Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma: Dava Süreci, Uygulanacak Hukuk ve Sonuçları (2026)

Yabancı uyruklu eşten boşanma, eşlerden en az birinin yabancı devlet vatandaşı olduğu evliliğin Türk mahkemesinde açılan dava ile sona erdirilmesi ya da yurt dışında alınmış bir boşanma kararının Türkiye’de sonuç doğurmasının sağlanmasıdır. Bu tür davalar “yabancı unsurlu” dava sayılır ve hangi ülke hukukunun uygulanacağı, hangi mahkemenin yetkili olduğu, yurt dışındaki eşe tebligatın nasıl yapılacağı gibi sorular 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) ile çözülür. Boşanmanın kendisi ise çoğu durumda 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) hükümlerine göre görülür.

Bu rehber; Türk vatandaşı ile yabancı arasındaki evlilikleri, Türkiye’de yaşayan iki yabancının boşanmasını ve yurt dışında yaşayan eşlerin durumunu birlikte ele alır. Yabancı uyruklu eşten boşanma kararının ikamet izni ve Türk vatandaşlığı üzerindeki etkisi de ayrı bir bölümde, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK) çerçevesinde açıklanmıştır.

İçindekiler [Göster][Gizle]

1. Yabancı uyruklu eşten boşanma nedir, kimleri ilgilendirir?
2. Boşanmada hangi ülkenin hukuku uygulanır?
3. Görevli ve yetkili mahkeme
4. Yabancı uyruklu eşten anlaşmalı boşanma
5. Çekişmeli boşanma davası ve boşanma sebepleri
6. Dava süreci adım adım
7. Gerekli belgeler, tercüme, apostil ve masraflar
8. Adresine ulaşılamayan yabancı uyruklu eşten boşanma
9. Velayet, kişisel ilişki ve çocuğun yurt dışına götürülmesi
10. Nafaka ve tazminat
11. Mal paylaşımı
12. Boşanmanın ikamet izni ve vatandaşlığa etkisi
13. Yurt dışında alınan boşanma kararı Türkiye’de geçerli mi?
14. Sık yapılan hatalar ve önleyici adımlar
15. Yabancı uyruklu eşten boşanmada avukatın rolü
16. Sıkça sorulan sorular
17. Hukuki denetim ve kaynaklar

1. Durum tespitiVatandaşlıklar, mutad mesken ve evliliğin tescili belirlenir.
2. Belge hazırlığıYabancı belgeler apostil ve yeminli tercümeyle hazırlanır.
3. Dava açılmasıYetkili aile mahkemesine dilekçe verilir, harç ve gider yatırılır.
4. TebligatYurt dışındaki veya adresi bilinmeyen eşe kanuni yolla tebligat yapılır.
5. Karar ve tescilKesinleşen karar nüfusa işlenir; ikamet durumu ayrıca değerlendirilir.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Nedir, Kimleri İlgilendirir?

Yabancı uyruklu eşten boşanma talebinde eşlerden birinin yabancı olması, davayı “yabancı unsurlu” hâle getirir. Yabancılık unsuru yalnızca vatandaşlıktan kaynaklanmaz; eşlerin yurt dışında yaşaması, evliliğin yurt dışında kıyılmış olması veya malvarlığının başka bir ülkede bulunması da aynı sonucu doğurur. Bu durumda mahkeme önce hangi hukukun uygulanacağını ve kendisinin milletlerarası yetkisi olup olmadığını belirler, ardından boşanmanın esasına geçer.

Uygulamada bu talepler üç ana tabloda karşımıza çıkar. Her tablonun uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme ve ikamet izni sonuçları bakımından farklı ayrıntıları vardır. Kendi durumunuzu doğru sınıflandırmak, sonraki bütün adımların temelini oluşturur.

Türk vatandaşı ile yabancı eş

En sık görülen durum, bir Türk vatandaşının yabancı uyruklu eşten boşanma talebidir. Eşler farklı vatandaşlıkta olduğu için ortak bir millî hukuk yoktur. Bu nedenle MÖHUK m.14 uyarınca eşlerin ortak mutad meskeninin (fiilen ve sürekli yaşadıkları ülkenin) hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Yabancı eş Türkiye’de aile ikamet izniyle yaşıyorsa, boşanmanın izin üzerindeki etkisi ayrıca planlanmalıdır.

Türkiye’de yaşayan iki yabancı

Aynı ülkenin vatandaşı olan iki yabancı da Türkiye’de boşanabilir; bu durum teknik olarak yabancı uyruklu eşten boşanma değil, yabancılar arası boşanmadır ve Türk mahkemesinin yetkisi eşlerden birinin Türkiye’deki yerleşim yerine dayanır. Ancak bu durumda boşanma sebepleri ve sonuçları kural olarak eşlerin ortak millî hukukuna, yani vatandaşı oldukları ülkenin hukukuna göre belirlenir. Farklı ülkelerin vatandaşı olan iki yabancı Türkiye’de birlikte yaşıyorsa, ortak mutad mesken hukuku olarak Türk hukuku uygulanabilir.

Çifte vatandaş eş

Eşlerden biri hem Türk hem yabancı devlet vatandaşıysa, Türk mahkemesi bakımından kural olarak Türk vatandaşlığı esas alınır (MÖHUK m.4/1-b). Bu nedenle iki Türk vatandaşı arasındaki ilişki gibi değerlendirme yapılabilir; sonuç somut olaya göre değişir. Birden fazla vatandaşlığın hukuki sonuçlarını Türkiye’de çifte vatandaşlık rehberinde ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanmada Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?

Türk mahkemesi, yabancı uyruklu eşten boşanma davasında uygulanacak hukuku MÖHUK m.14’e göre basamaklı olarak belirler. Birinci basamakta eşlerin ortak millî hukuku, eşler ayrı vatandaşlıktaysa ikinci basamakta ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa üçüncü basamakta Türk hukuku uygulanır. Yabancı uyruklu eşten boşanma bakımından belirleme dava tarihindeki duruma göre yapılır (MÖHUK m.3).

Aynı kural boşanmış eşler arasındaki nafaka taleplerine (m.14/2) ve boşanmada velayete ilişkin sorunlara (m.14/3) da uygulanır. Dava sürerken istenen geçici tedbirlere ise her durumda Türk hukuku uygulanır (m.14/4). Yani esas yabancı hukuka tabi olsa bile, dava süresince bağlanacak tedbir nafakası veya çocukla ilgili geçici düzenleme Türk hukukuna göre belirlenir.

Yabancı hukuk uygulanırsa ne olur?

Türk hâkimi, yetkili kılınan yabancı hukuku kendiliğinden (re’sen) uygular ve içeriğini araştırır; taraflardan da yardım isteyebilir (MÖHUK m.2/1). Bütün araştırmalara rağmen yabancı hukukun içeriği tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (m.2/2). Yabancı hukukun somut olaya uygulanması Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa o hüküm uygulanmaz; gerekli görülen hâllerde Türk hukuku uygulanır (m.5). Yabancı hukukun uygulandığı yabancı uyruklu eşten boşanma davaları, hukuk tespiti nedeniyle genellikle daha uzun sürer.

Usul kuralları ise her durumda Türk hukukuna tabidir. Dilekçe, tebligat, delil, duruşma ve kanun yolu aşamaları Türk usul hukukuna göre yürütülür; yabancı hukuk yalnızca boşanma sebepleri ve sonuçları bakımından uygulanır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme: Dava Nerede Açılır?

Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m.40). Bu nedenle yabancı uyruklu eşten boşanma davasında yetkiyi çoğunlukla TMK m.168 belirler.

Eşlerden biri Türkiye’de yaşıyorsa

TMK m.168’e göre boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılır. Yabancı eş yurt dışına dönmüş olsa bile, Türkiye’de yaşayan eş kendi yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir. Türkiye’de yaşayan iki yabancı da aynı kurala göre Türk mahkemesine başvurabilir.

Türk vatandaşı eş yurt dışında yaşıyorsa

Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan Türk vatandaşları için MÖHUK m.41 özel bir yetki kuralı getirir. Kişi hâllerine ilişkin dava yabancı ülkede açılmamış veya açılamıyorsa; sırasıyla Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkeme, ilgilinin Türkiye’de sâkin olduğu yer, Türkiye’de son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Bunların hiçbiri yoksa dava, kanunda sayılan üç büyükşehirden birindeki (İstanbul bunlardan biridir) mahkemede görülür.

Bu kural, yurt dışında yaşayıp yabancı uyruklu eşten boşanma davasını Türkiye’de açmak isteyen gurbetçiler için önemlidir. Davacının Türkiye’ye gelmesi zorunlu değildir; dava, Türkiye’deki bir avukata verilen vekâletname ile açılıp yürütülebilir.

Yabancı Uyruklu Eşten Anlaşmalı Boşanma

Türk hukukunun uygulandığı davalarda yabancı uyruklu eşten anlaşmalı boşanma mümkündür. TMK m.166/3’e göre evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir. Anlaşmalı boşanma, çekişmeli davaya göre çok daha kısa sürer; çünkü kusur ve delil tartışması yapılmaz.

Anlaşmalı boşanmanın şartları

• Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması (TMK m.166/3).
• Eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin davasını diğer eşin kabul etmesi.
• Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığı kanaatine varması.
• Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında tarafların uzlaştığı düzenlemeyi (protokolü) hâkimin uygun bulması; hâkim, tarafların ve çocukların menfaatleri için gerekli değişiklikleri yapabilir.

Protokolün yabancı eş açısından önemi

Protokolde nafaka, velayet, kişisel ilişki, mal paylaşımı ve maddi-manevi tazminat konuları açıkça düzenlenir. Yabancı eş Türkçe bilmiyorsa, imzaladığı metni anladığının belgelenmesi ileride iradenin sakatlandığı iddialarını önler; bu nedenle protokolün eşin anladığı dilde çevirisinin hazırlanması yerinde olur. Kararın yurt dışında da tanınması gerekecekse, protokolün o ülkede uygulanabilir açıklıkta yazılması ayrıca önem taşır.

Yurt dışındaki eş Türkiye’ye gelmek zorunda mı?

Kanun, hâkimin tarafları “bizzat dinlemesini” şart koşar. Davacı tarafın vekil aracılığıyla dava açması mümkündür; ancak tarafın beyanının hâkim tarafından alınması gerekir. Uygulamada yurt dışındaki eşin beyanı; duruşmaya katılımı, Türk dış temsilcilikleri veya istinabe (talimat) yolu ya da mahkemenin imkânına göre ses ve görüntü aktarımı ile alınabilmektedir. Bu konuda mahkemeden mahkemeye farklı uygulamalar bulunduğundan, izlenecek yol dava açılmadan önce ilgili mahkemenin uygulamasına göre teyit edilmelidir.

Çekişmeli Boşanma Davası ve Boşanma Sebepleri

Eşler boşanmanın kendisi veya sonuçları üzerinde uzlaşamıyorsa yabancı uyruklu eşten boşanma davası çekişmeli olarak görülür. Türk hukukunun uygulandığı yabancı uyruklu eşten boşanma davasında, TMK’da sayılan özel veya genel boşanma sebeplerinden birine dayanılır ve iddia delillerle ispatlanır. Çekişmeli davada tanık beyanları, yazışmalar, kolluk ve sağlık kayıtları gibi deliller önem taşır; yabancı dildeki belgelerin tercümesi gerekir.

Fiili ayrılık nedeniyle boşanma (TMK m.166/4), yurt dışında yaşayan eşler için sık başvurulan bir yoldur. Buna göre, reddedilen bir boşanma davasının kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. Bu sebep, önceden açılmış ve reddedilmiş bir dava bulunmasını gerektirir; yalnızca uzun süre ayrı yaşamak tek başına bu hükmün uygulanmasına yetmez.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Davası Süreci Adım Adım

Yabancı uyruklu eşten boşanma davası, yurt içi davalardan farklı olarak tebligat ve belge aşamasında ek işlemler gerektirir. Aşağıdaki sıra, çekişmeli ve anlaşmalı davalarda izlenen genel çerçeveyi gösterir.

1. Durum analizi: Eşlerin vatandaşlıkları, ortak mutad mesken, evliliğin nerede kıyıldığı ve nüfusa tescil edilip edilmediği belirlenir; uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme tespit edilir.
2. Belgelerin hazırlanması: Yabancı evlilik belgesi, çocukların doğum belgeleri ve diğer resmî evrak apostil veya konsolosluk onayıyla, yeminli tercümesiyle hazırlanır.
3. Vekâletname: Davacı yurt dışındaysa Türk dış temsilciliğinde veya bulunduğu ülkede düzenlenip apostillenen vekâletname alınır.
4. Dava dilekçesi ve harç: Dilekçe yetkili aile mahkemesine verilir; başvuru ve karar harçları ile tebligat-tercüme giderleri yatırılır. Gerekirse yabancı davacı için teminat konusu değerlendirilir.
5. Tebligat: Yurt dışındaki eşe dilekçe, tercümesiyle birlikte uluslararası yolla tebliğ edilir; adres bilinmiyorsa adres araştırması ve gerektiğinde ilanen tebligat yapılır.
6. Ön inceleme ve tahkikat: Deliller toplanır, tanıklar dinlenir; yabancı hukuk uygulanacaksa içeriği tespit edilir.
7. Karar ve kanun yolu: Karar verilir, gerekçeli karar yabancı eşe de tercümesiyle tebliğ edilir; istinaf ve temyiz süreleri tebliğden itibaren işler.
8. Kesinleşme ve tescil: Kesinleşen karar nüfus kütüğüne işlenir; yabancı eş için ikamet izni ve gerekirse yabancı ülkede tanıma işlemleri planlanır.

Yabancı uyruklu eşten boşanma davasının ne kadar süreceği, büyük ölçüde tebligat aşamasına bağlıdır. Yurt dışına tebligat, ülkeye ve izlenen yola göre aylar sürebilir. Bu nedenle “şu kadar ayda boşanma” şeklindeki sabit süre vaatlerinin hukuki bir dayanağı bulunmaz; süre, tebligat ve mahkemenin iş yüküne göre her dosyada farklılık gösterir.

Gerekli Belgeler, Tercüme, Apostil ve Masraflar

Yabancı uyruklu eşten boşanma dosyasında belgelerin eksiksiz ve usulüne uygun hazırlanması, sürenin uzamasını önleyen en önemli unsurdur. Yabancı makamlarca düzenlenen resmî belgelerin Türkiye’de kullanılabilmesi için, belgeyi veren ülke 1961 tarihli Lahey Apostil Sözleşmesi’ne tarafsa apostil şerhi, taraf değilse konsolosluk onayı gerekir. Belgelerin Türkçe yeminli tercümesi ve gerektiğinde noter onayı da aranır.

Vekâletnameyle uzaktan yürütme

Yabancı uyruklu eşten boşanma süreci, Türkiye’ye gelinmeden vekâletname ile yürütülebilir. Yurt dışında yaşayan eş, bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğunda vekâletname düzenletebilir ya da yerel noterde düzenlenen vekâletnameyi apostil ve tercüme ile Türkiye’ye gönderebilir. Vekâletnamede boşanma davası açma, protokol imzalama ve feragat gibi yetkilerin açıkça yer alması uygulamada aranmaktadır. Anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafı bizzat dinleme şartı ise yukarıda açıklandığı şekilde ayrıca planlanmalıdır.

Yabancı davacının teminat yükümlülüğü

Türk mahkemesinde dava açan yabancı gerçek kişiler, yargılama giderleri ve karşı tarafın zararını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermekle yükümlü olabilir (MÖHUK m.48/1). Mahkeme; davacıyı, karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutabilir (m.48/2). Karşılıklılık, Türkiye’nin taraf olduğu çok taraflı veya ikili sözleşmelerden ya da kanun veya fiilî uygulamadan doğabilir. Bu nedenle yabancı davacının uyruğuna göre teminat konusu dava açılmadan önce değerlendirilmelidir.

Harç ve gider tutarları her yıl güncellendiği için bu rehberde rakam verilmemiştir; tutarlar dava açılacağı tarihte mahkeme veznesinden veya güncel tarifeden teyit edilmelidir.

Adresine Ulaşılamayan Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma

Adresine ulaşılamayan yabancı uyruklu eşten boşanma, yabancı unsurlu davaların en sık karşılaşılan sorunudur. Boşanma davasının görülebilmesi için davalı eşe dava dilekçesinin usulüne uygun tebliğ edilmesi zorunludur; tebligat yapılmadan verilen karar bozulma riski taşır. Eşin yurt dışına dönmesi veya iletişimi kesmesi davayı imkânsız kılmaz; ancak kanunda öngörülen tebligat yollarının sırasıyla denenmesi gerekir.

Yurt dışındaki adres biliniyorsa

Yabancı ülkede bulunan kişiye tebligat, 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.25 uyarınca o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla veya Türk dış temsilcilikleri vasıtasıyla yapılır. Türkiye’nin taraf olduğu 1965 tarihli Lahey Tebligat Sözleşmesi ve ikili adli yardımlaşma sözleşmeleri, izlenecek yolu belirler. Tebliğ edilecek evrakın, sözleşmenin veya karşı ülkenin istediği dile çevrilmesi gerekir. Tebligat evrakı Adalet Bakanlığı kanalıyla gönderildiğinden bu aşama uzun sürebilir.

Adres bilinmiyorsa: araştırma ve ilanen tebligat

Yabancı uyruklu eşten boşanma davasında davalının adresi bilinmiyorsa mahkeme önce adres araştırması yaptırır. Yabancı eşin Türkiye’de ikamet izni veya yabancı kimlik numarası varsa adres kayıt sistemi ve Göç İdaresi kayıtları sorgulanır; yurt dışı adresi için dış temsilcilikler aracılığıyla araştırma yapılabilir. Araştırma sonucunda adres tespit edilemezse, Tebligat Kanunu m.28 ve m.29 çerçevesinde ilanen tebligat yoluna gidilir.

İlanen tebligat son çaredir ve ancak usulüne uygun araştırmanın sonuçsuz kaldığı dosyaya yansıdıktan sonra mahkemece karar verilebilir. İlan yoluyla tebligattan sonra dava, davalının yokluğunda yürütülür; gerekçeli karar da aynı usulle tebliğ edilir. Bu yol, adresine ulaşılamayan yabancı uyruklu eşten boşanma davalarında yargılamanın tıkanmasını önler.

Velayet, Kişisel İlişki ve Çocuğun Yurt Dışına Götürülmesi

Boşanmada velayet ve velayete ilişkin sorunlar, MÖHUK m.14/3 uyarınca boşanmaya uygulanan hukuka tabidir. Türk hukuku uygulandığında hâkim, velayeti çocuğun üstün yararını gözeterek düzenler (TMK m.182). Yabancı uyruklu eşten boşanma davasında ebeveynin yabancı olması tek başına velayetten yoksun bırakma sebebi değildir; çocuğun yaşı, bakım düzeni, okul ve sosyal çevresi, ebeveynlerin çocuğa ayırabileceği zaman ve yaşam koşulları birlikte değerlendirilir.

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur. Ebeveynlerden biri yurt dışında yaşıyorsa, kişisel ilişki düzenlemesi tatil dönemlerine, çevrim içi görüşmelere ve seyahat masraflarının paylaşımına göre ayrıntılı kurulmalıdır. Belirsiz düzenlemeler, ileride kararın yabancı ülkede uygulanmasında sorun yaratabilir.

Çocuğun izinsiz yurt dışına götürülmesi

Çocuğun velayet hakkını ihlal edecek şekilde başka bir ülkeye götürülmesi veya orada alıkonulması, Türkiye’nin taraf olduğu 1980 tarihli Lahey Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine İlişkin Sözleşme ve 5717 sayılı Kanun kapsamında iade talebine konu olabilir. Bu sözleşme, çocuğun mutad meskeninin bulunduğu ülkeye hızla iadesini amaçlar. Dava sürerken çocuğun yurt dışına çıkarılması riski varsa, mahkemeden geçici tedbir talep edilebilir; geçici tedbirlere Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14/4).

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanmada Nafaka ve Tazminat

Yabancı uyruklu eş, Türk hukukunun uygulandığı bir boşanmada Türk vatandaşı eşle aynı şartlarda nafaka isteyebilir veya nafaka ödemekle yükümlü olabilir; vatandaşlık tek başına bir ayrım sebebi değildir. Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri MÖHUK m.14/2 uyarınca boşanmaya uygulanan hukuka tabidir. Dava süresince bağlanan tedbir nafakası ise m.14/4 gereği her durumda Türk hukukuna göre belirlenir.

Türk hukukuna göre yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin mali gücü oranında süresiz olarak verilebilir (TMK m.175). Maddi ve manevi tazminat ise kusursuz veya daha az kusurlu eşin, boşanma nedeniyle zedelenen menfaatleri ve kişilik hakkı saldırısı için istenir (TMK m.174). Nafaka borçlusu yurt dışında yaşıyorsa, Türk kararının o ülkede tenfizi veya uluslararası nafaka tahsili mekanizmaları ayrıca gündeme gelir; bu yolun işleyişi ülkeden ülkeye değişir.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanmada Mal Paylaşımı

Yabancı uyruklu eşten boşanma sonrasında evlilik mallarının paylaşımı, boşanmadan ayrı bir bağlama kuralına tabidir. MÖHUK m.15/1’e göre eşler evlenme anındaki mutad mesken hukukunu veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilir. Seçim yapılmamışsa sırasıyla evlenme anındaki ortak millî hukuk, ortak mutad mesken hukuku, bunların yokluğunda Türk hukuku uygulanır. Evlendikten sonra yeni bir ortak hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olabilir (m.15/3).

Taşınmazlar için özel bir kural vardır: malların tasfiyesinde taşınmazlara, bulundukları ülkenin hukuku uygulanır (MÖHUK m.15/2). Dolayısıyla eşlerin Türkiye’de birlikte edindiği bir daire, boşanmanın geri kalanı yabancı hukuka tabi olsa bile Türk mal rejimi kurallarına göre paylaştırılır. Türk hukukunda yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir; mal rejiminin tasfiyesi davası boşanma davasıyla birlikte veya ayrı açılabilir.

Yabancı eşin Türkiye’de taşınmaz edinmesi ayrıca 2644 sayılı Tapu Kanunu m.35’teki sınırlamalara tabidir. Paylaşım sonucunda taşınmazın yabancı eşe devri gündeme gelirse bu sınırlamaların kontrol edilmesi gerekir. Eşlerden birinin Türkiye’deki taşınmazı nedeniyle sahip olduğu ikamet izni varsa, mülkiyet değişikliğinin bu izne etkisi de değerlendirilmelidir; ayrıntılar için taşınmaz edinimine dayalı ikamet izni rehberine bakılabilir.

Boşanmanın İkamet İzni ve Türk Vatandaşlığına Etkisi

Yabancı uyruklu eşten boşanma, yabancı eşin Türkiye’deki hukuki statüsünü doğrudan etkiler; bu nedenle ikamet planlaması dava açılmadan yapılmalıdır. Türk vatandaşıyla evlilik nedeniyle verilen aile ikamet izninin dayanağı evliliktir; evlilik sona erdiğinde iznin devamı kanundaki şartlara bağlanır. Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı kazanılmışsa ise durum farklıdır. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan durumları özetler.

Aile ikamet izni sahibi yabancı eş

YUKK m.34/6’ya göre boşanma hâlinde, Türk vatandaşıyla evli yabancıya, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir. Yabancı eşin aile içi şiddet gerekçesiyle mağdur olduğu ilgili mahkeme kararıyla sabitse, üç yıllık süre şartı aranmaz. Kanunun “verilebilir” ifadesi bir hak değil, idareye tanınmış bir takdir yetkisidir; başvuru İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından somut duruma göre değerlendirilir. Aile ikamet izninin şartları ve süresi hakkında ayrıntılı bilgi için aile ikamet izni rehberine göz atabilirsiniz.

Üç yıl şartını sağlamayan yabancı eş, kalış amacına göre şartlarını taşıdığı başka bir izin türüne geçmeyi değerlendirmelidir. Bu durumda kısa dönem ikamet izni şartları, çalışma durumu veya öğrenim gibi seçenekler incelenir. Mevcut iznin süresi dolmadan yeni başvurunun yapılması, kaçak kalış ve buna bağlı yaptırımların önlenmesi açısından kritiktir. İzin süresi geçirilirse idari para cezası ve giriş yasağı gündeme gelebilir; bu konu vize ve ikamet ihlali cezası sayfasında açıklanmıştır.

Başvurunun reddedilmesi hâlinde, ret kararına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde, işlemi tesis eden makamın bulunduğu yer idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Ret sebepleri ve dava yolu için ikamet izni reddine karşı başvuru yolları rehberi incelenebilir.

Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusu sürerken boşanma

TVK m.16/1, evlilik yoluyla Türk vatandaşlığına başvurmak için Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olmayı ve evliliğin devam etmesini şart koşar. Boşanma, başvuru sonuçlanmadan gerçekleşirse bu şart ortadan kalkar. Kanun yalnızca bir istisna tanır: başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü hâlinde aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz (m.16/2). Bu yolun bütün şartları evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı rehberinde ele alınmıştır.

Evlilikle kazanılmış vatandaşlık boşanınca düşer mi?

Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığını kazanmış kişinin vatandaşlığı, sonradan boşanmasıyla kendiliğinden kaybedilmez. Vatandaşlık ancak TVK m.31’de düzenlenen hâllerde, örneğin kazanma sırasında yalan beyanda bulunulması veya önemli bir hususun gizlenmesi nedeniyle iptal edilebilir. Evliliğin yalnızca vatandaşlık için yapıldığı anlaşılırsa bu hükümler gündeme gelebilir; iptal kararı kişiye bağlıdır. Vatandaşlığın kaybı ve iptali hâllerinin ayrıntısı için vatandaşlığın kaybı rehberine bakılabilir.

Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye’de Geçerli mi?

Yurt dışında gerçekleşen yabancı uyruklu eşten boşanma, Türkiye’de kendiliğinden sonuç doğurmaz. Karar Türk nüfus kütüğüne işlenmedikçe Türk vatandaşı eş Türkiye’de evli görünmeye devam eder; bu durum yeniden evlenme, miras ve nüfus işlemlerinde sorun yaratır. Kararın Türkiye’de geçerlilik kazanması için iki yol vardır: idari tescil ve mahkemede tanıma veya tenfiz.

Nüfus müdürlüğünde idari tescil (5490 s. K. m.27/A)

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A’ya göre yabancı ülke adli veya idari makamlarınca verilen boşanma kararları; tarafların bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurması, kararın verildiği devlet kanunlarına göre yetkili makamca verilip usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması şartıyla aile kütüğüne tescil edilir. 2020 yılında yapılan değişiklikle, taraflardan birinin yabancı olması veya ölmüş bulunması hâlinde Türk vatandaşı olan diğer taraf veya vekili tek başına başvurabilir.

Bu nedenle yurt dışında yabancı uyruklu eşten boşanma kararı alan Türk vatandaşı, yabancı eşin katılımına gerek olmadan kararı nüfus müdürlüğüne veya yurt dışındaki Türk dış temsilciliğine başvurarak tescil ettirebilir. İdari tescil yalnızca evlilik bağına ilişkin kısmı kapsar; velayet, nafaka ve tazminat gibi hükümler bu yolla tescil edilmez.

Mahkemede tanıma ve tenfiz

İdari tescil şartları sağlanamazsa veya kararın velayet, nafaka gibi hükümleri de Türkiye’de uygulanacaksa, MÖHUK m.50 ve devamı uyarınca Türk mahkemesinde tanıma veya tenfiz davası açılır. Tanıma, kararın kesin hüküm etkisinin kabul edilmesini; tenfiz ise icra edilebilir hükümlerinin (ör. nafaka) Türkiye’de uygulanabilmesini sağlar. Tanımada karşılıklılık şartı aranmaz (MÖHUK m.58); tenfizde ise m.54’teki şartlar, özellikle savunma hakkına uyulmuş olması ve kamu düzenine aykırılık bulunmaması aranır.

Türkiye’de verilen yabancı uyruklu eşten boşanma kararının yurt dışında geçerli olup olmayacağı ise kararın kullanılacağı ülkenin hukukuna bağlıdır. Yabancı eşin ülkesinde yeniden evlenme veya nüfus kaydının güncellenmesi için, Türk kararının o ülkede tanınması ayrıca gerekebilir. Bu ihtimal varsa tebligatın usule uygun yapılması ve kararın gerekçeli olması, tanıma aşamasında önem kazanır.

Sık Yapılan Hatalar ve Önleyici Adımlar

Yabancı uyruklu eşten boşanma dosyalarında sürenin uzaması veya kararın ileride sorun yaratması, çoğunlukla başlangıçta yapılan usul hatalarından kaynaklanır. Aşağıdaki tablo, uygulamada sık görülen hataları ve bunları önlemek için atılabilecek adımları gösterir.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanmada Avukatın Rolü

Türk hukukunda yabancı uyruklu eşten boşanma dahil boşanma davalarında avukatla temsil zorunlu değildir; taraflar davayı kendileri açıp yürütebilir. Bununla birlikte yabancı uyruklu eşten boşanma davası; uygulanacak hukukun belirlenmesi, uluslararası tebligat, yabancı belgelerin hazırlanması, teminat ve ikamet izni sonuçları gibi birden fazla hukuk dalını ilgilendiren adımlar içerir. Yurt dışında yaşayan taraflar için davanın Türkiye’ye gelinmeden, vekâletname ile yürütülebilmesi ayrıca önem taşır.

Avukatlık ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) alt sınır olmak üzere yazılı ücret sözleşmesiyle belirlenir. Hiçbir avukat dava sonucunu önceden taahhüt edemez; boşanma, velayet veya nafaka konusunda belirli bir sonucun vaat edilmesinin hukuki bir karşılığı bulunmaz. Süreç boyunca dosyanın aşamaları hakkında yazılı bilgi alınması ve belgelerin suretlerinin saklanması önerilir.

Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular