Yabancıların Ehliyet ve Araç İşlemleri

Yabancıların Araç ve Ehliyet İşlemleri: Yabancı Ehliyet Değiştirme, Geçerlilik Süresi ve Araç Tescili

Yabancı ehliyet, Türkiye dışındaki bir devletin yetkili makamınca verilmiş sürücü belgesidir. Türkiye’de yabancı ehliyet ile ne kadar süre araç kullanılabileceği, belgenin hangi şartlarla Türk sürücü belgesine çevrileceği ve yabancıların araç satın alma ya da yabancı plakalı araç getirme işlemleri; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, Karayolları Trafik Yönetmeliği, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün sürücü belgesi talimatı ve gümrük mevzuatıyla düzenlenir. Bu rehber, yabancı ehliyet sahiplerinin ve onların Türkiye’deki yakınlarının adım adım izleyebileceği şekilde hazırlanmıştır.

İçindekiler[Göster][Gizle]

1. Yabancı ehliyet nedir, hangi mevzuata tabidir?
2. Yabancı ehliyetle Türkiye’de ne kadar araç kullanılır?
3. Hangi ülkelerin ehliyeti Türk ehliyetine çevrilir?
4. Sınıf karşılıkları ve ticari araç kısıtı
5. Yabancı ehliyet değiştirme için gerekli belgeler
6. Nüfus müdürlüğünde başvuru süreci
7. Yabancı ehliyet değiştirme ücreti nasıl hesaplanır?
8. Yabancılar için sürücü kursu ve ilk ehliyet
9. Süre dolduktan sonra araç kullanmanın sonuçları
10. Yabancıların araç işlemleri
11. Sık karşılaşılan sorunlar ve önleyici adımlar
12. Ehliyet ve araç işlemlerinde avukatın rolü
13. Sıkça sorulan sorular

Yabancı Ehliyet Nedir ve Hangi Mevzuata Tabidir?

Hukuki anlamda yabancı ehliyet, “dış ülkelerden alınan sürücü belgesi” olarak adlandırılır. Belgenin sahibinin yabancı uyruklu olması şart değildir; yurt dışında ehliyet almış Türk vatandaşının belgesi de dış ülke sürücü belgesidir. Ancak mevzuat, bu iki grubu farklı sürelere ve farklı değişim kurallarına bağlar. Bu nedenle ilk yapılması gereken, belge sahibinin yabancı mı yoksa Türk vatandaşı mı olduğunun netleştirilmesidir.

Yabancı ehliyet ile ilgili kurallar tek bir kanunda toplanmamıştır. Temel çerçeveyi 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) çizer; sürücü belgesi alma şartları bu Kanunun 41. maddesinde, belgesiz araç kullanmanın yaptırımları ise ilgili ceza maddelerinde yer alır. Dış ülke belgeleriyle araç kullanma süresi Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 88. maddesinde, değişimin usulü ise Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün Sürücü Belgesi İşlemlerine Dair Uygulama Talimatında düzenlenmiştir.

Yetkili kurum: Nüfus müdürlükleri

Sürücü belgesi işlemleri 1 Ocak 2016’dan itibaren Emniyet Genel Müdürlüğünden alınarak Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne devredilmiştir. Bugün yabancı ehliyet değişimi, ilk defa sürücü belgesi düzenlenmesi ve belge yenileme işlemleri il ve ilçe nüfus müdürlüklerinde yapılır. Yönetmeliğin 88. maddesine göre müracaat herhangi bir nüfus müdürlüğüne yapılabilir; başvuruda istenecek belgeleri ise Genel Müdürlük belirler.

Araç tarafında ise farklı kurumlar devrededir. Türkiye’de araç alım satımı noterlerde yapılır; yabancı plakalı aracın Türkiye’ye getirilmesi ve kalış süresi Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün denetimindedir. Kişinin Türkiye’deki yasal kalış hakkı ise 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) kapsamında Göç İdaresi Başkanlığı ve İl Göç İdaresi Müdürlükleri tarafından yönetilir.

Yabancı Ehliyet Geçerlilik Süresi: Türkiye’de Ne Kadar Araç Kullanılır?

Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 88. maddesi, yabancıların dış ülkelerden aldıkları sürücü belgeleriyle Türkiye’ye giriş tarihinden itibaren en fazla altı ay araç kullanabileceğini düzenler. Altı ayın sonunda araç kullanmaya devam edebilmek için yabancı ehliyet Türk sürücü belgesiyle değiştirilmelidir. Bu süre, yabancı ehliyet geçerlilik süresi olarak en çok aranan bilgidir; ancak burada kastedilen belgenin kendi geçerliliği değil, Türkiye’de kullanılabilme süresidir.

Türk vatandaşları için kural farklıdır. Yönetmeliğin 2020 yılında değişen hükmüne göre yurt dışında ehliyet almış Türk vatandaşları giriş tarihinden itibaren en fazla iki yıl araç kullanabilir; altı aydan fazla Türkiye’de bulunanlar ise belgenin dış temsilcilik veya noter onaylı Türkçe tercümesini yanlarında taşımak zorundadır. Bu ayrım, çifte vatandaşların ve vatandaşlığa yeni geçenlerin hangi kurala tabi olduğunu doğrudan etkiler.

Mavi Kart sahiplerinin kullanım süresi bakımından hangi bendin uygulandığı Yönetmelikte açıkça yazılmamıştır; bu kişiler işlem öncesinde nüfus müdürlüğünden teyit almalıdır. Mavi Kartın sağladığı haklar için Mavi Kart hakları ve başvuru şartları rehberine bakılabilir.

Altı aylık süre nasıl hesaplanır?

Yönetmelik süreyi “ülkemize giriş yapıldığı tarihten itibaren” başlatır. Uygulamada denetimlerde pasaporttaki son giriş kaydı esas alınır; bu nedenle araç kullanırken pasaportun da yanınızda bulunması önerilir. Türkiye’de ikamet izniyle yaşayan ve kısa yurt dışı seyahatleriyle süreyi sürekli yeniden başlatmaya çalışan kişiler, denetimde ikametin süreklilik gösterdiği gerekçesiyle sorun yaşayabilir. Bu konuda yerleşik ve tek tip bir uygulama bulunmadığından, uzun süreli kalış planlayan yabancıların değişimi ilk altı ay içinde tamamlaması en sağlıklı yoldur.

Yabancı ehliyetle araç kullanırken tercüme gerekir mi?

Yönetmelik, Türk vatandaşları için altı aydan sonra onaylı Türkçe tercüme taşınmasını açıkça düzenlemiştir. Yabancılar için ayrı bir tercüme hükmü yer almasa da trafik denetiminde belgenin içeriğinin anlaşılabilmesi önemlidir. Latin alfabesi dışında bir alfabeyle düzenlenmiş yabancı ehliyet sahiplerinin, noter onaylı Türkçe tercümeyi belgeyle birlikte taşıması uygulamada sorun yaşanmasını önler.

Uluslararası sürücü belgesi yeterli mi?

Uluslararası sürücü belgesi, ulusal ehliyetin yanında taşınan ve onun içeriğini birden fazla dilde gösteren tamamlayıcı bir belgedir. Tek başına bir yabancı sürücü belgesi yerine geçmez ve Talimatın 20. maddesine göre Türk sürücü belgesiyle değiştirilemez. Değişim başvurusunda esas alınan belge her zaman ulusal yabancı sürücü belgesidir.

Hangi Ülkelerin Yabancı Ehliyeti Türk Ehliyetine Çevrilir?

Yabancı ehliyetin sınavsız olarak Türk sürücü belgesine çevrilebilmesi için belgenin alındığı ülkenin iki koşuldan birini karşılaması gerekir. Ülke ya Türkiye’nin taraf olduğu Karayolu Trafiği Konvansiyonuna taraf olmalı ya da Türkiye ile sürücü belgelerinin karşılıklı tanınması ve değişimine ilişkin ikili bir anlaşması bulunmalıdır. NVİ Talimatının 20. maddesi, bu iki koşulu da karşılamayan ülkelerden alınan yabancı sürücü belgelerinin değiştirilmeyeceğini açıkça belirtir.

İkili anlaşma bulunan ülkeler

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün resmî sayfasında, sürücü belgelerinin karşılıklı tanınması ve değişimine ilişkin ikili anlaşmalar arasında Azerbaycan, İtalya, Ukrayna, Bosna-Hersek, Moldova, Arnavutluk, İspanya, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Tunus ile yapılan anlaşmalar yer almaktadır. İkili anlaşma kapsamındaki belgeler, anlaşmanın karşılıklılık tablosuna göre değiştirilir. Anlaşma listesi zaman içinde değişebileceğinden güncel durum NVİ ikili anlaşmalar sayfasından teyit edilmelidir.

Karayolu Trafiği Konvansiyonu kapsamı

Konvansiyona taraf ülkelerin listesi Talimatın eki olarak tutulur. Avrupa ülkelerinin önemli bir bölümü bu kapsamda olmakla birlikte, taraf olma durumu ülkeden ülkeye ve zaman içinde değişebilir. Bir ülkenin listede yer alıp almadığını internetteki genel listelere dayanarak değil, başvuru öncesinde ALO 199 veya nüfus müdürlüğü aracılığıyla öğrenmek gerekir; çünkü yanlış bilgiyle yapılan başvuru zaman ve masraf kaybına yol açar.

Hangi yabancı sürücü belgeleri değiştirilmez?

• Konvansiyona taraf olmayan ve ikili anlaşması bulunmayan ülkelerden alınan belgeler,
• Geçici olarak verilmiş yabancı sürücü belgeleri (örneğin öğrenci sürücü veya deneme belgeleri),
• Uluslararası sürücü belgeleri,
• Doğruluğu dış temsilcilik kanalıyla teyit edilemeyen veya sahte olduğu anlaşılan belgeler (bu durumda adli birimlere bildirim yapılır).

Buna karşılık Talimat önemli bir kolaylık da tanır: süreli olarak verilmiş yabancı sürücü belgeleri, süreleri dolmuş olsa bile Türk sürücü belgesiyle değiştirilebilir. Yani yalnızca kendi ülkesindeki geçerlilik süresi bittiği için yabancı ehliyet değiştirme imkânı kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Yabancı Ehliyet Değiştirmede Sınıf Karşılıkları ve Ticari Araç Kısıtı

Değişimde her yabancı sürücü belgesi sınıfı otomatik olarak aynı Türk sınıfına dönüşmez. Talimatın 20. maddesinin ikinci fıkrası, yabancılara ait belgeler için özel bir eşleştirme kuralı öngörür. Motorlu bisiklet, motosiklet, traktör, iş makinesi ve otomobil için verilmiş belgeler Türkiye’deki karşılığına çevrilir; kamyon ve otobüs gibi diğer araç cinsleri için verilmiş belgeler ise B sınıfı belgeyle değiştirilir.

Bu kural, yurt dışında kamyon veya otobüs için yabancı sürücü belgesi bulunan bir yabancının Türkiye’de doğrudan aynı sınıfı alamayacağı anlamına gelir. Üst sınıf için önce yabancı ehliyetin Türk belgesine dönüştürülmesi, ardından sürücü kursuna kaydolunarak sınavların geçilmesi gerekir; MEB Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği m.12/3-a da bu sıralamayı öngörür.

“Ticari Araç Kullanamaz” kodu

Talimata göre yabancılara verilen Türk sürücü belgelerine kod tablosundan “Ticari Araç Kullanamaz” kodu işlenir. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 92. maddesi de ikamet izniyle Türkiye’de bulunan yabancıların, belgelerini değiştirmiş olsalar bile Türkiye’de tescilli taşıtları kazanç karşılığı veya ticari amaçla süremeyeceğini düzenler. Türk vatandaşlarına ve 5203 sayılı Kanun kapsamında Mavi Kart sahiplerine bu kod işlenmez.

Ticari kısıt, Türkiye’de sürücü olarak çalışmak isteyen yabancılar için belirleyicidir. Çalışma izni olan kişiler bakımından bu kısıtın nasıl uygulandığı işin niteliğine göre farklılık gösterebileceğinden işlem tarihinde ilgili kurumlardan teyit alınmalıdır. Çalışma izninin genel şartları için yabancıların çalışma izni başvurusu rehberi incelenebilir.

Yabancı Ehliyet Değiştirme İçin Gerekli Belgeler

Gerekli belgeler, NVİ Sürücü Belgesi İşlemlerine Dair Uygulama Talimatının 14. maddesinin dördüncü fıkrasında sayılmıştır. Bu belgelerin bir kısmı başvuru sırasında elden ibraz edilir, bir kısmı ise nüfus müdürlüğü tarafından elektronik ortamda kontrol edilir. Başvuru öncesinde aşağıdaki tablonun eksiksiz hazırlanması, randevu gününde işlemin yarım kalmasını önler.

Yabancı ehliyet çevirme (tercüme) işlemi

Yabancı ehliyet çevirme denildiğinde iki ayrı işlem kastedilebilir: belgenin Türkçeye tercüme edilmesi ve belgenin Türk ehliyetine dönüştürülmesi. Tercüme aşamasında belge yeminli bir tercüman tarafından Türkçeye çevrilir ve tercüme noterde onaylanır. Kişi henüz yurt dışındaysa, bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğundan onaylı tercüme almak da mümkündür. Tercümede ad, soyad, doğum tarihi, belge numarası, sınıflar ve geçerlilik tarihleri eksiksiz ve yabancı sürücü belgesiyle birebir uyumlu olmalıdır.

Sürücü sağlık raporu

Sağlık raporu, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğe uygun olarak düzenlenmelidir. Rapor; Sağlık Bakanlığına veya üniversitelere bağlı sağlık tesisleri, aile sağlığı merkezleri ve ruhsatlı özel sağlık kuruluşlarında görevli tabipler tarafından verilir. Talimata göre raporda daha kısa bir yenileme süresi öngörülmemişse, rapor düzenlendiği tarihten itibaren iki yıl geçerli kabul edilir.

Öğrenim belgesi ve adli sicil şartı

Değişimde, sınav şartı dışında KTK m.41’deki yaş, öğrenim, sağlık ve hükümlü olmama şartları aynen aranır. Öğrenim bakımından en az ilkokul düzeyinde eğitim gerekir; yurt dışından alınmış diploma veya öğrenim belgesinin noter tasdikli Türkçe tercümesi sunulur. Adli sicil bakımından ise Türk Ceza Kanununun 188, 190 ve 191. maddeleri, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 4. maddesinin yedinci fıkrası ve 6136 sayılı Kanunun 12. maddesinin ikinci ve sonraki fıkralarındaki suçlardan mahkûmiyet, sürücü belgesi verilmesine engel oluşturur.

Nüfus Müdürlüğünde Yabancı Ehliyet Değiştirme Başvurusu

Yabancı ehliyet değiştirme başvurusu, yerleşim yerine bakılmaksızın yetkilendirilmiş herhangi bir nüfus müdürlüğüne yapılabilir. Talimatın 37. maddesine göre başvuru, Genel Müdürlük web portalından veya çağrı merkezinden randevu alınarak ya da randevusuz yapılır; ancak parmak izi ve imza alındığı için başvuru sahibinin şahsen bulunması esastır. İstanbul’da yaşayan bir yabancı, ikamet ettiği ilçeden farklı bir ilçedeki nüfus müdürlüğünü de tercih edebilir.

1. 1Uygunluk kontrolüÜlkenin konvansiyon veya ikili anlaşma kapsamında olup olmadığını teyit edin.
2. 2Tercüme ve raporNoter onaylı tercümeyi ve sürücü sağlık raporunu hazırlayın.
3. 3Ödeme ve randevuHarç, değerli kâğıt bedeli ve vakıf payını yatırıp randevu alın.
4. 4Şahsen başvuruNüfus müdürlüğünde parmak izi, imza ve fotoğraf verin; geçici belgeyi alın.
5. 5TeslimDoğruluk teyidi sonrası belge adrese postalanır veya müdürlükten teslim alınır.

Randevu nasıl alınır?

Randevu, randevu.nvi.gov.tr adresindeki sürücü belgesi bölümünden veya ALO 199 çağrı merkezinden alınır. Randevu sırasında işlem türü olarak “dış ülkelerden alınan sürücü belgesi değiştirme (tebdil)” seçilmelidir. Türkçesi sınırlı başvuru sahipleri, randevu gününde belgeleri birlikte kontrol edecek bir yakınıyla gitmeyi tercih edebilir.

Geçici belge ve doğruluk teyidi

Başvurusu tamamlanan kişiye, kartı teslim edilinceye kadar araç kullanabilmesi için 15 gün geçerli “Sürücü Belgesi Yerine Geçen Geçici Belge” verilir. Talimata göre yabancı ehliyetin doğruluğu, belgenin verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliği aracılığıyla teyit edildikten sonra işlem yapılır. Teyit süresi 15 günü aşabileceğinden, geçici belgenin süresi dolduktan sonra araç kullanılmaması ve müdürlükle iletişimde kalınması önemlidir.

Değiştirilen yabancı ehliyet ne olur?

Talimata göre başvuruda yabancı sürücü belgesinin renkli fotokopisi alınır ve aslı sahibine iade edilir; değişim tamamlandığında ise Türk sürücü belgesiyle değiştirilen yabancı belge düzenlendiği ülkeye gönderilir. Diplomatik muafiyeti bulunan kişiler, eşleri ve çocuklarının belgeleri tutanakla sahibine iade edilir. Yurt dışında da araç kullanmaya devam edecek kişiler, kendi ülkelerinin bu durumu nasıl değerlendirdiğini önceden öğrenmelidir.

Vekâletnameyle işlem yapılabilir mi?

Nüfus müdürlüğündeki başvuru aşaması, biyometrik veri alındığı için vekil aracılığıyla yapılamaz. Buna karşılık tercüme, belge temini, ücret ödemesi ve randevu hazırlığı gibi işlemler, yurt dışında yaşayan veya İstanbul’da yakını bulunmayan kişiler adına vekâletnameyle yürütülebilir. Hazırlanan kart başvuruda bildirilen adrese postalanır; teslim edilemeyen kart ise nüfus müdürlüğünde başvuru sahibi, başvuruda belirlediği ikinci kişi veya noter onaylı yasal temsilcisi tarafından teslim alınabilir.

Değişim sonrası düzenlenen Türk sürücü belgesi, Talimatın 23. maddesine göre B, B1, BE, A, A1, A2, M, F ve G sınıflarında 10 yıl; C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıflarında 5 yıl geçerlidir. Belge, sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren geçersiz sayılır ve yenilenmeden araç kullanılamaz.

Yabancı Ehliyet Değiştirme Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Yabancı ehliyet değiştirme ücreti tek bir kalemden oluşmaz. Resmî kalemler, sürücü belgesinin sınıfına göre 492 sayılı Harçlar Kanunu kapsamında ödenen harç, 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanunu kapsamındaki kart bedeli ve KTK m.131/5 kapsamında alınan vakıf payıdır. Bunlara ek olarak sağlık raporu, noter onaylı tercüme ve biyometrik fotoğraf gibi resmî olmayan masraflar doğar. ALO 199 bilgilendirmesine göre değişimde, alınacak sınıf için ilk defa sürücü belgesi alıyormuş gibi ücret ödenir.

Bu sayfada tutar verilmemesinin nedeni, harç ve kart bedellerinin her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenmesidir. İnternette dolaşan sabit rakamlar çoğunlukla eski yıllara aittir. Ödeme yapmadan önce sınıfınıza ait güncel tutarı NVİ sürücü belgeleri sayfasından kontrol edin; hesaplama yöntemi şöyledir: sınıf harcı + kart bedeli + vakıf payı + tercüme + sağlık raporu + fotoğraf.

Yabancılar İçin Sürücü Kursu ve İlk Defa Ehliyet Alma

Yabancı ehliyeti olmayan veya yabancı sürücü belgesi değiştirilemeyen bir ülkeden alınmış kişiler, Türkiye’de sürücü kursuna kaydolarak ilk defa sürücü belgesi alabilir. Süreç; özel motorlu taşıt sürücüleri kursuna kayıt, teorik ve direksiyon eğitimi, Millî Eğitim Bakanlığınca yapılan sınavlar ve başarı hâlinde verilen sürücü sertifikasının nüfus müdürlüğünde sürücü belgesine dönüştürülmesi aşamalarından oluşur.

Yabancıların sürücü kursuna kayıt şartları

MEB Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin 11. maddesi, 9 Temmuz 2024 tarihli değişiklikle birlikte yabancı uyruklu kursiyerlerden şu belgeleri ister:

1. Pasaportun noter tasdikli Türkçe tercümesi veya geçici koruma kimlik belgesi,
2. Kursa kayıt tarihi itibarıyla Türkiye’de en az altı ay kalacağını gösteren ikamet izni, öğrenim vizesi veya çalışma izin belgesi,
3. Öğrenim belgesinin noter tasdikli Türkçe tercümesi,
4. Sürücü olur sağlık raporu ve biyometrik fotoğraf.

Altı aylık kalış şartı, kısa süreli turist statüsündeki yabancıların kursa kaydolamayacağı anlamına gelir. Kayıt tarihinde ikamet izninin kalan süresinin altı aydan az olması da sorun çıkarabileceğinden, izni sona ermek üzere olan kişilerin önce ikamet izni uzatma başvurusunu tamamlaması pratik bir çözümdür.

Sınavlar ve dil

Yönetmeliğin 16. maddesi, Türkçe bilmeyen yabancı kursiyerlere eğitim verecek kurslarda kursiyerin dilini bilen yeminli bir tercüman veya yeterliği millî eğitim müdürlüğünce onaylanmış bir kişi görevlendirilmesine imkân tanır. Sınavların hangi dillerde yapılabildiği ise uygulamaya bağlıdır ve dönem dönem değişebilir; kayıt öncesinde kurs müdürlüğünden yazılı bilgi alınmalıdır. Sertifika, düzenlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde sürücü belgesine dönüştürülmezse geçerliliğini yitirir.

Yaş şartları ve aday sürücülük

Yaş şartları yabancılar için de aynıdır: M, A1 ve B1 sınıfı için 16; A2, B, BE, C1, C1E, F ve G sınıfı için 18; A sınıfı için 20; C, CE, D1 ve D1E sınıfı için 21; D ve DE sınıfı için 24 yaşın bitirilmiş olması gerekir. İlk defa belge alan kişi, iki yıl süreyle aday sürücü kabul edilir; bu sürede ağır ihlaller veya 75 ceza puanının aşılması belgenin iptaline yol açabilir.

Süre Dolduktan Sonra Yabancı Ehliyetle Araç Kullanmanın Sonuçları

Altı aylık süre dolduğu hâlde yabancı ehliyetle araç kullanan kişi, mevzuat bakımından geçerli bir Türk sürücü belgesi olmadan araç kullanmış sayılabilir. Karayolları Trafik Yönetmeliği, dış ülke belgesiyle şartları sağlamadan araç kullananlar hakkında KTK’nın sürücü belgesine ilişkin yaptırım hükümlerine göre işlem yapılacağını öngörür. Bu durumda idari para cezası uygulanması ve kişinin araç sürmekten men edilmesi gündeme gelir.

İdari para cezası ve men

KTK’daki idari para cezası tutarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir. Bu nedenle internette sabit bir rakam aramak yerine, ceza tutanağındaki maddeye ve işlem yılına göre güncel tutarın kontrol edilmesi gerekir. Trafik idari para cezalarına karşı 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 27. maddesi uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Kazada sigorta ve rücu riski

Geçersiz yabancı ehliyetle trafik kazasına karışılması, cezadan daha ağır sonuçlar doğurabilir. Zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası, üçüncü kişilerin zararını kural olarak öder; ancak aracın gerekli sürücü belgesine sahip olmayan biri tarafından kullanılması, sigortacının ödediği tutarı sürücüye ve araç işletenine rücu etmesine imkân verebilir. Kasko poliçelerinde de geçerli ehliyet şartı genellikle teminat dışı hâl olarak düzenlenir; poliçe şartları ayrıca incelenmelidir.

Ehliyet ile yasal kalış hakkı arasındaki ilişki

Türk sürücü belgesi, Türkiye’de kalma hakkı vermez; ikamet izni de kendi başına araç kullanma yetkisi doğurmaz. Bu iki statü birbirinden bağımsızdır. İkamet izninin sona ermesi ya da süre aşımı, ehliyetten bağımsız olarak YUKK kapsamında idari para cezası, giriş yasağı ve sınır dışı etme gibi sonuçlar doğurabilir; bu riskler için vize ve ikamet ihlali cezası rehberine bakılabilir.

Yabancıların Araç İşlemleri: Satın Alma, Tescil ve Yabancı Plakalı Araç

Yabancı ehliyet sahibi olmak, araç işlemlerinin yalnızca bir yönüdür. Türkiye’de yaşayan yabancılar ya Türkiye’den araç satın alır ya da yurt dışındaki aracını Türkiye’ye getirir. Bu iki yol farklı kurumlara ve farklı kurallara tabidir; özellikle vergi muafiyeti ve süre sınırları bakımından ciddi farklar bulunur.

Türkiye’de araç satın alma ve tescil

Mevzuatta yabancıların Türkiye’de araç edinmesini genel olarak yasaklayan bir hüküm bulunmaz. İkinci el araç satışları noterlerde yapılır ve tescil kaydı satışla birlikte alıcı adına oluşturulur. Uygulamada noterler yabancı alıcıdan pasaport ve vergi kimlik numarası ister; Türkiye’de ikamet izni bulunan yabancılar için 99 ile başlayan yabancı kimlik numarası da kullanılır. Yabancılar adına tescilli araçlara uygulamada belirli plaka serilerinin verildiği bilinmektedir; ancak bu idari bir uygulama olup işlem yapılacak noterden teyit edilmelidir.

Araç alım satımı noter işlemi olduğundan, yurt dışında yaşayan veya işlem günü İstanbul’da bulunamayacak yabancılar, araç alım satımı için noterde düzenlenmiş özel yetkili bir vekâletname ile temsil edilebilir. Vekâletname yurt dışında düzenlenecekse, Türk konsolosluğunda düzenlenmesi veya apostil şerhi ile Türkçe tercümesinin yaptırılması gerekir.

Yabancı plakalı aracın Türkiye’ye getirilmesi

Yurt dışında kayıtlı aracın Türkiye’de kullanılması, gümrük mevzuatına göre geçici ithal rejimine tabidir. Geçici İthal Edilen Kara Taşıtlarına İlişkin Gümrük Genel Tebliğinin 6. maddesi, Türkiye Gümrük Bölgesi dışında yerleşik kişilerin taşıtlarına 730 güne kadar süre verilebileceğini, ancak bu sürenin kişinin Türkiye’de kalabileceği süreden uzun olamayacağını düzenler. Ticaret Bakanlığının yolcu rehberine göre yabancılar bakımından süre şöyle uygulanır:

Süre hesabında geçmiş girişlerde kullanılan süreler düşülür ve kalan süre verilir. Taşıtın süresi içinde yurt dışına çıkarılmaması veya gümrüğe teslim edilmemesi, gümrük vergileri ve para cezası gibi ağır sonuçlar doğurabilir. Güncel uygulama için Ticaret Bakanlığı yolcu beraberi taşıtlar sayfası kontrol edilmelidir.

Trafik sigortası

KTK m.91 uyarınca karayoluna çıkan her motorlu araç için zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırılması gerekir. Türkiye’de tescilli araçlarda bu sigorta yerli sigorta şirketlerinden yapılır. Yabancı plakalı araçlarda ise uygulamada Yeşil Kart sistemine dahil ülkelerin uluslararası sigorta belgesi veya sınır kapısında yaptırılan trafik sigortası kullanılır; Yeşil Kartın Türkiye’yi kapsayıp kapsamadığı poliçe üzerinden kontrol edilmelidir.

Yabancı Ehliyet İşlemlerinde Sık Karşılaşılan Sorunlar ve Önleyici Adımlar

Yabancı ehliyet değişiminde sorunların çoğu, başvurudan önce yapılabilecek basit kontrollerle önlenebilir. Aşağıdaki tablo, nüfus müdürlüklerinde başvurunun alınmamasına veya işlemin uzamasına yol açan başlıca durumları ve her biri için alınabilecek önleyici adımı özetler.

“Sınavsız ve hızlı ehliyet” vaatlerinin hukuki karşılığı

Sosyal medyada sıkça görülen “her ülkenin ehliyetini çeviririz”, “birkaç günde Türk ehliyeti” veya “sınavsız ehliyet” gibi ilanların hukuki bir karşılığı yoktur. Değişim yetkisi yalnızca nüfus müdürlüklerine aittir ve şartları mevzuatla belirlenmiştir; kimse bu şartların dışına çıkarak sonuç sağlayamaz. Üstelik Talimat, sahte yabancı sürücü belgesi tespit edildiğinde adli birimlere bildirim yapılmasını ve sistemde tahdit kaydı oluşturulmasını öngörür. Bu tür vaatlere ödeme yapmak, hem maddi kayıp hem de ceza soruşturması riski doğurur.

Yabancı Ehliyet ve Araç İşlemlerinde Avukatın Rolü

Yabancı ehliyet değişimi, şartları açık olan idari bir işlemdir ve avukatla temsil zorunlu değildir. Başvuru sahibi gerekli belgeleri hazırlayarak işlemi kendisi yapabilir. Bununla birlikte bazı durumlarda hukuki değerlendirme ihtiyacı doğabilir: başvurunun reddine ilişkin işleme karşı idari başvuru ve dava yollarının değerlendirilmesi, geçersiz belgeyle karışılan bir trafik kazasında sigorta ve tazminat sorumluluğunun belirlenmesi, yabancı plakalı araçta süre aşımına bağlı gümrük yaptırımları ve ikamet durumunun ehliyet işlemlerine etkisi bunlar arasındadır.

Nüfus müdürlüğünün başvuruyu reddetmesi bir idari işlemdir. Bu işleme karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca tebliğden itibaren 60 gün içinde, işlemi tesis eden makamın bulunduğu yer idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; aynı Kanunun 11. maddesine göre üst makama yapılan başvuru dava açma süresini durdurur. Yurt dışında yaşayan kişiler bu süreçleri vekâletnameyle yürütebilir. Avukatlık ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak işin niteliğine göre belirlenir.

Ehliyet işlemleri çoğu zaman ikamet statüsüyle birlikte planlanır. Türkiye’de uzun süre kalmayı planlayan yabancıların kısa dönem ikamet izni şartlarını ve sekiz yıllık kesintisiz ikametten sonra başvurulabilen uzun dönem ikamet izni imkânını da bilmesi, ehliyet ve araç işlemlerinin zamanlamasını kolaylaştırır. Türk vatandaşlığını kazanan kişiler ise artık Türk vatandaşlarına ait değişim kurallarına tabi olur.

Yabancı Ehliyet Hakkında Sıkça Sorulan Sorular