Sigorta Dolandırıcılığı Suçu ve Cezası (TCK 158/1-k)

Sigorta Dolandırıcılığı Suçu ve Cezası (TCK 158/1-k): Unsurlar, Teşebbüs, Görevli Mahkeme ve Etkin Pişmanlık

Sigorta dolandırıcılığı, sigorta bedelini almak maksadıyla hileli davranışlarla sigortacıyı aldatıp onun zararına yarar sağlamaya yönelik fiildir ve Türk Ceza Kanunu’nda TCK 158/1-k bendinde nitelikli dolandırıcılık hâli olarak düzenlenmiştir. Gerçekleşmemiş bir kazanın, hırsızlığın veya yangının gerçekleşmiş gibi gösterilmesi ya da gerçek bir hasarın büyütülerek sigortaya bildirilmesi bu suçun tipik görünümleridir. Aşağıda suçun unsurları, cezası, teşebbüs sınırı, usul kuralları ve sigorta hukukundaki sonuçları kanun maddeleriyle birlikte ele alınmaktadır.

İçindekiler

1. Sigorta dolandırıcılığı nedir? (TCK 158/1-k)
2. Fail, mağdur ve korunan hukuki değer
3. Sigorta dolandırıcılığı suçunun unsurları
4. Sigorta dolandırıcılığı cezası
5. Uygulamada görülen sigorta dolandırıcılığı türleri
6. Suç ne zaman başlar? İcra hareketleri ve teşebbüs
7. Sahtecilik, suç uydurma ve diğer suçlarla ilişkisi
8. Sigorta hukukundaki sonuçlar: tazminat borcu ve rücu
9. Suç mu, sigorta uyuşmazlığı mı?
10. Şikâyet, uzlaştırma, zamanaşımı ve görevli mahkeme
11. Etkin pişmanlık ve gönüllü vazgeçme
12. Soruşturma ve kovuşturma süreci
13. Sigorta şirketinin başvuru yolları
14. Şüphelinin hakları ve savunmada incelenen noktalar
15. HAGB, erteleme ve adli sicil
16. Sıkça sorulan sorular
17. Ceza yargılamasında müdafi ile temsil
18. Şişli-Nişantaşı konumu ve iletişim

Sigorta Dolandırıcılığı Nedir? (TCK 158/1-k)

Sigorta dolandırıcılığı bağımsız bir suç tipi değil, TCK 157’de tanımlanan dolandırıcılık suçunun nitelikli (ağırlaştırılmış) hâlidir. TCK 157’ye göre dolandırıcılık, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlamaktır. TCK 158/1-k ise bu fiilin “sigorta bedelini almak maksadıyla” işlenmesini daha ağır cezaya bağlar.

Bu nedenle bir olayın sigorta dolandırıcılığı sayılabilmesi için iki aşamalı bir inceleme yapılır. Önce dolandırıcılığın temel unsurları (hile, aldatma, zarar ve yarar) aranır; ardından failin bu fiili sigorta bedelini elde etmek amacıyla işleyip işlemediği değerlendirilir. Temel unsurlardan biri eksikse nitelikli hâl tartışmasına geçilmez; sigorta bedeli amacı ispatlanamazsa fiil, şartları varsa basit dolandırıcılık olarak kalabilir.

Ağırlaştırmanın gerekçesi, sigorta sisteminin karşılıklı güvene dayanmasıdır: sigortacı rizikonun gerçekleştiğini çoğu zaman yalnızca beyanlara, tutanaklara ve ekspertiz raporlarına dayanarak öğrenir.

Suç künyesi: bir bakışta sigorta dolandırıcılığı

Fail, Mağdur ve Korunan Hukuki Değer

Sigorta dolandırıcılığında korunan hukuki değer, öncelikle sigortacının malvarlığıdır; bunun yanında sigorta sistemine duyulan güven de dolaylı olarak korunur. Suç, malvarlığına karşı suçlar arasında yer aldığından zarar ve yarar unsurları ekonomik değer üzerinden değerlendirilir.

Fail herkes olabilir. Kanun, failin sigorta ettiren veya sigortalı olmasını aramaz; önemli olan sigorta bedelinin alınmasının amaçlanmasıdır. Bu nedenle trafik kazasında karşı tarafın zorunlu mali sorumluluk sigortasından tazminat almak isteyen üçüncü kişi, sahte kaza kurgusuna katılan sürücüler, gerçeğe aykırı rapor düzenleyen kişiler veya aracı kişiler de fiile katılımlarına göre fail ya da şerik olabilir.

Mağdur ve suçtan zarar gören kural olarak sigorta şirketidir. Aldatılan kişi ile zarar gören kişinin aynı olması gerekmez: hasar dosyasını inceleyen eksper veya şirket çalışanı aldatılabilir, zarar ise sigorta şirketinin malvarlığında doğar. Tüzel kişiler mağdur sıfatı taşıyamasa da suçtan zarar gören olarak ceza yargılamasına katılabilir.

Sigorta Dolandırıcılığı Suçunun Unsurları

Sigorta dolandırıcılığı suçunun unsurları bir zincir gibi işler: hile aldatmaya, aldatma sigortacının ödeme tasarrufuna, ödeme ise zarar ve yarara yol açmalıdır. Zincirin bir halkası eksikse tamamlanmış suç oluşmaz; hareketin aşamasına göre teşebbüs ya da hiç suç oluşmaması gündeme gelir.

Hileli davranış

Hile, gerçeğe aykırı bir durumu gerçekmiş gibi göstermek veya gerçeği gizlemektir. Bu suçta hile çoğunlukla belge ve beyan üzerinden kurulur: gerçekleşmemiş bir kazaya ilişkin kaza tespit tutanağı, gerçeğe aykırı hasar ihbarı, eski bir hasarın yeni kazaya eklenmesi ya da çalınmamış bir eşyanın çalındığının bildirilmesi gibi. Yerleşik uygulamada her yalan hile sayılmaz; hilenin, sigortacının olağan denetim imkânlarını etkisiz kılacak yoğunlukta olması aranır.

Aldatma ve malvarlığı tasarrufu

Hile sonucunda sigortacı veya onun adına inceleme yapan kişi yanılgıya düşmeli ve bu yanılgı nedeniyle tazminat ödemelidir. Hile ile ödeme arasında illiyet bağı kurulamıyorsa, örneğin sigortacı hileyi baştan fark ettiği hâlde başka bir nedenle ödeme yapmışsa, tamamlanmış suç tartışmalı hâle gelir.

Kast ve “sigorta bedelini alma” maksadı

Suç yalnızca kastla işlenebilir. TCK 158/1-k ayrıca özel bir amaç arar: failin sigorta bedelini almak maksadıyla hareket etmesi. Bu amaç, hilenin kullanıldığı anda mevcut olmalıdır. Sigortanın varlığından habersiz biçimde gerçekleştirilen bir fiil, sonradan sigortaya başvurulsa bile ayrıca değerlendirilir. Taksirle yapılan hatalı beyanlar, örneğin kaza saatinin veya hasarlı parçanın yanlış bildirilmesi, kendiliğinden dolandırıcılık oluşturmaz.

Zarar ve yarar

Sigortacının malvarlığında azalma (zarar) ile failin veya başkasının malvarlığında artış (yarar) birlikte gerçekleştiğinde suç tamamlanır. Yarar, failin kendisine değil başka birine sağlanmış olabilir; örneğin tazminatın anlaşmalı servis veya üçüncü kişi hesabına ödenmesi hâlinde de unsur gerçekleşir.

Sigorta Dolandırıcılığı Cezası

Sigorta dolandırıcılığı cezası, TCK 158/1’in son cümlesi uyarınca dört yıldan on yıla kadar hapistir. Kanun “hapis ve adlî para cezası” ibaresini kullandığından iki yaptırım birlikte uygulanır. Adli para cezası beş bin güne kadar belirlenir; ancak (k) bendinde bu miktar suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

Aşağıdaki tablo kanundaki alt ve üst sınırlar ile uygulanabilecek artırım ve indirim oranlarını gösterir. Somut olayda hangi cezaya hükmedileceğinin takdiri mahkemeye aittir; temel ceza TCK 61’deki ölçütlere (fiilin işleniş biçimi, zararın ağırlığı, kastın yoğunluğu) göre belirlenir, ardından artırım ve indirim nedenleri kanundaki sırayla uygulanır.

Adli para cezası nasıl belirlenir?

Adli para cezası TCK 52’ye göre gün esasıyla hesaplanır; bir gün karşılığı miktar failin ekonomik ve şahsi hâllerine göre takdir edilir. (k) bendinde alt sınır menfaatin iki katı olduğundan, sigortacıdan tahsil edilen tutarın dosyada doğru tespit edilmesi cezanın tabanını doğrudan etkiler. Suçun teşebbüs aşamasında kaldığı, yani hiç ödeme alınamadığı hâllerde adli para cezasının hangi değer üzerinden belirleneceği uygulamada tartışmalıdır ve işlem tarihinde teyit edilmelidir.

Zaman bakımından uygulama: 6763 sayılı Kanun

TCK 158/1’deki ceza sınırları 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunla artırılmıştır; önceki metinde temel ceza iki yıldan yedi yıla, (k) bendi dâhil bazı bentlerde alt sınır üç yıldı. Bazı kaynaklarda hâlâ görülen bu eski sınırlar yalnızca eski tarihli fiiller bakımından önem taşır; TCK 7 uyarınca fail lehine olan kanun uygulanır.

Uygulamada Görülen Sigorta Dolandırıcılığı Türleri

Suç, sigorta branşına göre farklı biçimlerde ortaya çıkar. Aşağıdaki tablo, uygulamada sık karşılaşılan görünümleri ve bunlarla birlikte gündeme gelebilecek suçları hukuki niteleme düzeyinde özetler. Hangi fiilin hangi suçu oluşturduğu her dosyanın delillerine göre ayrıca belirlenir.

Trafik sigortası ve kasko

Uygulamadaki dosyaların önemli bölümü trafik sigortası ve kasko kaynaklıdır. Taraflarca düzenlenen kaza tespit tutanağı, fotoğraflar ve ekspertiz raporu tazminat sürecinin temel belgeleridir.

Hasarın abartılması da sigorta dolandırıcılığı kapsamında değerlendirilebilir. Gerçek bir kaza meydana gelmiş olsa bile, bu kazayla ilgisi olmayan eski hasarların yeni kazaya eklenerek bildirilmesi, fazladan ödenen kısım bakımından hile unsurunu oluşturabilir. Buna karşılık hasar bedeline ilişkin iyi niyetli değer farklılıkları, ekspertiz raporları arasındaki uyuşmazlıklar veya onarım maliyeti tartışmaları kural olarak hukuki uyuşmazlıktır.

Çalıntı ihbarı ve suç uydurma

Kasko veya konut sigortasında, çalınmadığı hâlde bir eşyanın ya da aracın çalındığının kolluğa bildirilmesi iki ayrı hukuki sorunu birlikte doğurur. İşlenmediği bilinen bir suçun yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar edilmesi TCK 271’deki suç uydurma suçunu oluşturabilir; bu ihbara dayanarak sigortaya başvurulması ise sigorta dolandırıcılığı veya ona teşebbüs olarak ayrıca değerlendirilir.

Yangın ve işyeri sigortaları

Kişinin yalnızca kendisine ait mala zarar vermesi kural olarak TCK 151’deki mala zarar verme suçunu oluşturmaz, çünkü bu suç başkasına ait mal üzerinde işlenir. Ancak sigorta bedelini almak için çıkarılan bir yangın, başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlike doğurmaya elverişliyse genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (TCK 170) gibi ayrı suçlar gündeme gelir. Başkasına ait mallar da zarar görmüşse mala zarar verme ayrıca değerlendirilir.

Özel sağlık sigortası ve SGK ayrımı

Özel sağlık sigortasında yapılmamış bir tedavinin faturalandırılması veya gerçeğe aykırı rapor düzenlenmesi hâlinde TCK 158/1-k ile birlikte TCK 210/2’deki sağlık mesleği mensuplarının gerçeğe aykırı belge düzenlemesi suçu tartışılabilir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ise bir sigorta şirketi değil kamu kurumudur. SGK’nın zararına işlenen fiillerde uygulamada ağırlıklı olarak “kamu kurum ve kuruluşlarının zararına” dolandırıcılığı düzenleyen TCK 158/1-e bendi tartışılır; iki bentte de hapis cezasının alt sınırı dört yıldır.

Suç Ne Zaman Başlar? İcra Hareketleri ve Teşebbüs

Sigorta dolandırıcılığı dosyalarında en kritik sorulardan biri, fiilin hangi aşamada suç olarak değerlendirileceğidir. Ceza hukukunda hazırlık hareketleri kural olarak cezalandırılmaz; suça teşebbüs için failin suçu doğrudan doğruya icraya başlaması gerekir (TCK 35/1). TCK 158/1-k bakımından bu sınır, sigortacıya yönelik hileli başvurunun yapıldığı andır.

Yerleşik uygulamaya göre gerçeğe aykırı bir kaza tespit tutanağının düzenlenmesi veya bir hasarın kurgulanması, sigorta şirketine başvuru yapılmadıkça sigorta dolandırıcılığının icra hareketi sayılmaz. Bu durumda dolandırıcılık bakımından henüz hazırlık aşamasında kalınmış olur; ancak düzenlenen belge veya yapılan ihbar kendi başına sahtecilik ya da suç uydurma gibi ayrı bir suç oluşturuyorsa, o suçtan sorumluluk ayrıca değerlendirilir.

Sigorta şirketine hasar ihbarında bulunulduğu anda icra hareketlerine başlanmış olur. Şirketin yaptığı inceleme sonucunda hilenin fark edilmesi ve ödeme yapılmaması, failin elinde olmayan bir nedenle suçun tamamlanamaması anlamına gelir; bu hâlde TCK 35 uyarınca sigorta dolandırıcılığına teşebbüs hükümleri uygulanır. Ödeme yapıldığında ise suç tamamlanmıştır.

Başından itibaren elverişsiz hareketler

TCK 35, teşebbüs için “elverişli hareketler” arar. Yerleşik uygulamada, geçerli bir sigorta sözleşmesinin bulunmaması veya bildirilen hasarın açıkça teminat dışında kalması gibi nedenlerle sigorta bedelinin alınması başından itibaren mümkün değilse, hareketin elverişsiz olduğu ve teşebbüsün oluşmayabileceği kabul edilmektedir. Bu değerlendirme poliçe tarihleri, teminat kapsamı ve genel şartlar üzerinden her dosyada ayrıca yapılır ve uygulama işlem tarihinde teyit edilmelidir.

Sahtecilik, Suç Uydurma ve Diğer Suçlarla İlişkisi

Sigorta dolandırıcılığı çoğu zaman tek başına değil, belge ve ihbar üzerinden işlenen başka suçlarla birlikte gündeme gelir. Bu suçlar arasındaki ilişki, ceza miktarını ve dava zamanaşımını doğrudan etkiler.

Sahte belge kullanımı ve TCK 212

TCK 212, sahte resmî veya özel belgenin başka bir suçun işlenmesi sırasında kullanılması hâlinde hem sahtecilik hem de ilgili suçtan ayrı ayrı cezaya hükmolunacağını düzenler. Sahte fatura, sahte ekspertiz raporu veya sahte kimlik kullanılarak sigortaya başvurulması hâlinde bu kural gereği iki ayrı suçtan hüküm kurulur.

Tutanağın hangi nitelikte olduğu da ayrıca önem taşır. Kolluk tarafından düzenlenen kaza tespit tutanağı resmî belge niteliğindedir; tarafların kendi aralarında doldurdukları tutanaklar ise uygulamada genellikle özel belge olarak değerlendirilmektedir. Gerçek kişilerce imzalanmış ancak içeriği gerçeğe aykırı olan bir özel belgenin sahtecilik oluşturup oluşturmayacağı belgenin niteliğine göre tartışmalıdır. İlk bakışta sahteliği anlaşılabilen belgelerde sahtecilik suçunun oluşmayabileceği de kabul edilmektedir; aldatma kabiliyeti genellikle bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Birlikte ve örgütlü işleme

Sahte kaza kurgularında sürücüler, araç sahipleri, tanıklar ve onarımı yapan kişiler gibi birden fazla kişinin yer alması sık görülür. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır (TCK 158/3). Örgütten söz edilebilmesi için hiyerarşik yapı, süreklilik ve suç işleme amacı aranır; örgüt kurma ve üyelik fiilleri ayrıca TCK 220 kapsamında değerlendirilebilir.

Sigorta Hukukundaki Sonuçlar: Tazminat Borcu ve Rücu

Hile iddiası sigorta sözleşmesinden doğan hakları da etkiler. Bu sonuçlar 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun sigorta hukukuna ilişkin altıncı kitabında düzenlenmiştir ve ceza davasından bağımsız olarak hukuk yargılamasında değerlendirilir.

• Rizikonun kasten gerçekleştirilmesi: TTK 1429 uyarınca sigorta ettiren, sigortalı veya tazminat ödenmesini sağlamak amacıyla hareket eden ve bunların fiillerinden hukuken sorumlu oldukları kişiler rizikonun gerçekleşmesine kasten sebep olursa sigortacı tazminat borcundan kurtulur ve aldığı primleri geri vermez.
• Sorumluluk sigortalarında kast: TTK 1477 uyarınca sigortacı, sigortalının sorumluluk konusu olayı kasten gerçekleştirmesinden doğan zararlardan sorumlu olmaz.
• Bildirim ve bilgi verme yükümlülüğü: TTK 1446 rizikonun gecikmeksizin bildirilmesini, TTK 1447 ise gerekli bilgi ve belgelerin sigortacıya makul sürede sağlanmasını düzenler. Bu yükümlülüklerin ihlali, kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim sonucunu doğurabilir.
• Ödenen tazminatın geri istenmesi: Hile sonradan anlaşılırsa sigortacı, ödediği tutarın iadesini genel hükümlere göre (haksız fiil veya sebepsiz zenginleşme) talep edebilir.

Hukuk yargılamasında ispat kuralları da önem taşır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin bir kararında (2024/13447 E., 2025/1868 K.), sigortalının rizikonun gerçekleştiğine ilişkin doğru ihbar yükümlülüğünü kasten yerine getirmemesi veya teminat dışı bir hususu teminat içindeymiş gibi ihbar etmesi hâlinde, rizikonun teminat içinde kaldığını ispat yükünün sigortalıya geçeceği belirtilmiştir. Güncel metin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu üzerinden teyit edilmelidir.

Suç mu, Sigorta Uyuşmazlığı mı?

Sigorta şirketinin bir hasar talebini reddetmesi veya eksik ödemesi, her durumda ceza hukuku anlamında hile iddiası taşımaz. Tazminatın kapsamı, hasarın teminat içinde kalıp kalmadığı, eksper raporları arasındaki farklar ve onarım bedeli gibi konular kural olarak sigorta sözleşmesinden doğan hukuki uyuşmazlıklardır.

Ayrımın ölçütü, başvuru sırasında bilerek gerçeğe aykırı bir durumun yaratılıp yaratılmadığıdır. Kazanın gerçekten meydana geldiği ancak hasar bedeli konusunda farklı görüş bulunduğu hâllerde ceza hukukunun devreye girmesi beklenmez. Buna karşılık kazanın hiç yaşanmadığı veya başka bir olayın kazaya dönüştürüldüğü hâller dolandırıcılık bakımından incelenir.

Sigortalı, ödeme yapılmadığında veya eksik yapıldığında genel mahkemelere ya da 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30 ile kurulan Sigorta Tahkim Komisyonu‘na başvurabilir. Sigorta sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların genel çerçevesi için sigorta uyuşmazlıklarına ilişkin sayfa, trafik kazası kaynaklı talepler için trafik kazası tazminatı başlığı incelenebilir.

Şikâyet, Uzlaştırma, Zamanaşımı ve Görevli Mahkeme

Sigorta dolandırıcılığı şikâyete tabi mi?

Hayır. TCK 158’de “şikâyet üzerine” ibaresi bulunmadığından suç re’sen soruşturulur. Bu nedenle bazı kaynaklarda yer alan “şikâyet süresi” başlıkları bu suç bakımından yanıltıcıdır; şikâyet süresi yoktur. Sigorta şirketinin başvurusu hukuken bir suç duyurusudur ve şirketin bu başvurudan vazgeçmesi soruşturmayı veya kamu davasını sona erdirmez.

Sigorta dolandırıcılığı uzlaştırmaya tabi mi?

Hayır. CMK 253’teki uzlaştırma kapsamında yalnızca basit dolandırıcılık (TCK 157) yer alır; TCK 158 kapsamındaki nitelikli hâller bu listede bulunmaz. Fiil soruşturma veya kovuşturma sırasında TCK 157 olarak yeniden nitelendirilirse uzlaştırma gündeme gelebilir.

Dava zamanaşımı

TCK 158/1’de üst sınır on yıl olduğundan dava zamanaşımı TCK 66/1-d uyarınca 15 yıldır. TCK 66/3 uyarınca zamanaşımı hesabında nitelikli hâller gözetilir; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlendiği iddiasıyla bir kat artırım gündeme geldiğinde süre TCK 66/1-c uyarınca 20 yıl olarak değerlendirilebilir. Zamanaşımını kesen işlemler yapıldığında süre, TCK 67/4 uyarınca en fazla yarısı kadar uzar.

Görevli mahkeme: asliye ceza mahkemesi

Nitelikli dolandırıcılık, uzun süre 5235 sayılı Kanunun 12. maddesinde ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlar arasında ayrıca sayılıyordu. 25/12/2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7571 sayılı Kanunla bu ibare çıkarılmış, (k) bendi dâhil TCK 158 kapsamındaki suçlar asliye ceza mahkemesinin görev alanına geçmiştir. Ağır ceza mahkemesinde görüldüğünü belirten eski kaynaklar bu değişiklikten önceye aittir.

5235 sayılı Kanuna eklenen geçici 7. madde uyarınca değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte ağır ceza mahkemesinde görülmekte olan veya kanun yolu incelemesindeki dosyalarda, yalnızca görev değişikliği gerekçesiyle görevsizlik veya bozma kararı verilemez. Bağlantılı suçlar nedeniyle davaların birleştirilmesi hâlinde (CMK m. 8–10) üst dereceli mahkeme görevli olabilir.

Etkin Pişmanlık ve Gönüllü Vazgeçme

Bu suçta cezayı etkileyen iki ayrı kurum vardır ve uygulanma anları farklıdır. Etkin pişmanlık (TCK 168) suç tamamlandıktan, yani tazminat ödendikten sonra zararın giderilmesini; gönüllü vazgeçme (TCK 36) ise suç tamamlanmadan önce failin kendi iradesiyle icra hareketlerinden vazgeçmesini düzenler.

Gönüllü vazgeçmede belirleyici olan vazgeçmenin gerçekten gönüllü olmasıdır. Sigorta şirketinin hileyi fark etmesi, eksperin kuşkusunu dile getirmesi veya soruşturmanın başlaması üzerine yapılan geri çekilmelerin gönüllü sayılıp sayılmayacağı somut olaya göre değerlendirilir. Vazgeçme hâlinde bile düzenlenmiş sahte belge veya yapılmış gerçeğe aykırı ihbar ayrı bir suç oluşturuyorsa o suçtan sorumluluk devam eder.

Etkin pişmanlık için zararın tamamen giderilmesi aranır; bu nedenle ödenen tazminat tutarının dosyada tespit edilmiş olması gerekir. Uygulamada zarar miktarı ekspertiz ve bilirkişi raporlarıyla belirlenmekte, suçtan zarar görenin ödemeyi kabul etmemesi hâlinde tutarın mahkeme veznesine depo edilmesi yoluna başvurulabilmektedir. Bu yöntemler kanun metninden değil yargısal uygulamadan gelir ve işlem tarihinde teyit edilmelidir. Etkin pişmanlık kamu davasını düşürmez, cezayı indirir.

Soruşturma ve Kovuşturma Süreci

Bu tür soruşturmalar çoğunlukla sigorta şirketinin suç duyurusu, kolluğun tespiti veya başka bir dosyadan elde edilen bilgilerle başlar. Sigorta sektöründe hasar ve poliçe kayıtları, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu kapsamında kurulan Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) nezdinde tutulur; bu kayıtlar soruşturmada delil olarak istenebilir. Aşağıdaki adımlar dosyanın izlediği tipik seyri özetler.

1. Suç duyurusuSigorta şirketi hasar dosyasındaki bulgularla Cumhuriyet başsavcılığına başvurur. Başvuruda poliçe, hasar ihbarı, ekspertiz raporları, fotoğraflar ve şirket içi inceleme raporu yer alır. Suç re’sen soruşturulduğundan şikâyet süresi yoktur.
2. Delillerin toplanmasıSavcılık kaza yeri incelemesi, kamera görüntüleri, HTS kayıtları, araçların hasar geçmişi ve banka kayıtları gibi delilleri ister. Kazanın fiziksel olarak mümkün olup olmadığı genellikle trafik veya makine mühendisi bilirkişi raporuyla değerlendirilir.
3. İfade ve koruma tedbirleriŞüpheliye suçlama bildirilir ve hakları hatırlatılır. Tutuklama otomatik değildir; CMK 100’deki kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedeni ve ölçülülük birlikte aranır. Adli kontrol (CMK 109) öncelikle değerlendirilir ve karara yedi gün içinde itiraz edilebilir.
4. İddianame veya kovuşturmaya yer olmadığı kararıYeterli şüphe varsa iddianame asliye ceza mahkemesine sunulur. Şüphe yeterli değilse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; sigorta şirketi bu karara tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.
5. Yargılama, hüküm ve kanun yollarıMahkeme delilleri tartışır, tanık ve bilirkişileri dinler, sanığın savunmasını alır. Sigorta şirketi CMK 237 uyarınca davaya katılabilir. Hükme karşı yedi gün içinde istinaf, kanun yolu açıksa istinaf kararına karşı on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir.

Soruşturma sürecinde delillerin gizlenmesi, tanıkların veya diğer şüphelilerin etkilenmeye çalışılması CMK 100/2 kapsamında tutuklama nedeni sayılabilir ve ayrıca suç oluşturabilir. Soruşturma evresinin genel işleyişi ve şüpheli hakları için ceza hukuku alanındaki içerikler incelenebilir.

Sigorta Şirketinin Başvuru Yolları

Sigorta dolandırıcılığından zarar gören sigorta şirketi, ceza ve hukuk yollarını birlikte kullanabilir. Ceza yolunda Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunur, soruşturma evresinde delil toplanmasını isteyebilir ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz edebilir. Kovuşturma evresinde CMK 237 uyarınca davaya katılarak duruşmalara katılma, delil sunma ve kanun yollarına başvurma haklarını kullanabilir.

Ödenmiş tazminatın geri alınması için ceza davasının sonucu beklenmeden hukuk mahkemesinde dava açılabilir. Yürürlükteki sistemde şahsi hak talebi ceza mahkemesinde ileri sürülemediğinden alacağın tahsili ayrı bir yol gerektirir. Haksız fiile dayalı tazminat istemlerinde TBK 72 uyarınca zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıllık ve her hâlde on yıllık süreler uygulanır; fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre esas alınır. Tazminat davalarının genel çerçevesi için tazminat davalarına ilişkin sayfa incelenebilir. Mağdur ve suçtan zarar görenlerin hakları hakkında Adalet Bakanlığı Mağdur Hakları Daire Başkanlığı sayfasında resmî bilgilendirme yer almaktadır.

Şüphelinin Hakları ve Savunmada İncelenen Noktalar

Bu suç şüphesiyle ifadeye çağrılan kişinin öncelikle soruşturma evresindeki haklarını bilmesi gerekir. CMK 147 uyarınca şüpheli, yüklenen suçun ne olduğunu öğrenme, susma, müdafi yardımından yararlanma ve şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme hakkına sahiptir. Kolluk ve savcılık aşamasındaki ifadeler, dosyanın ilerleyen aşamalarında hükme esas alınabileceğinden özenle değerlendirilmelidir.

Hiçbir dosya için sonuç öngörülemez; ancak kanun, beraat kararının hangi hâllerde verileceğini CMK 223/2’de sayar. Bu dosyalarda hukuki değerlendirme genellikle şu sorular üzerinde yoğunlaşır:

• Olay gerçekten yaşanmış mı, yoksa tartışma yalnızca hasar bedeli veya teminat kapsamı gibi bir sigorta uyuşmazlığına mı ilişkin?
• Sigorta şirketine başvuru yapılmış mı; fiil hazırlık aşamasında mı kalmış?
• Kişinin kaza kurgusundan veya belgenin gerçeğe aykırılığından haberdar olduğu somut delillerle gösterilebiliyor mu?
• Sigorta bedelinin alınması başından itibaren mümkün müydü, hareket elverişli miydi?
• TCK 158/3 artırımı için aranan kişi sayısı ve örgüt unsurları gerçekten mevcut mu?
• Bilirkişi raporu kazanın oluşumunu teknik olarak açıklıyor mu; rapora karşı bilimsel mütalaa sunulmuş mu (CMK 67/6)?
• Deliller hukuka uygun elde edilmiş mi? Hukuka aykırı deliller CMK 217/2 uyarınca hükme esas alınamaz.

Yargıtay ceza dairelerinin kararları bu sorulara dair yerleşik uygulamayı yansıtır. Ceza dairelerinin doğrulanmamış karar numaraları yanıltıcı olabileceğinden bu sayfada ceza kararları numara verilmeden aktarılmıştır; güncel kararlara Yargıtay Karar Arama sisteminden erişilebilir.

HAGB, Erteleme ve Adli Sicil

TCK 158/1-k’da hapis cezasının alt sınırı dört yıl olduğundan, indirim uygulanmadan hükmedilen cezanın HAGB ve erteleme eşiği olan iki yılın altına inmesi mümkün değildir. Bu kurumlar ancak teşebbüs (TCK 35), etkin pişmanlık (TCK 168) veya takdiri indirim (TCK 62) gibi indirimlerle ceza iki yıl veya altına indiğinde gündeme gelebilir. Uygulamada teşebbüs aşamasında kalan dosyalarda bu ihtimal daha sık tartışılır.

HAGB kurumu, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı üzerine 31/7/2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Yeni metinde denetim süresi beş yıl olarak belirlenmiş, zararın taksitle giderilmesine imkân tanınmış ve HAGB kararlarına karşı istinaf yolu açılmıştır. Seçenek yaptırımların işleyişi için kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar başlığı incelenebilir.

Dolandırıcılık, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48/A-5 maddesinde sayılan suçlar arasındadır; mahkûmiyet hâlinde memurluğa atanma şartı sağlanmamış olur. Belirleyici olan mahkûmiyet hükmüdür; HAGB, beraat ve düşme kararları mahkûmiyet sonucu doğurmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sigorta dolandırıcılığı cezası ne kadar?

Sigorta dolandırıcılığı TCK 158/1-k kapsamında dört yıldan on yıla kadar hapis cezası gerektirir. Adli para cezası beş bin güne kadar belirlenir ancak suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Üç veya daha fazla kişiyle işlenmesinde yarı oranında, örgüt faaliyetinde bir kat artırım uygulanır. Somut olayda takdir mahkemeye aittir.

Sigorta dolandırıcılığı şikâyete tabi mi?

Hayır. TCK 158’de şikâyet şartı bulunmadığından suç re’sen soruşturulur ve şikâyet süresi yoktur. Sigorta şirketinin başvurusu bir suç duyurusudur; şirketin vazgeçmesi veya tarafların anlaşması kamu davasını düşürmez. Zararın giderilmesi ise TCK 168 uyarınca etkin pişmanlık indirimi sonucunu doğurabilir ve cezanın belirlenmesinde gözetilir.

Sigorta dolandırıcılığı uzlaşmaya tabi mi?

Hayır. CMK 253’teki uzlaştırma kapsamında yalnızca basit dolandırıcılık (TCK 157) yer alır; sigorta dolandırıcılığı TCK 158/1-k kapsamında olduğundan dosya uzlaştırma bürosuna gönderilmez. Fiil yargılama sırasında basit dolandırıcılık olarak yeniden nitelendirilirse uzlaştırma gündeme gelebilir. Uzlaştırma olmasa da zararın giderilmesi ceza indirimi sağlayabilir.

Sigorta dolandırıcılığı hangi mahkemede görülür?

Yeni açılan davalarda kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Nitelikli dolandırıcılık daha önce 5235 sayılı Kanunun 12. maddesinde ağır ceza mahkemesinin görevinde sayılıyordu; 7571 sayılı Kanunla bu ibare çıkarıldı. Değişiklik tarihinde ağır ceza mahkemesinde görülmekte olan dosyalar geçiş hükmü uyarınca aynı mahkemede sonuçlandırılır.

Sigorta dolandırıcılığı zamanaşımı kaç yıl?

TCK 158/1’de üst sınır on yıl olduğundan dava zamanaşımı TCK 66/1-d uyarınca 15 yıldır. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlendiği iddiasıyla bir kat artırım gündeme geldiğinde süre 20 yıl olarak değerlendirilebilir. Zamanaşımını kesen işlemler yapıldığında süre, TCK 67/4 uyarınca en fazla yarısı kadar uzar.

Sahte kaza tutanağı düzenlemek tek başına suç mu?

Sigorta şirketine başvuru yapılmadıkça tutanak düzenlenmesi, yerleşik uygulamaya göre sigorta dolandırıcılığının hazırlık hareketidir ve bu suç bakımından kural olarak cezalandırılmaz. Ancak belgenin niteliğine göre resmi veya özel belgede sahtecilik ayrıca değerlendirilebilir. Sigorta şirketine başvuru yapıldığı anda ise dolandırıcılığın icra hareketlerine başlanmış olur.

Sigorta şirketi ödeme yapmazsa suç oluşur mu?

Başvuru yapılmış ancak şirket hileyi fark ettiği için ödeme yapılmamışsa, suç failin elinde olmayan bir nedenle tamamlanamamıştır ve TCK 35 uyarınca teşebbüs hükümleri uygulanır. Ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir. Bedelin alınması başından itibaren mümkün değilse teşebbüsün de oluşmayabileceği kabul edilmektedir.

Kasko için aracı çalıntı gibi göstermenin cezası nedir?

Çalınmadığı bilinen bir aracın kolluğa çalıntı olarak bildirilmesi TCK 271’deki suç uydurma suçunu oluşturabilir. Bu ihbara dayanarak kaskoya başvurulması ise sigorta dolandırıcılığı veya ona teşebbüs olarak ayrıca değerlendirilir. İki suç birbirinden bağımsız olduğundan her biri için ayrı hüküm kurulması gündeme gelir.

Hasarı abartmak sigorta dolandırıcılığı sayılır mı?

Gerçek bir kaza olsa bile, bu kazayla ilgisi olmayan eski hasarların bilerek yeni kazaya eklenmesi fazladan ödenen kısım bakımından hile oluşturabilir. Buna karşılık hasar bedeli konusundaki iyi niyetli farklılıklar, eksper raporları arasındaki uyuşmazlıklar ve onarım maliyeti tartışmaları kural olarak sigorta hukukundan doğan uyuşmazlıktır.

Sigorta dolandırıcılığında etkin pişmanlık var mı?

Evet. TCK 168 uyarınca ödenen tazminatın tamamen iade edilmesi hâlinde ceza indirilir: kovuşturma başlamadan önce üçte ikisine kadar, hükümden önce yarısına kadar. Kısmi iadede indirim için zarar görenin rızası aranır. Suç tamamlanmadan önce failin kendi iradesiyle vazgeçmesi ise TCK 36’daki gönüllü vazgeçme kapsamında değerlendirilir.

Sigorta dolandırıcılığında HAGB verilebilir mi?

Hükmedilen ceza iki yıl veya daha az olursa ve CMK 231’deki diğer koşullar varsa mümkündür. Alt sınır dört yıl olduğundan bu, ancak teşebbüs, etkin pişmanlık veya takdiri indirim gibi indirimlerle gündeme gelebilir. HAGB 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiş, denetim süresi beş yıl olarak belirlenmiştir.

Sigorta şirketi ceza davasına katılabilir mi?

Evet. Sigorta şirketi suçtan doğrudan zarar gören olduğundan CMK 237 uyarınca kamu davasına katılabilir. Katılan sıfatıyla duruşmalara katılma, delil sunma ve kanun yollarına başvurma haklarını kullanır. Ödenen tazminatın geri alınması için ise ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde dava açılabilir.

Sahte sağlık raporuyla sigortadan para almak hangi suçtur?

Özel sağlık sigortasından ödeme almak için gerçeğe aykırı rapor veya fatura kullanılması sigorta dolandırıcılığı olarak değerlendirilebilir; raporu düzenleyen sağlık mensubu bakımından TCK 210/2 ayrıca tartışılır. Zarar SGK’da doğmuşsa uygulamada kamu kurumları zararına dolandırıcılığı düzenleyen TCK 158/1-e bendi gündeme gelir; iki bentte de alt sınır dört yıldır.

Sigorta dolandırıcılığı şüphesiyle tutuklama zorunlu mu?

Hayır. Tutuklama otomatik değildir; CMK 100 uyarınca kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller, kaçma veya delil karartma şüphesi gibi bir tutuklama nedeni ve tedbirin ölçülü olması gerekir. Adli kontrol seçenekleri öncelikle değerlendirilir ve tutuklama kararına yedi gün içinde itiraz edilebilir.

Ceza Yargılamasında Müdafi ile Temsil

Savunma hakkı Anayasa’nın 36. maddesinde ve CMK’da güvence altına alınmıştır. Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında müdafi yardımından yararlanabilir ve talep hâlinde barodan müdafi görevlendirilmesini isteyebilir. CMK 150/3’teki zorunlu müdafi hâli, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar için öngörülmüştür; TCK 158/1-k’daki dört yıllık alt sınır bu eşiğin altındadır. TCK 158/3 artırımının uygulandığı iddia edilen dosyalarda ise artırılmış alt sınır nedeniyle zorunlu müdafi hâli gündeme gelebilir.

Sigorta dolandırıcılığı dosyalarında değerlendirme; temel unsurlar, sigorta şirketine başvurunun yapılıp yapılmadığı, teşebbüs ve elverişlilik, sahtecilik suçlarıyla ilişki, TCK 158/3 artırımı ve etkin pişmanlık imkânı eksenlerinde yürür. Sigorta sözleşmesinden doğan hukuki sonuçlar ise ayrıca TTK hükümlerine göre incelenir. Vekâlet ücreti Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) esas alınarak belirlenir. Dolandırıcılık dosyalarının genel çerçevesi için dolandırıcılık suçlarına ilişkin genel sayfa incelenebilir.

Şişli-Nişantaşı Konumu ve İletişim

Büro, İstanbul’un Şişli ilçesinde, Nişantaşı bölgesinde yer almaktadır. İstanbul Adalet Sarayı (Çağlayan) ve Şişli Adliyesi’ne yakındır.

Av. Malik Enes Kaplan — Hukuk Bürosu
Halaskargazi Mahallesi, Halaskargazi Caddesi No:38-66 E/215, Lotus Nişantaşı, Şişli/İstanbul
Telefon: 0212 401 58 63 — 0553 774 3080
E-posta: bilgi@eneskaplan.av.tr

İletişim Bilgileri