Lotus Nişantaşı binasında yer almaktadır. Başvuru sahibinin ikamet zorunluluğu başka bir ilde olsa da dava ve itiraz aşamaları vekâletname ile yürütülebilir.

Enes Kaplan Avukatlık Bürosu
Halaskargazi Cad. No:38-66 E/215 (Lotus Nişantaşı), Şişli/İstanbul
Telefon: 0553 774 30 80 · 0212 401 58 63

Sıkça Sorulan Sorular