Uluslararası Koruma Başvurusunun Reddi ve İtiraz

Uluslararası Koruma Başvurusunun Reddi ve İtiraz Yolları: Süreler, Dava ve Sonuçları (2026)

Hazırlayan: Av. Malik Enes Kaplan — İstanbul Barosu · Güncelleme: Ekim 2026

Uluslararası koruma başvurusunun reddi, Türkiye’de mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsü talep eden bir yabancının başvurusunun Göç İdaresi Başkanlığı ya da yetki devredilen valilik tarafından olumsuz sonuçlandırılmasıdır. Günlük dilde “iltica reddi” veya “sığınma reddi” olarak da anılan bu karar, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) uyarınca farklı türlerde verilebilir. Hangi türde karar verildiği, itiraz süresini ve başvurulacak merciyi doğrudan belirler. Bu rehber, uluslararası koruma reddine karşı izlenebilecek idari itiraz ve dava yollarını, süreleri ve kararın sonuçlarını sade bir dille açıklar.

Uluslararası Koruma Reddi Nedir?

Uluslararası koruma, kendi ülkesinde zulüm görme korkusu veya ciddi zarar tehlikesi bulunan yabancıya Türkiye tarafından sağlanan hukuki korumadır. YUKK m.3/1-r uyarınca uluslararası koruma; mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statülerinin ortak adıdır. Başvuru sahibi bu statülerden birinin şartlarını taşımadığı sonucuna varıldığında başvuru reddedilir veya kanunda sayılan başka bir olumsuz karar verilir.

Uluslararası koruma reddi tek bir karar türü değildir. Başvurunun esasının incelenip reddedilmesi (m.78), başvurunun hiç incelemeye alınmadan kabul edilemez sayılması (m.72), kısa süreli hızlandırılmış usulde reddedilmesi (m.79), başvurunun geri çekilmiş sayılması (m.77) ve kişinin uluslararası korumanın haricinde tutulması (m.64) birbirinden farklı hukuki sonuçlar doğurur. Bu nedenle karar tebliğ edildiğinde ilk iş, kararın hangi maddeye dayandığını tespit etmektir.

Uluslararası koruma reddi kararını veren makam kural olarak Göç İdaresi Başkanlığıdır. Kanun, Başkanlığın bu yetkisini valiliklere devredebileceğini kabul eder (m.78/1). Uygulamada başvurular İl Göç İdaresi Müdürlükleri aracılığıyla kaydedilir ve karar da çoğunlukla bu müdürlükler üzerinden tebliğ edilir. Kararın kimin adına verildiği, aşağıda anlatılacağı gibi yetkili idare mahkemesinin belirlenmesinde önemlidir.

Uluslararası Koruma Statüleri

Türkiye, 1951 tarihli Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşme’yi coğrafi sınırlamayla uygulamaktadır. Bu sınırlama nedeniyle YUKK, “mülteci” ve “şartlı mülteci” ayrımını yapar. Hangi statü için başvurulduğu ve hangisinin reddedildiği, kararın gerekçesini okurken dikkate alınmalıdır. İdare, mülteci veya şartlı mülteci statüsünü reddederken ikincil koruma şartlarını da ayrıca değerlendirmek durumundadır; bu değerlendirmenin yapılmaması, uluslararası koruma reddi kararına karşı önemli bir itiraz sebebidir.

“İltica Reddi” İfadesi Ne Anlama Gelir?

“İltica” ve “sığınma” kelimeleri, 2013 öncesi mevzuatta ve günlük dilde kullanılan kavramlardır. Bugün yürürlükte olan YUKK, bu başvuruları “uluslararası koruma başvurusu” adı altında toplar. Dolayısıyla “iltica reddi” diye aratılan durum, hukuken uluslararası koruma reddi kararıdır ve itiraz süreleri de YUKK m.80’e göre belirlenir. Geçici koruma ise ayrı bir rejimdir; geçici korumadan çıkarılma veya bu korumanın sona ermesi kararları bu yazının konusu değildir.

Başvuru, Kayıt ve Mülakat Süreci

Bir uluslararası koruma reddi kararının hukuka uygun olup olmadığı, büyük ölçüde başvuru sürecinin nasıl yürütüldüğüne bağlıdır. Kayıt sırasındaki beyanlar, mülakat tutanakları ve sunulan belgeler, hem idarenin hem de mahkemenin değerlendirmesinde temel dosyayı oluşturur. Bu nedenle süreci baştan bilmek, olası bir iltica reddine karşı hazırlıklı olmayı sağlar.

Uluslararası koruma başvurusu valiliklere şahsen yapılır (YUKK m.65). Başvuru valilikçe kaydedilir (m.69) ve kayıt işlemleri tamamlanan kişiye, ikamet izni yerine geçen Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi düzenlenir (m.76). Başvuru sahibiyle kayıt tarihinden itibaren 30 gün içinde bireysel mülakat yapılır (m.75/1). Başvuru, kayıt tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır; bu süre içinde sonuçlandırılamazsa başvuru sahibi bilgilendirilir (m.78/1).

1. BaşvuruValiliğe şahsen başvuru yapılır (m.65).
2. Kayıt ve kimlikKayıt sonrası başvuru sahibi kimlik belgesi verilir (m.69, m.76).
3. MülakatKayıttan itibaren 30 gün içinde bireysel mülakat (m.75).
4. KararEn geç altı ay içinde kabul veya ret kararı (m.78).
5. İtiraz / davaKarar türüne göre 10, 15 veya 30 günlük süreler (m.80).

Aile adına yapılan başvuru bir bütün olarak değerlendirilir ve verilen karar tüm aile üyelerini kapsar (m.78/2). Bu nedenle aileye yönelik bir uluslararası koruma reddi kararında, her aile üyesinin kendi kişisel risklerinin de dosyada yer alıp almadığı kontrol edilmelidir. Örneğin eşlerden birinin veya ergin bir çocuğun ayrı bir zulüm korkusu bulunuyorsa, bu durum itiraz gerekçesinde ayrıca vurgulanabilir.

Olumsuz Karar Türleri: Hangi Ret Hangi İtiraz Yolunu Açar?

Uluslararası koruma reddi kararına karşı başvurulacak yol, kararın türüne göre değişir. YUKK m.80/1-a, idari gözetim (m.68), kabul edilemez başvuru (m.72) ve hızlandırılmış değerlendirme (m.79) kararlarına karşı yalnızca yargı yolunun açık olduğunu belirtir. Diğer olumsuz kararlara karşı ise hem idari itiraz hem de dava yolu bulunur. Aşağıdaki tablo, uluslararası koruma red kararlarının türlerini ve izlenecek yolu tek bakışta gösterir.

Normal Değerlendirme Sonucu Ret (YUKK m.78)

Normal değerlendirmede idare, başvuru sahibinin menşe veya önceki ikamet ülkesinin genel şartlarını ve başvuru sahibinin kişisel durumunu birlikte inceler (m.78/3). Kişi, statü şartlarını taşımadığı sonucuna varılırsa başvuru reddedilir. Ayrıca zulüm veya ciddi zarar tehdidine karşı menşe ülkesinin belirli bir bölgesinde koruma sağlanabiliyorsa ve kişi o bölgeye güvenli şekilde seyahat edip yerleşebilecek durumdaysa, talep bu gerekçeyle de reddedilebilir (m.78/4). Literatürde “ülke içi koruma” veya “ülke içi yerleşim alternatifi” olarak anılan bu gerekçe, itirazda özellikle sorgulanması gereken noktalardandır.

Bu tür uluslararası koruma reddine karşı tebliğden itibaren 10 gün içinde Komisyona itiraz edilebilir veya 30 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir (m.80/1-a ve ç). Kanun, bu davalar için mahkemenin karar süresini veya kararın kesinliğini ayrıca düzenlememiştir. Bu farkın sonuçları “Mahkeme kararı ve kesinlik” başlığında açıklanmıştır.

Kabul Edilemez Başvuru Kararı (YUKK m.72–74)

Kabul edilemez başvuruda idare, başvurunun esasına girmeden başvurunun incelenmeyeceğine karar verir. YUKK m.72’ye göre başvuru sahibinin farklı bir gerekçe öne sürmeden aynı başvuruyu tekrarlaması, kendi adına yapılan başvuruya muvafakat verdikten sonra haklı neden olmaksızın ayrı başvuru yapması, ilk iltica ülkesinden (m.73) veya güvenli üçüncü ülkeden (m.74) gelmesi hâllerinde başvuru kabul edilemez sayılabilir. Uygulama Yönetmeliği uyarınca bu karardan önce de kişiyle mülakat yapılması öngörülmüştür.

Kabul edilemez başvuru kararına karşı idari itiraz yolu yoktur. Tebliğden itibaren 15 gün içinde yetkili idare mahkemesinde dava açılmalıdır (m.80/1-ç). Mahkeme başvuruyu 15 gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir (m.80/1-d). Süre kısa olduğu için belgelerin toplanmasını beklemek yerine davanın süresinde açılması ve eksik delillerin sonradan sunulması daha güvenli bir yoldur.

Hızlandırılmış Değerlendirme Sonucu Ret (YUKK m.79)

Hızlandırılmış değerlendirme, kanunda sayılan hâllerde başvurunun kısa sürede incelenmesidir. YUKK m.79/1’e göre başvuru sahibinin gerekçelerinde uluslararası korumayı gerektiren konulara hiç değinmemesi, sahte veya yanıltıcı belge kullanması ya da önemli bilgileri gizlemesi, kimlik veya seyahat belgesini kötü niyetle imha etmesi, sınır dışı edilmek üzere idari gözetim altında bulunması, yalnızca sınır dışı kararının uygulanmasını erteletmek amacıyla başvurması, kamu düzeni açısından tehlike oluşturması veya geri çekilmiş sayılan başvurusundan sonra yeniden başvurması hâllerinde bu usul uygulanabilir.

Bu usulde mülakat başvurudan itibaren en geç 3 gün içinde yapılır ve başvuru mülakattan itibaren en geç 5 gün içinde sonuçlandırılır (m.79/2). Başvuru bu kısa sürede incelenemeyecek kadar ayrıntılı bir değerlendirme gerektiriyorsa, hızlandırılmış değerlendirmeden çıkarılır (m.79/3). Bu usulde verilen uluslararası koruma reddine karşı da yalnızca 15 gün içinde dava açılabilir ve mahkemenin 15 gün içinde verdiği karar kesindir.

Başvurunun Geri Çekilmiş Sayılması (YUKK m.77)

Başvuru sahibinin başvurusunu yazılı olarak geri çekmesi veya kanunda sayılan yükümlülükleri yerine getirmemesi hâlinde başvuru geri çekilmiş sayılır. YUKK m.77’ye göre mazeretsiz olarak mülakata üç defa üst üste gelmemek, idari gözetim yerinden kaçmak, bildirim yükümlülüğünü mazeretsiz olarak üç defa üst üste yerine getirmemek, belirlenen ikamet yerine gitmemek veya bu yeri izinsiz terk etmek ve kişisel verilerin alınmasına karşı çıkmak bu hâllerdendir. Bu karar teknik olarak bir esas incelemesi değildir; ancak sonuçları bakımından bir uluslararası koruma reddi gibi kişinin statü talebini sona erdirir.

Geri çekilmiş sayılma kararına karşı 10 gün içinde Komisyona itiraz veya 30 gün içinde idare mahkemesinde dava yolu açıktır. Mahkemede genellikle mazeretin varlığı, tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ve yükümlülüğün kişiye anlaşılır biçimde bildirilip bildirilmediği tartışılır. Hastalık, adres değişikliğinin bildirildiği hâlde kayda geçmemesi veya randevu tarihinin kişiye ulaşmaması gibi olgular belgeyle desteklenmelidir.

Uluslararası Korumanın Haricinde Tutulma (YUKK m.64)

Hariçte tutma, kişinin statü şartlarını taşısa bile kanunda sayılan sebeplerle uluslararası korumadan yararlanamamasıdır. YUKK m.64’e göre BMMYK dışında bir Birleşmiş Milletler kuruluşundan koruma veya yardım görmek, ikamet ülkesinde vatandaşlarla eşit haklara sahip olarak tanınmak ve 1951 Sözleşmesi’nin 1(F) maddesindeki ağır fiillerden suçlu olduğuna dair ciddi kanaat bulunması bu sebeplerdendir. İkincil koruma bakımından kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehlike oluşturduğuna dair ciddi emareler de hariçte tutma sebebidir (m.64/5). Hariçte tutma kararı da sonuçları bakımından bir uluslararası koruma reddi gibidir ve buna karşı da 10 günlük idari itiraz veya 30 günlük dava yolu mevcuttur.

Uluslararası Koruma Red Sebepleri ve Önleyici Adımlar

Uluslararası koruma reddi kararlarının önemli bir kısmı, kişinin anlattığı olayların somut olgu ve belgelerle desteklenmemesine dayanır. İdare ve mahkeme, kişinin geri dönmesi hâlinde gerçek ve kişisel bir risk bulunup bulunmadığını araştırır. Genel ülke koşullarının kötü olması, uluslararası koruma reddi kararını önlemek için tek başına yeterli görülmeyebilir; kişinin kendi hikâyesinin bu koşullarla bağlantısının kurulması gerekir.

İltica reddi sebeplerinin anlaşılması için uluslararası koruma reddi kararının gerekçesi mutlaka istenmeli ve okunmalıdır. Kararın tebliğinde maddi gerekçeler ve hukuki dayanaklar belirtilmelidir. Başvuru sahibi avukatla temsil edilmiyorsa kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir. Gerekçesi olmayan veya yalnızca genel kalıp ifadeler içeren bir karar, davada hukuka aykırılık iddiasının dayanağı olabilir.

Uluslararası Koruma Reddine İtiraz Yolları

Uluslararası koruma reddine itiraz, idari ve yargısal olmak üzere iki yoldan yapılabilir. Hangi yolun açık olduğu ve sürenin ne kadar olduğu karar türüne bağlıdır. Uluslararası koruma reddine karşı yanlış yola başvurmak veya süreyi kaçırmak telafisi zor sonuçlar doğurabileceğinden, aşağıdaki tablo kontrol listesi olarak kullanılabilir.

Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna İdari İtiraz

YUKK m.80/1-a uyarınca ilgili kişi, yasal temsilcisi veya avukatı, kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edebilir. İtiraz, Komisyona iletilmek üzere kişinin kayıtlı olduğu İl Göç İdaresi Müdürlüğüne verilebilir. Komisyonun teşkilatına ilişkin hüküm YUKK’tan çıkarılmış olsa da Komisyon, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.164 ile düzenlenmeye devam etmektedir.

Komisyona itiraz zorunlu değildir; kanundaki “itiraz edilebilir” ifadesi bu yolun ihtiyari olduğunu gösterir ve Danıştay içtihadı da bu yöndedir. Uygulama Yönetmeliği’ne göre Komisyona itiraz, dava açma hakkını engellemez ve dava açma süresini durdurmaz. Hem Komisyona hem mahkemeye başvurulmuşsa Komisyon önündeki inceleme durur. Bu nedenle uluslararası koruma reddi kararına karşı Komisyon yoluna gidilse bile, 30 günlük dava süresinin ayrıca takip edilmesi gerekir.

İdare Mahkemesinde İptal Davası

Uluslararası koruma reddine karşı en etkili yol, çoğu durumda idare mahkemesinde açılan iptal davasıdır. Mahkeme, uluslararası koruma reddi kararının yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygun olup olmadığını denetler. Özellikle kişisel risk değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığı, menşe ülke bilgisinin güncel olup olmadığı ve mülakattaki beyanların doğru değerlendirilip değerlendirilmediği incelenir.

Normal değerlendirme sonucu verilen ret, geri çekilmiş sayılma ve hariçte tutma kararlarında dava süresi 30 gündür. Kabul edilemez başvuru ve hızlandırılmış değerlendirme kararlarında bu süre 15 gündür ve mahkeme de 15 gün içinde karar vermek zorundadır. Dava dilekçesinin süresi içinde mahkemeye ulaşması esastır; dilekçe idareye verilirse yetkili mahkemeye iletilmesi gerekir, ancak bu yol gecikme riski taşıdığından doğrudan mahkemeye başvuru tercih edilmelidir.

Dava açılırken yargılama giderleri ve harç ödenir. Harç tutarları 492 sayılı Harçlar Kanunu tarifelerine göre her yıl yeniden belirlendiği için burada rakam verilmemiştir. Ödeme gücü bulunmayan kişiler mahkemeden adli yardım talep edebilir; avukatlık ücreti karşılanamıyorsa YUKK m.81 uyarınca Avukatlık Kanunu’ndaki adli yardım hükümlerinden yararlanmak için baroya başvurulabilir.

Yetkili Mahkeme ve Sürenin Başlangıcı

YUKK, uluslararası koruma davalarında yetkili idare mahkemesini ayrıca göstermemiştir. Bu nedenle İYUK m.32/1 uygulanır ve yetkili mahkeme, işlemi tesis eden makamın bulunduğu yer idare mahkemesidir. Kararın Göç İdaresi Başkanlığı adına mı yoksa yetki devriyle valilik tarafından mı verildiği bu bakımdan önemlidir. Bir yerde birden fazla idare mahkemesi varsa davaya hangisinin bakacağını Hâkimler ve Savcılar Kurulu belirler (YUKK m.101).

Uluslararası koruma reddine karşı süreler, kararın kişiye, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edildiği tarihten itibaren işler. Kararın sözlü olarak bildirilmesi, kişinin kararı başka bir yoldan öğrenmesi veya yalnızca sistemde görmesi ile resmî tebliğ farklı şeylerdir. Tebliğ belgesinin bir örneği alınmalı, tebliğ tarihi not edilmeli ve süre hesabı bu tarihe göre yapılmalıdır. Süre son günü resmî tatile denk gelirse, tatili izleyen ilk iş günü mesai bitiminde sona erer.

Dava Dilekçesinde Nelere Dikkat Edilir?

Uluslararası koruma reddine karşı açılan davada dilekçe, idarenin gerekçesini somut olarak çürütmeye odaklanmalıdır. Genel insan hakları ifadeleri tek başına yeterli değildir; kişinin hikâyesi, kanıtları ve ülke bilgisi birbirine bağlanmalıdır. Dilekçede genellikle şu unsurlara yer verilir:

1. Davacının kimlik bilgileri, başvuru sahibi kimlik numarası ve iletişim adresi.
2. Dava konusu kararın tarihi, sayısı, dayandığı YUKK maddesi ve tebliğ tarihi.
3. Başvurunun kısa öyküsü: ülkeden ayrılma sebebi, yaşanan olaylar ve tarihleri.
4. İdarenin ret gerekçesinin tek tek ele alınması ve neden hukuka aykırı olduğunun açıklanması.
5. Menşe ülkeye ilişkin güncel ve güvenilir kaynaklardan elde edilen bilgiler.
6. Geri gönderme yasağı (YUKK m.4) ve kişisel risk değerlendirmesinin yapılmadığına ilişkin itirazlar.
7. Gerekiyorsa yürütmenin durdurulması talebi ve gerekçesi.
8. Delil listesi: belgeler, tercümeleri, sağlık raporları, tanık beyanları.

Türkçe bilmeyen kişilerin belgeleri yeminli tercümeyle sunulmalıdır. Mülakat tutanağında tercüme hatası veya eksik kayıt bulunduğu düşünülüyorsa, bu husus dilekçede açıkça belirtilmeli ve mümkünse tutanağın bir örneği idareden istenmelidir.

Yürütmenin Durdurulması Talebi

İYUK m.27’ye göre mahkeme, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Uluslararası koruma reddi davalarında YUKK m.80/1-e uyarınca dava süresince Türkiye’de kalma hakkı bulunduğundan, yürütmenin durdurulması talebi daha çok ayrıca verilen bir sınır dışı kararı veya hakların kısıtlanması gibi sonuçlar bakımından önem kazanır. Talebin somut riskleri gösteren delillerle desteklenmesi gerekir.

Mahkeme Kararı, Kesinlik ve Sonraki Yollar

Kabul edilemez başvuru ve hızlandırılmış değerlendirme şeklindeki uluslararası koruma reddi kararlarına karşı açılan davalarda idare mahkemesinin kararı kanun gereği kesindir (m.80/1-d). Bölge idare mahkemeleri de bu davalarda verilen kararlara karşı istinaf başvurularını, kesinlik hükmü nedeniyle incelemeye almamaktadır. Aynı durum sınır dışı etme kararına karşı açılan davalar için de geçerlidir (m.53/3).

Normal değerlendirme sonucu verilen uluslararası koruma reddi, geri çekilmiş sayılma ve hariçte tutma kararlarına karşı açılan davalar bakımından ise YUKK’ta kesinlik hükmü bulunmamaktadır. Doktrinde bu davalarda İYUK m.45 uyarınca istinaf yolunun açık olduğu görüşü savunulmaktadır. Bu konuda uygulamanın dosya bazında farklılık gösterebileceği göz önünde tutulmalı ve karar tebliğ edildiğinde istinaf süresi ihtiyaten takip edilmelidir.

Olağan yollar tükendikten sonra, temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Başvuru süresi, yolların tüketildiği veya ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gündür (6216 sayılı Kanun m.47/5). Hayata veya maddi ve manevi bütünlüğe yönelik ciddi bir tehlike bulunduğu durumlarda Anayasa Mahkemesinden tedbir kararı talep edilebilir. Son aşamada Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru ve aynı ölçütlerle geçici tedbir talebi de gündeme gelebilir.

Uluslararası Koruma Reddinin Sonuçları

Uluslararası koruma reddi, kişinin Türkiye’deki hukuki durumunu doğrudan etkiler. Ancak kararın tebliği, kişinin hemen ülkeden çıkarılacağı anlamına gelmez. YUKK m.80/1-e ve Uygulama Yönetmeliği’ne göre idari itiraz veya dava yoluna başvuran kişinin, bu süreçler sonuçlanıncaya kadar Türkiye’de kalmasına izin verilir. İtiraz, kişinin ikamet ve bildirim yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

Uluslararası koruma başvurusu reddedilen ve son karardan sonra Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m.54/1-i). “Son karar” ifadesi, itiraz ve dava yollarına başvurulmaması veya yargı sürecinin kesin olarak sonuçlanması hâlini ifade eder. Ayrıca terör örgütüyle ilişki, kamu düzeni veya kamu güvenliği gibi sebeplerle uluslararası koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir (m.54/2).

Sınır dışı etme kararı, uluslararası koruma reddi kararından ayrı bir idari işlemdir ve kendi itiraz süresine sahiptir. YUKK m.53/3’e göre sınır dışı kararına karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir; dava açılması hâlinde, yabancının rızası hariç olmak üzere yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi uygulanmaz. Mahkeme 15 gün içinde kesin karar verir. Bu konudaki süreler, uluslararası koruma reddi davasının süresiyle karıştırılmamalıdır.

YUKK m.4’teki geri gönderme yasağı her aşamada geçerlidir: Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye maruz kalacağı ya da ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncesi nedeniyle hayatının veya özgürlüğünün tehdit altında olacağı bir yere gönderilemez. Ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahat etmesi riskli olanlar ve insan ticareti mağdurları gibi kişiler de YUKK m.55’te sınır dışı edilemeyecekler arasında sayılmıştır.

Yeniden Başvuru ve Diğer Kalış Yolları

Bir uluslararası koruma reddinden sonra aynı gerekçeyle yeni başvuru yapılması, YUKK m.72 uyarınca başvurunun kabul edilemez sayılmasına yol açabilir. Yeni başvurunun dikkate alınabilmesi için, önceki karardan sonra ortaya çıkan yeni olgulara veya daha önce sunulamamış yeni delillere dayanması gerekir. Örneğin menşe ülkede rejim değişikliği, kişinin yakınlarına yönelik yeni tehditler veya kişinin Türkiye’deki faaliyetleri nedeniyle doğan yeni riskler yeni gerekçe olabilir.

Geri çekilmiş sayılan başvurudan sonra yapılan yeniden başvuru ise m.79 uyarınca hızlandırılmış değerlendirmeye alınabilir. Bu nedenle geri çekilmiş sayılma kararına karşı süresi içinde itiraz edilmesi, yeni başvuru yapmaktan çoğu zaman daha uygun bir yoldur. Yeni başvuru düşünülüyorsa, önceki dosyadaki beyanlarla çelişki oluşmaması özellikle önemlidir.

Uluslararası koruma reddi sonrasında kişi, şartlarını taşıyorsa YUKK’taki başka bir kalış yolunu da değerlendirebilir. Türk vatandaşıyla evli olanlar veya Türkiye’de ikamet izniyle bulunan bir destekleyicinin aile üyeleri için aile ikamet izni, belirli amaçlarla gelenler için kısa dönem ikamet izni şartları incelenebilir. Bir iltica reddi sonrasında yapılacak bu başvuruların koruma başvurusundan farklı belgeler gerektirdiği ve ret hâlinde ayrı itiraz kuralları bulunduğu unutulmamalıdır; bu kurallar ikamet izni başvurusunun reddi ve itiraz rehberinde ayrıca anlatılmıştır.

Kanunda sayılan istisnai durumlarda, diğer izin türlerinin şartları aranmaksızın insani ikamet izni verilebilir. YUKK m.46, sınır dışı veya kabul edilemez başvuru gibi kararlara karşı yargı yoluna başvurulmasını bu durumlar arasında saymaktadır. İnsan ticareti mağduru olduğundan şüphelenilen kişiler için ise insan ticareti mağdurlarına özgü ikamet izni ayrı bir koruma mekanizmasıdır. Çalışma hakkı arayan kişilerin, statülerine göre farklı kurallara tabi olduğunu da hatırlatmak gerekir; genel çerçeve çalışma izni başvurusu rehberinde yer almaktadır.

Sık Yapılan Hatalar ve Aracı Vaatleri

Uluslararası koruma reddi sonrasında en sık görülen hata, kararın türünün yanlış anlaşılması ve 15 günlük sürenin 30 gün sanılmasıdır. İkinci yaygın hata, Komisyona itiraz edildiği için dava süresinin durduğunu düşünmektir. Üçüncü hata ise iltica reddi ile birlikte veya sonrasında tebliğ edilen sınır dışı kararının ayrı bir işlem olduğunun gözden kaçırılmasıdır. Aşağıdaki liste, iltica reddi sonrasında kaçınılması gereken başlıca davranışları özetler:

• Tebliğ belgesini almamak veya tebliğ tarihini not etmemek.
• Kararı okumadan, hangi maddeye dayandığını öğrenmeden işlem yapmak.
• Bildirim yükümlülüğünü ve ikamet ilini dava sürecinde ihmal etmek.
• Önceki beyanlarla çelişen yeni bir hikâye anlatmak.
• Sahte belge veya başkasına ait belge kullanmak.
• Adres değişikliğini yazılı olarak bildirmemek.
• Kayıtsız aracıların “kesin kabul” veya “kısa sürede statü” vaatlerine güvenmek.

Uluslararası koruma kararı, kişinin bireysel durumuna ve kanundaki ölçütlere göre idare ve mahkeme tarafından verilir. Hiç kimse bir başvurunun kabul edileceğini veya belirli bir sürede sonuçlanacağını vaat edemez. “Ücret karşılığı dosya kabul ettirme”, “tanıdık aracılığıyla ret kararını kaldırma” gibi vaatlerin hukuki bir karşılığı yoktur; bu tür girişimler sahte belge kullanımı veya yanıltıcı beyan gibi ağır sonuçlar doğurabilir ve başvurunun hızlandırılmış usulde reddine yol açabilir.

Uluslararası Koruma Reddinde Avukatın Rolü

Uluslararası koruma reddine karşı itiraz ve dava süreçlerinde avukatla temsil zorunlu değildir; kişi dilekçesini kendisi de verebilir. YUKK m.81, başvuru sahibinin ücretini kendisi ödemek kaydıyla avukatla temsil edilebileceğini, ücretini karşılayamayanların ise Avukatlık Kanunu’ndaki adli yardım hükümlerinden yararlanabileceğini düzenler. Barolar bünyesindeki adli yardım büroları bu taleplerle ilgilenmektedir.

Bu davaların süreleri kısa, dosyaları ise çoğu zaman yabancı dilde belgeler ve ülke bilgisi içerir. Bu nedenle uluslararası koruma reddi sonrasındaki sürecin hukuki yönden takip edilmesi; süre hesabı, kararın türünün doğru tespiti, ülke bilgisinin derlenmesi ve sınır dışı kararıyla eş zamanlı yürüyen sürelerin koordinasyonu bakımından fayda sağlayabilir. Avukatlık ücretleri Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) esas alınarak belirlenir.

Kişi Türkiye’nin başka bir ilinde, geri gönderme merkezinde veya farklı bir şehirde bulunsa da süreç vekâletname ile yürütülebilir. Türkçe bilmeyen kişinin vekâletnamesi noterde yeminli tercüman eşliğinde düzenlenir. Geri gönderme merkezinde bulunan kişiler için noter işlemlerinin merkezde yapılması, idarenin izin ve randevu uygulamasına bağlıdır. Yurt dışındaki yakınlar da iletişim, belge temini ve tercüme işlerinde süreci uzaktan izleyebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ofis Konumu ve İletişim

Enes Kaplan Avukatlık Bürosu, İstanbul’un Şişli ilçesinde, Nişantaşı’na yürüme mesafesindeki Halaskargazi Caddesi üzerinde yer almaktadır. Ofise Osmanbey metro istasyonundan ve Halaskargazi Caddesi’ndeki toplu taşıma hatlarından ulaşılabilir. Uluslararası koruma reddi ve diğer yabancılar hukuku dosyalarında görüşmeler yüz yüze yapılabileceği gibi, İstanbul dışında veya yurt dışında bulunan kişiler için çevrim içi görüşme ve vekâletname ile uzaktan takip de mümkündür.