Bağımsız Çalışma İzni

Bağımsız Çalışma İzni (Serbest Çalışan Yabancı): Şartları ve Başvuru Süreci

Türkiye’de bir işverene bağlı olmadan, kendi ad ve hesabına çalışmak isteyen yabancıların alması gereken izin türü bağımsız çalışma iznidir. Serbest meslek erbabı olarak faaliyet göstermek, kendi şirketinde ortak-yönetici sıfatıyla çalışmak veya sınırötesi hizmet sunmak isteyen yabancılar bakımından, bir işverene bağlı çalışma izninden farklı bir başvuru mekaniği işler.

Bu rehber, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. İnternette dolaşan pek çok içerikte hâlâ, 2016 yılında yürürlükten kalkmış olan 4817 sayılı Kanun dönemine ait şartlar aktarılmaktadır. Aşağıda hangi kuralın yürürlükteki kanun metninden, hangisinin idari uygulamadan kaynaklandığı ayrı ayrı gösterilmiştir.

İçindekiler

1. Bağımsız Çalışma İzni Nedir?
   1. “Kendi ad ve hesabına çalışma” ne demektir?
   2. Beş yıllık ikamet şartı yürürlükte değildir
2. Kimler Bağımsız Çalışma İzni Alabilir?
   1. Meslek mensupları ve özel kanun şartları
   2. Şirket ortağı yöneticiler
   3. Sınırötesi hizmet sunucuları
3. Bağımsız Çalışma İzni Şartları
4. İzin Türlerinin Karşılaştırması
5. Bağımsız Çalışma İzni Nasıl Alınır?
   1. Yurt içinden başvuru
   2. Yurt dışından başvuru
6. Bağımsız Çalışma İzni İçin Gerekli Belgeler
7. Bağımsız Çalışma İzni Müracaat Belgesi
8. İznin Süresi ve Uzatma Başvurusu
9. İznin İkamet İzni Yerine Geçmesi
10. İzin Alındıktan Sonraki Yükümlülükler
    1. İşyeri veya görev değişikliğinde on gün kuralı
11. Başvurunun Reddi ve İznin İptali
    1. İtiraz ve iptal davası
12. Harç, Değerli Kâğıt Bedeli ve Masraflar
13. Çalışma İzni Muafiyeti mi, Bağımsız Çalışma İzni mi?
14. Sık Yapılan Hatalar ve Önleyici Adımlar
15. Yabancılar Hukukunda Avukatla Çalışma
16. Sık Sorulan Sorular
17. Sonuç

Bağımsız Çalışma İzni Nedir?

Bağımsız çalışma izni, yabancının Türkiye’de bir işverene bağlı olmaksızın kendi ad ve hesabına çalışabilmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca verilen çalışma iznidir. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, çalışma izinlerini süreli çalışma izni, süresiz çalışma izni ve bağımsız çalışma izni olmak üzere üç türe ayırmıştır (m.10).

Süreli çalışma izninde izin, belirli bir işverene ve belirli bir işyerine bağlıdır; yabancı yalnızca o işveren yanında çalışabilir. Bu izin türünde ise izin doğrudan yabancının kendisine, kendi faaliyeti için verilir. Bu nedenle başvuruyu bir işveren değil, yabancının kendisi (veya vekili ya da yetkili aracı kurum) yapar; tebligat da yabancının kendi elektronik tebligat adresine gönderilir.

Kanun m.10/8’e göre bağımsız çalışma izni, maddede süreli izinler için öngörülen bir yıl / iki yıl / üç yıl sınırlamalarına tabi olmaksızın süreli olarak düzenlenir. Yani söz konusu izin süresiz değildir; süresi Bakanlıkça takdir edilir ve süresi dolmadan uzatılması gerekir. Aynı yaklaşım uzatmada da geçerlidir: Yönetmelik m.27/4, iznin süre sınırlamalarına tabi olmaksızın süreli olarak uzatılacağını düzenlemiştir.

“Kendi ad ve hesabına çalışma” ne demektir?

Kendi ad ve hesabına çalışma, yabancının hizmet akdiyle bir işverene bağlı olmadan, faaliyetin hukuki ve mali sonuçlarını doğrudan kendi üzerine alarak çalışmasıdır. Serbest meslek erbabı olarak vergi mükellefiyeti tesis ettirip serbest meslek makbuzu düzenleyen bir yabancı ile, kendi limited şirketinin ortağı olan müdür bu kapsamdadır.

Buna karşılık, uzaktan da olsa yurt dışındaki bir şirketin çalışanı olarak Türkiye’den çalışan yabancının durumu farklı değerlendirilir. Böyle bir yabancı, faaliyetin niteliğine göre ya sınırötesi hizmet sunucusu olarak bağımsız çalışma izni ya da çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilebilir. Bu ayrım her olayın somut özelliklerine göre yapılır ve başvurudan önce netleştirilmesi gereken ilk konudur.

Beş yıllık ikamet şartı yürürlükte değildir

Çok sayıda internet içeriğinde, bağımsız çalışma izni için yabancının Türkiye’de “en az beş yıl kanuni ve kesintisiz ikamet etmiş olması” gerektiği yazmaktadır. Bu şart, mülga 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun‘un 6. maddesinde yer alıyordu. Söz konusu Kanun 6735 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır ve yürürlükteki 6735 sayılı Kanun’da bu izin için beş yıllık ikamet şartı bulunmamaktadır.

Kimler Bağımsız Çalışma İzni Alabilir?

Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 29. maddesi, kendilerine bağımsız çalışma izni verilebilecek yabancıları dört grupta saymıştır. Bu sayım, kimin başvuruda bulunabileceğini belirleyen temel hükümdür.

Yönetmelik m.29/3, izin verilen yabancılara, ilgili mevzuat hükümlerine uyulması ve sistem üzerinden başvuru yapılması kaydıyla birden fazla işyerinde çalışma hakkı verilebileceğini düzenlemiştir. Bu, söz konusu izni süreli çalışma izninden ayıran en önemli esneklikler arasındadır; başvuruda yer alması gereken hususlar ve uygulama esasları Genel Müdürlükçe belirlenir.

Meslek mensupları ve özel kanun şartları

Kanun m.10/6, meslek mensubu yabancılara bağımsız çalışma izni verilebilmesini “diğer kanunlarda belirtilen özel şartların sağlanması” kaydına bağlamıştır. Bu, pratikte en çok gözden kaçan hükümdür: Bakanlık izin verse dahi, mesleğin kendi özel kanunu Türk vatandaşlığı veya başka bir nitelik arıyorsa yabancı o mesleği icra edemez.

Örneğin avukatlık, noterlik ve bazı kamusal nitelikli mesleklerde ilgili özel kanunlar Türk vatandaşı olma şartı aramaktadır. Sağlık ve eğitim hizmetlerinde ise Kanun’un 8. maddesi uyarınca Sağlık Bakanlığı veya Millî Eğitim Bakanlığından ön izin alınması zorunludur. Mühendislik ve mimarlık alanında ise Kanun’un 20. maddesi, ilgili unvanları almış yabancıların proje bazlı ve geçici süreyle çalışma izni alarak mesleklerini icra edebileceklerini düzenlemiştir.

Bu nedenle başvurudan önce yapılacak ilk inceleme, faaliyetin hangi meslek mevzuatına tabi olduğu ve o mevzuatın yabancılar için hangi şartı öngördüğüdür. Aksi hâlde izin alınsa bile mesleğin icrası hukuken mümkün olmaz.

Şirket ortağı yöneticiler

Türkiye’de şirket kurmak, tek başına çalışma izni doğurmaz. Yabancı bir kişi Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre şirket kurabilir ve pay sahibi olabilir; ancak bu şirkette fiilen çalışacaksa çalışma izni gerekir. Yönetmelik m.29/1-c, limited şirketin ortak olan müdürü, anonim şirketin ortak olan yönetim kurulu üyesi ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin yönetici komandite ortağı bakımından bu izin türünü öngörmüştür.

Buradaki ayrım nettir: ortak sıfatı ile yöneticilik sıfatının birlikte bulunması gerekir. Şirkette hem ortak hem müdür olan yabancı bu başvuruyu yapar. Buna karşılık, şirkette ortak olmayan ancak ücretli müdür olarak çalışacak yabancı ile şirkette işçi olarak çalışacak yabancı için, işveren tarafından süreli çalışma izni başvurusu yapılır. Yalnızca pay sahibi olup şirkette hiçbir görev almayan ve Türkiye’de çalışmayan yabancı ise çalışma izni almak zorunda değildir.

Sınırötesi hizmet sunucuları

Sınırötesi hizmet sunucusu, yerleşik olduğu ülkeden Türkiye’ye geçici süreyle hizmet sunan yabancıdır. Yönetmelik, bu kişilerin muafiyet için öngörülen süreleri aşacak şekilde hizmet sunmaları hâlinde bu izni alabileceklerini düzenlemiştir. Montaj, kurulum, eğitim ve danışmanlık gibi işlerde önce muafiyet süreleri incelenir; faaliyet bu süreleri aşacaksa söz konusu izin gündeme gelir.

Bağımsız Çalışma İzni Şartları

Bağımsız çalışma izni şartları iki katmanda incelenmelidir: başvurunun usulen geçerli olabilmesi için aranan şekli şartlar ve başvurunun esastan olumlu sonuçlanabilmesi için değerlendirilen esasa ilişkin unsurlar.

Kanun’un 7. maddesi, çalışma izni başvurularının uluslararası işgücü politikasına göre değerlendirileceğini ve değerlendirme kriterlerinin Bakanlıkça belirleneceğini düzenlemektedir. Bu kriterler ile puanlama sistemine ilişkin ayrıntılar idari düzenlemelerle belirlendiğinden ve dönem dönem güncellendiğinden, başvuru tarihinde Genel Müdürlüğün resmî internet sayfasından teyit edilmelidir.

İzin Türlerinin Karşılaştırması

Bağımsız çalışma izni ile diğer çalışma izni türleri arasındaki farkların bilinmesi, doğru başvuru türünün seçilmesi bakımından belirleyicidir. Aşağıdaki tablo, dört izin türünü temel ölçütler bakımından karşılaştırmaktadır.

Bağımsız Çalışma İzni Nasıl Alınır?

Bağımsız çalışma izni başvurusu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının elektronik sistemi üzerinden yapılır. Sistem üzerinden onaylanarak tamamlanan başvurular için Bakanlığa ayrıca kâğıt ortamında belge gönderilmez (Yönetmelik m.15/2). Süreç, yabancının Türkiye’de bulunup bulunmamasına göre iki farklı yoldan işler.

Yurt içinden başvuru

Türkiye’de bulunan yabancı, kural olarak en az altı ay süreli geçerli bir ikamet izni bulunması hâlinde yurt içinden başvuru yapabilir (Yönetmelik m.15/4). Genel Müdürlük, Kurul kararları ile yabancının ve faaliyetin nitelikleri gibi ölçütleri dikkate alarak belirli yabancılara ikamet izni olmaksızın başvuru imkânı tanıyabilir; bu özel şartlar altışar aylık dönemler hâlinde güncellenerek resmî internet sayfasında yayımlanır (m.15/3).

Yurt içinden yapılan başvuruda yabancının hem yabancı kimlik numarasına hem de kendi adına açılmış elektronik tebligat adresine sahip olması zorunludur. Elektronik tebligat adresinin bulunmaması, başvurunun teknik olarak tamamlanamamasına yol açar. Mevcut kısa dönem ikamet izni süresinin altı aydan az kalmış olması hâlinde ise önce izin süresinin uzatılması gündeme gelir.

Yurt dışından başvuru

Yurt dışındaki yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurur. Temsilcilik, başvuruya ilişkin bilgi ve belgeleri varsa görüş ve değerlendirmeleriyle birlikte Bakanlığa iletir (Yönetmelik m.15/1). Başvurunun dış temsilcilik aracılığıyla yabancının kendisi tarafından yapılması hâlinde Genel Müdürlük, yabancıyla iletişimini dış temsilcilik aracılığıyla sağlar (m.16/3).

Yurt dışından yapılan başvuruda yabancının elektronik tebligat adresi, çalışmanın başladığı tarihten itibaren otuz gün içinde sistem üzerinden Bakanlığa bildirilir. Ayrıca Kanun m.12/2 uyarınca, yurt dışından yapılan başvuruya istinaden çalışma izni verilen yabancı, iznin geçerliliğinin başladığı tarihten itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmek zorundadır. Bu süre içinde gelinmemesi, Kanun m.15/2-a uyarınca iznin iptali sebebidir.

Bağımsız Çalışma İzni İçin Gerekli Belgeler

Başvuru sırasında sisteme girilmesi gereken bilgiler ile yüklenmesi gereken belgeler Genel Müdürlükçe belirlenerek resmî internet sayfasında yayımlanır (Yönetmelik m.15/8). Bu nedenle belge listesi kanun hükmü değildir ve idari uygulamaya göre değişebilir. Aşağıdaki tablo, uygulamada bu başvurularda en sık istenen belge gruplarını göstermektedir.

Bağımsız Çalışma İzni Müracaat Belgesi

Yönetmelik m.29/4, başvurusunu tamamlayan yabancılara herhangi bir harç ya da ücrete tabi olmayan bağımsız çalışma izni müracaat belgesi verilebileceğini düzenlemiştir. Bu belge, başvurunun yapıldığını ve değerlendirme aşamasında olduğunu gösterir.

Benzer bir düzenleme uzatma başvuruları için de öngörülmüştür. Yönetmelik m.27/6 uyarınca, uzatma başvurusunu tamamlayanlara talep etmeleri hâlinde sistem üzerinden, harç veya ücrete tabi olmayan ve şekli ile içeriği Genel Müdürlükçe belirlenen çalışma izni süre uzatma müracaat belgesi verilir.

İznin Süresi ve Uzatma Başvurusu

Bağımsız çalışma izni, Kanun m.10’da süreli çalışma izinleri için öngörülen kademeli süre sınırlamalarına tabi olmaksızın süreli düzenlenir. Uygulamada iznin süresi, faaliyetin niteliğine ve sunulan belgelere göre Bakanlıkça takdir edilir. Bu nedenle “bağımsız çalışma izni kaç yıl verilir” sorusunun kanun metninden çıkan sabit bir cevabı yoktur; süre, izin belgesi üzerinde gösterilir.

Uzatma başvurusu, Kanun m.7/3 ve Yönetmelik m.27/1 uyarınca çalışma izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan sistem üzerinden yapılır. Süresi dolmuş bir izin için uzatma başvurusu yapılamaz; bu durumda yeniden ilk başvuru söz konusu olur.

Uygulamada büyük önem taşıyan bir kolaylık, Yönetmelik m.27/5’te düzenlenmiştir: adına uzatma başvurusu yapılan yabancı, izin süresinin sona erdiği tarihten itibaren başvurunun değerlendirilmesi süresince ve her hâlükârda doksan günü geçmemek, yapılan iş ile çalışılan işyeri değişmemek kaydıyla çalışmaya devam edebilir. Bu süre boyunca çalışma izninden doğan hak ve yükümlülükler aynı şekilde devam eder. Uzatma olumlu sonuçlanırsa, uzatılan iznin süresi önceki sürenin sona erdiği günü takip eden gün itibarıyla başlatılır (m.27/7); böylece iki izin arasında boşluk oluşmaz.

İznin İkamet İzni Yerine Geçmesi

Kanun’un 12. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kanuna göre verilen çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, 6458 sayılı Kanun’un 27. maddesi uyarınca ikamet izni yerine geçer. Dolayısıyla izin alan yabancının, izin süresince ayrıca ikamet izni alması gerekmez.

Bununla birlikte, yurt içinden yapılacak başvuruda geçerli ikamet izni aranması nedeniyle, başvuru anında yabancının halihazırda bir ikamet iznine sahip olması pratik bir zorunluluktur. İzin verildikten sonra bu belge, kalış hakkının dayanağı hâline gelir. İznin sona ermesi veya iptali hâlinde yabancının kalış statüsü de dayanaksız kalacağından, yeni bir ikamet izni başvurusu ya da çıkış planlaması yapılması gerekir.

Çalışma izni bulunmadan çalıştığı tespit edilen yabancıların sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirileceği Kanun m.23’te düzenlenmiştir. Bu nedenle izinsiz çalışma, yalnızca idari para cezası değil; kalış hakkı ve ileride Türkiye’ye giriş bakımından da ağır sonuçlar doğurur. Süresi geçmiş kalışın ayrıca vize ve ikamet ihlali sonuçları vardır.

İzin Alındıktan Sonraki Yükümlülükler

İznin alınmasıyla süreç bitmez. Kanun ve Yönetmelik, izin sahibi yabancıya doğrudan bir dizi bildirim ve uyum yükümlülüğü getirmiştir. Bu yükümlülüklerin ihlali idari para cezası ve iznin iptali sonucunu doğurabilir.

Kanun m.22/1, bildirim yükümlülüğünü açıkça “süresiz veya bağımsız çalışma izni bulunan yabancılar” bakımından da düzenlemiştir. Yani izin sahibi yabancı, işvereni olmadığı için bildirimi bizzat kendisi yapar.

Ayrıca meslek mensuplarına verilen bağımsız çalışma izinlerinde Yönetmelik m.29/2 uyarınca yabancı, mesleğiyle uyumlu olmayan işleri yapamaz. İzne esas faaliyet dışında çalışma, Kanun m.15/2-c anlamında hükümlere aykırı çalışma sayılarak iznin iptali sonucunu doğurabilir.

İşyeri veya görev değişikliğinde on gün kuralı

Bu izin türünde işyeri veya görev değişikliği ayrı bir bildirim rejimine tabidir. Yönetmelik m.26/3 uyarınca Turkuaz Kart, bağımsız çalışma izni ve süresiz çalışma izninde işyeri veya görev değişikliği, en geç yeni işyerinde çalışmaya başlamadan on gün önce yabancı tarafından Bakanlığa bildirilir. Bu, sonradan yapılan bir bildirim değil; değişiklikten önce yapılması gereken bir ön bildirimdir.

İki süreyi karıştırmamak gerekir: Kanun m.22/1’deki on beş günlük süre, çalışmanın başlaması ve sona ermesi ile iznin iptalini gerektirecek hâllerin sonradan bildirilmesine ilişkindir. Yönetmelik m.26/3’teki on günlük süre ise işyeri veya görev değişikliğinin önceden bildirilmesine ilişkindir. Ancak Yönetmeliğin Geçici 1. maddesi, m.26 kapsamındaki şube veya görev değişikliği uygulamasının teknik çalışmaların tamamlanmasının ardından başlayacağını öngördüğünden, bu bildirimin hangi kanaldan yapılacağı işlem tarihinde teyit edilmelidir.

Başvurunun Reddi ve İznin İptali

Başvurunun reddi ile iznin iptali farklı hukuki sonuçlar doğuran iki ayrı işlemdir. Ret, henüz bir izin doğmamışken başvurunun olumsuz sonuçlanmasıdır; iptal ise verilmiş bir iznin geçerliliğini yitirmesidir.

İptal sebepleri ise Kanun’un 15. maddesinde sayılmıştır. Bu izin bakımından en kritik hüküm m.15/2-ğ’dir: sağlık sebepleri veya zorunlu kamu hizmeti gibi mücbir sebepler dışında, süreli çalışma izinlerinde aralıksız olarak altı aydan, bağımsız ve süresiz çalışma izinlerinde ise aralıksız olarak bir yıldan uzun süre Türkiye dışında kalınması iznin iptalini gerektirir.

İtiraz ve iptal davası

Kanun’un 21. maddesi, çalışma izni başvurusunun reddi ve belgenin iptali kararlarının 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edileceğini; tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebileceğini ve itirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabileceğini düzenlemektedir.

Bu itiraz yolu, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.11 anlamında bir üst makam başvurusu olarak işlev görür ve dava açma süresini durdurur. İtiraza cevap verilmemesi hâlinde talebin reddedilmiş sayılacağı süre ile dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması, İYUK m.10 ve m.11 hükümlerine göre hesaplanır. İptal davası, tebliğden itibaren altmış gün içinde, işlemi tesis eden makamın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır.

Dava dilekçesinde, işlemin dayandığı sebebin hukuka aykırılığı somut olarak ortaya konmalı ve gerekiyorsa yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. İYUK m.27 uyarınca yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması. Ret gerekçesinin tebligatta yeterince açıklanmadığı hâllerde, gerekçenin öğrenilmesi için bilgi edinme yoluna başvurulması da düşünülebilir. Benzer usul, ikamet izni başvurusunun reddi hâlinde de işler.

Harç, Değerli Kâğıt Bedeli ve Masraflar

Bağımsız çalışma izni masrafları iki temel kalemden oluşur: çalışma izni belgesi harcı (492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli 6 sayılı tarife) ve değerli kâğıt bedeli. Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği ve Harçlar Kanunu genel tebliğleri ile ilan edildiği için, sabit bir rakam vermek yanıltıcı olur.

Harç ve değerli kâğıt bedelinin, ödeme bildiriminin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde yatırılması gerekir. Bu süre içinde ödeme yapılmaması, Yönetmelik m.23 uyarınca doğrudan ret sebebidir. Ödeme yapılmadan çalışma izni belgesi düzenlenmez.

Çalışma İzni Muafiyeti mi, Bağımsız Çalışma İzni mi?

Kanun’un 13. maddesi, çalışma izni muafiyeti kapsamındaki yabancıların muafiyet belgesi almak kaydıyla çalışabileceklerini düzenler. Kısa süreli hizmet sunumları, belirli sportif, bilimsel ve kültürel faaliyetler bu kapsamda değerlendirilebilir. Muafiyet, süre bakımından sınırlıdır ve faaliyetin öngörülen süreleri aşması hâlinde bu izin ya da süreli çalışma izni gündeme gelir.

Muafiyetin önemli bir sonucu vardır: Kanun m.13/6 uyarınca çalışma izni muafiyetiyle geçirilen süreler, kanuni çalışma izni veya ikamet izni sürelerinin hesabında dikkate alınmaz. Bu nedenle ileride süresiz çalışma izni veya ikamet yoluyla Türk vatandaşlığı hedefleyen bir yabancı için muafiyet, kısa vadede pratik görünse de uzun vadede süre kazandırmaz. Bu tercih, faaliyetin süresi ve yabancının uzun vadeli planı birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar ve Önleyici Adımlar

1. Yürürlükten kalkmış şartlara göre hazırlık yapmak. Beş yıllık ikamet şartı gibi mülga 4817 sayılı Kanun hükümlerine dayanan bilgiler, hazırlık sürecini yanlış yönlendirir.
2. Şirket kurmayı çalışma izni sanmak. Ticaret sicilinde şirket kurulması, yabancıya Türkiye’de çalışma hakkı vermez; ortak-yönetici sıfatıyla çalışılacaksa izin gerekir.
3. Elektronik tebligat adresini ihmal etmek. Bu başvuruda tebligat muhatabı yabancının kendisidir; adres açılmadan başvuru tamamlanamaz, açıldıktan sonra ise düzenli takip edilmelidir.
4. Meslek mevzuatını atlamak. Bakanlık izni ile meslek icrası hakkı aynı şey değildir; özel kanunlardaki vatandaşlık veya yeterlilik şartları ayrıca incelenmelidir.
5. Uzatma penceresini kaçırmak. Süre dolduktan sonra uzatma başvurusu yapılamaz; altmış günlük pencere takvimlenmelidir.
6. Yurt dışında uzun süre kalmak. Bu izinde aralıksız bir yılı aşan yurt dışı kalış, mücbir sebep yoksa iptal sebebidir.
7. Aracı vaatlerine güvenmek. “Garantili çalışma izni” ya da “şu kadar ayda kesin sonuç” türünden vaatlerin hukuki karşılığı yoktur; Kanun m.10/3’te de belirtildiği üzere şartları taşımak mutlak hak sağlamaz.

Yabancılar Hukukunda Avukatla Çalışma

Bu süreçlerde avukatla temsil zorunlu değildir; yabancı başvuruyu kendisi de yapabilir. Bununla birlikte süreç üç ayrı mevzuat katmanını aynı anda ilgilendirir: uluslararası işgücü mevzuatı, yabancılar mevzuatı ve faaliyetin tabi olduğu özel meslek mevzuatı. Birinde yapılan hata diğerlerinde de sonuç doğurur.

Hukuki değerlendirmenin başlıca yararı, sürelerin ve ret sebeplerinin başvurudan önce görülmesidir. Ret veya iptal kararından sonra otuz günlük idari itiraz ve altmış günlük dava açma süreleri hak düşürücü niteliktedir. Türkiye’de bulunmayan yabancılar bakımından sürecin vekâletname ile uzaktan yürütülebilmesi ise seyahat ve zaman maliyetini azaltır.

Avukatlık ücreti serbestçe kararlaştırılır; Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi asgari sınırı belirler.

Sık Sorulan Sorular

Bağımsız çalışma izni nedir?

Bağımsız çalışma izni, yabancının bir işverene bağlı olmaksızın kendi ad ve hesabına çalışabilmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca verilen izindir. 6735 sayılı Kanun m.10’da düzenlenmiştir. Süreli çalışma izninden farklı olarak belirli bir işverene ve işyerine bağlı değildir; başvuru yabancının kendisi adına yapılır.

Bağımsız çalışma izni için kaç yıl ikamet şartı aranır?

Yürürlükteki 6735 sayılı Kanun’da bağımsız çalışma izni için beş yıllık ikamet şartı yoktur. Bu şart, yürürlükten kalkan 4817 sayılı Kanun döneminde aranıyordu. Bugün yurt içinden başvuruda kural olarak en az altı ay süreli geçerli bir ikamet izni bulunması gerekir.

Bağımsız çalışma izni kaç yıl geçerlidir?

Kanun m.10, bu iznin süreli çalışma izinleri için öngörülen bir, iki ve üç yıllık sınırlamalara tabi olmaksızın süreli düzenleneceğini belirtir. Sabit bir süre öngörülmemiştir; süre faaliyetin niteliğine göre Bakanlıkça takdir edilir ve izin belgesi üzerinde gösterilir.

Bağımsız çalışma izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?

Kanun m.7/8 uyarınca usulüne uygun yapılan başvuruların değerlendirilmesi, bilgi ve belgelerin tam olması kaydıyla otuz gün içinde tamamlanır. Eksik bilgi veya belge varsa değerlendirme ertelenir; tamamlama süresi belgelenmiş mücbir sebep hâlleri dışında otuz günü aşamaz.

Şirket ortağı yabancı bağımsız çalışma izni alabilir mi?

Evet. Yönetmelik m.29/1-c uyarınca limited şirketin ortak olan müdürü, anonim şirketin ortak olan yönetim kurulu üyesi ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin yönetici komandite ortağı bu izni alabilir. Ortak olmayan ücretli yöneticiler için işveren tarafından süreli çalışma izni başvurusu yapılır.

Bağımsız çalışma izni ayrıca ikamet izni almayı gerektirir mi?

Hayır. Kanun m.12/1 uyarınca çalışma izni, 6458 sayılı Kanun m.27 gereğince ikamet izni yerine geçer. Ancak yurt içinden yapılacak başvuruda, başvuru anında geçerli bir ikamet izni bulunması gerektiğinden ikamet izni pratikte başvurunun ön koşuludur.

Bağımsız çalışma izninde tebligat kime yapılır?

Yabancının kendisine yapılır. Yönetmelik m.16/1-b uyarınca başvuruda yabancının kendi elektronik tebligat adresine sahip olması zorunludur. Yurt dışından yapılan başvurularda ise Genel Müdürlük, iletişimini Türk dış temsilciliği aracılığıyla sağlayabilir.

Yurt dışında ne kadar kalırsam bağımsız çalışma iznim iptal edilir?

Kanun m.15/2-ğ uyarınca, sağlık sebepleri veya zorunlu kamu hizmeti gibi mücbir sebepler dışında aralıksız olarak bir yıldan uzun süre Türkiye dışında kalınması hâlinde izin iptal edilir. Süreli çalışma izinlerinde bu süre aralıksız altı aydır.

Serbest çalışan yabancı bağımsız çalışma izni alabilir mi?

Kendi ad ve hesabına çalışacak yabancı, Yönetmelik m.29’da sayılan gruplardan birine giriyorsa bu izni alabilir. Yurt dışındaki bir işverene bağlı uzaktan çalışma ise faaliyetin niteliğine göre sınırötesi hizmet sunumu veya muafiyet kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Bağımsız çalışma izni başvurusu reddedilirse ne yapılabilir?

Kanun m.21/2 uyarınca tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın reddi hâlinde idari yargı yoluna başvurulur. İptal davası, tebliğden itibaren altmış gün içinde işlemi tesis eden makamın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır.

Bağımsız çalışma izni uzatma başvurusu ne zaman yapılır?

Kanun m.7/3 uyarınca uzatma başvurusu, iznin süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılır. Süresi dolmuş bir izin için uzatma başvurusu yapılamaz; bu hâlde yeniden ilk başvuru süreci işletilir.

Bağımsız çalışma izni harcı ne kadardır?

Çalışma izni belgesi harcı 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli 6 sayılı tarifeye göre alınır ve her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Ayrıca değerli kâğıt bedeli ödenir. Güncel tutarlar yıllık tebliğlerden ve Bakanlık duyurularından teyit edilmelidir.

Bağımsız çalışma izni müracaat belgesi nedir?

Yönetmelik m.29/4 uyarınca başvurusunu tamamlayan yabancılara verilebilen, herhangi bir harç ya da ücrete tabi olmayan belgedir. Başvurunun tamamlandığını gösterir; tek başına çalışma hakkı doğurmaz. Uzatma başvuruları için de benzer bir müracaat belgesi öngörülmüştür.

İşyerimi veya görevimi değiştirirsem ne yapmalıyım?

Yönetmelik m.26/3 uyarınca bu izinde işyeri veya görev değişikliği, en geç yeni işyerinde çalışmaya başlamadan on gün önce yabancı tarafından Bakanlığa bildirilir. Bu bildirim önceden yapılır. Kanun m.22/1’deki on beş günlük süre ise farklı bildirimlere ilişkindir.

Yabancı avukat veya doktor Türkiye’de bağımsız çalışma izni alabilir mi?

İzin, meslek mensupları bakımından diğer kanunlardaki özel şartların sağlanması kaydıyla verilebilir. Avukatlık gibi bazı mesleklerde özel kanun Türk vatandaşlığı aramaktadır. Sağlık ve eğitim alanlarında ise Kanun m.8 uyarınca ilgili bakanlıktan ön izin alınması zorunludur.

Çalışma izni olmadan kendi adına çalışan yabancıya ne olur?

Kanun m.23, bağımsız çalışan yabancılar için ayrı bir idari para cezası kademesi öngörmüştür ve tekrar hâlinde ceza bir kat artırılır. Tutarlar her yıl güncellenir. Ayrıca izinsiz çalıştığı tespit edilen yabancı, sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir.

Sonuç

Bağımsız çalışma izni, Türkiye’de kendi ad ve hesabına çalışmak isteyen yabancılar için öngörülmüş, işverene bağlı olmayan bir izin türüdür. Yürürlükteki düzenlemede belirleyici olan, mülga kanun döneminden kalan ikamet süresi şartları değil; yabancının Yönetmelik m.29 kapsamında bulunması, mesleğin özel kanun şartlarını sağlaması ve Bakanlıkça belirlenen değerlendirme kriterlerini karşılamasıdır.

Sürecin yönetiminde üç tarih kritiktir: eksik belgeler için tanınan otuz gün, harç ve değerli kâğıt bedeli için tanınan otuz gün ve uzatma başvurusu için açılan altmış günlük pencere. Ret veya iptal hâlinde ise otuz günlük idari itiraz ve altmış günlük dava açma süreleri işler. Bu sürelerin kaçırılması, hakkın esasına ilişkin haklı bir iddiayı dahi sonuçsuz bırakabilir.

Büro, Nişantaşı’nda (Şişli/İstanbul) yer almaktadır. Yabancılar ve vatandaşlık hukuku işlerinde başvuru ve dava süreçleri, Türkiye’de bulunmayan kişiler bakımından vekâletname ile uzaktan da yürütülebilmektedir.